Powołanie Centrum Usług i Projektów Transportowych

Projekt ustawy o Centrum Usług i Projektów Transportowych zakłada utworzenie nowej jednostki państwowej przez przekształcenie dotychczasowej państwowej jednostki budżetowej – Centrum Unijnych Projektów Transportowych w jednostkę odpowiedzialną za zapewnienie spójnego, skutecznego i długofalowego zarządzania publicznym transportem zbiorowym o znaczeniu krajowym i międzynarodowym. Centrum Usług i Projektów Transportowych, zwane dalej „CUPT”, powstanie w wyniku przekształcenia Centrum Unijnych Projektów Transportowych – przejmie jego majątek, personel i zadania. Regulacja wprowadza rozwiązania umożliwiające wykonywanie funkcji organizatorskich w zakresie międzywojewódzkich i międzynarodowych kolejowych przewozów pasażerskich przez wyspecjalizowany podmiot. Głównymi zadaniami CUPT będą: pełnienie funkcji organizatora publicznego transportu kolejowego w zakresie zadań, o których mowa w art. 8 pkt 2–4 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 285, z późn. zm.), zwanej dalej „uPTZ”, i wdrażanie, realizacja oraz zarządzanie programami, instrumentami i projektami w zakresie transportu, współfinansowanymi ze środków Unii Europejskiej (kontynuacja dotychczasowego zadania Centrum Unijnych Projektów Transportowych). Projekt odpowiada również na potrzebę dostosowania obecnego modelu organizacyjnego do wyzwań współczesnej mobilności, rosnących oczekiwań użytkowników transportu publicznego oraz nadchodzących zmian regulacyjnych wynikających z prawa Unii Europejskiej. Przyczyną projektowanych rozwiązań jest m.in. konieczność odpowiedzi na rosnącą złożoność systemu publicznego transportu kolejowego, w szczególności wejście w życie IV pakietu kolejowego w zakresie liberalizacji kolejowych przewozów pasażerskich i ograniczenie możliwości bezpośredniego zlecenia usług przewozowych w transporcie kolejowym. Utworzenie CUPT w drodze ustawy pozwoli na wzmocnienie operacyjnej i strategicznej zdolności do zarządzania publicznym transportem zbiorowym i jest konieczne z uwagi na jego nowe zadania i kompetencje (z uwagi na ich zakres i charakter nie jest możliwe powierzenie ich Centrum Unijnych Projektów Transportowych działającemu na podstawie obecnych regulacji tj. utworzonej na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1483, z późn. zm.) zarządzeniem ministra właściwego do spraw transportu. Celem wprowadzanych zmian jest skonsolidowanie zadań w ramach jednego podmiotu, który umożliwi lepsze planowanie finansowe, ujednolicenie procedur oraz ograniczenie ryzyka nieprawidłowości w procesach kontraktowania i nadzoru nad realizacją przewozów.

Istotą projektowanych rozwiązań jest utworzenie nowej jednostki państwowej CUPT (w miejsce Centrum Unijnych Projektów Transportowych), podległej ministrowi właściwemu do spraw transportu, realizującej zadania publiczne w obszarze publicznego transportu zbiorowego pozostające we właściwości ministra. Projekt ustawy określa status prawny CUPT, zakres jego kompetencji oraz zasady jego funkcjonowania. Projektowane rozwiązania przewidują konsolidację wybranych dotychczas rozproszonych zadań związanych z organizowaniem, planowaniem i finansowaniem publicznego transportu zbiorowego, wraz z zadaniami dotyczącymi zarządzania środkami pochodzącymi z funduszy Unii Europejskiej. Realizacja tych zadań zostanie powierzona jednemu wyspecjalizowanemu podmiotowi, co zapewni spójność działań oraz ciągłość realizacji polityki transportowej państwa. CUPT będzie instytucją zdolną do współpracy z samorządami, przewoźnikami, operatorami oraz zarządcami infrastruktury, wspierającą spójne i efektywne planowanie publicznego transportu zbiorowego. Do głównych zadań i kompetencji CUPT będą należały: 1) organizowanie i koordynowanie międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozów pasażerskich w transporcie kolejowym w tym pełnienie funkcji organizatora publicznego transportu w rozumieniu art. 8 pkt 2–4 uPTZ; 2) wdrażanie, realizacja oraz zarządzanie programami, instrumentami i projektami w zakresie transportu, w szczególności współfinansowanymi ze środków Unii Europejskiej oraz innych źródeł zagranicznych i krajowych (kontynuacja dotychczasowego zadania Centrum Unijnych Projektów Transportowych); 3) opracowywanie, wdrażanie i inicjowanie rozwiązań organizacyjnych i systemowych wspierających rozwój nowoczesnego systemu transportu, w tym działania na rzecz poprawy jakości i konkurencyjności przewozów pasażerskich w transporcie zbiorowym; 4) opracowanie i ewaluacja Horyzontalnego Rozkładu Jazdy (wieloletniej koncepcji zintegrowanego rozkładu jazdy pociągów, obejmującej wszystkie segmenty przewozów pasażerskich i ruchu towarowego); 5) wspieranie ministra właściwego do spraw transportu w zakresie opracowywania planu zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego oraz przedstawiania rekomendacji w zakresie utrzymania, rozwoju i strategicznego planowania infrastruktury transportowej, w tym dotyczących strategii i programów wieloletnich; 6) wykonywanie analiz i prognoz transportowych dotyczących sektora transportu; 7) budowa, rozwój i utrzymanie multimodalnego modelu ruchu i innych narzędzi analitycznych oraz opracowywanie wytycznych do prowadzenia analiz za ich pomocą; 8) wykonywanie w drodze porozumienia, zawartego z ministrem właściwym do spraw transportu, dodatkowych zadań, jeżeli będzie to niezbędne ze względu na potrzeby obronności, stan klęski żywiołowej lub realizację zobowiązań międzynarodowych. CUPT będzie posiadało również w szczególności kompetencje w zakresie: 1) zawierania porozumień z innymi podmiotami w celu zapewnienia integracji i koordynacji różnych rodzajów transportu, w tym z jednostkami sektora finansów publicznych, organizatorami publicznego transportu zbiorowego, przewoźnikami/operatorami kolejowych przewozów pasażerskich, zarządcami infrastruktury, właścicielami lub zarządcami dworców kolejowych; 2) konsultowania z organizatorami publicznego transportu zbiorowego wypracowanej i skoordynowanej przez CUPT oferty przewozowej. CUPT będzie finansowane ze środków finansowych pochodzących z budżetu państwa (w tym pochodzących z funduszy europejskich). Minister właściwy do spraw transportu będzie sprawował nadzór nad działalnością CUPT pod względem legalności, rzetelności, celowości i gospodarności oraz w zakresie zgodności z polityką transportową państwa. W ramach sprawowanego nadzoru minister właściwy do spraw transportu będzie zatwierdzał ofertę przewozową w zakresie linii komunikacyjnej albo sieci komunikacyjnej w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym oraz jej podział na potrzeby postępowań przetargowych. Środkiem realizacji projektowanych rozwiązań jest wyodrębnienie kompetencji oraz zapewnienie odpowiednich instrumentów prawnych i organizacyjnych.