Ujednolicenie seksuologów w postępowaniach karnych

Cele projektu: 1) normatywne określenie, że uprawniony do opiniowania w sprawach osób z zaburzeniami preferencji seksualnych na potrzeby określonych w ustawie postępowań sądowych jest, w przypadku psychologa, jedynie psycholog po uzyskaniu tytułu specjalisty w dziedzinie psychoseksuologia w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 24 lutego 2017 r. o uzyskiwaniu tytułu specjalisty w dziedzinach mających zastosowanie w ochronie zdrowia (Dz. U. z 2025 r. poz. 342); 2) ujednolicenie terminologii w zakresie tego, jaki specjalista, oprócz lekarza seksuologa, jest uprawniony do opiniowania w sprawach osób z zaburzeniami preferencji seksualnych na potrzeby określonych w ustawie postępowań sądowych. Obecnie katalog biegłych uprawnionych do udziału w wydaniu opinii o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego, w zakresie zaburzeń preferencji seksualnych jest uregulowany odmiennie w: - ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 490), - ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2025 r. poz. 911, z późn. zm.), - ustawie z dnia 22 listopada 2013 r. o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób (Dz. U. z 2022 r. poz. 1689), - ustawie z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (Dz. U. z 2026 r. poz. 110, z późn. zm.).

W projekcie proponuje się ujednolicenie nomenklatury w katalogu biegłych uprawnionych do udziału w wydaniu opinii o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego, w zakresie zaburzeń preferencji seksualnych, zawartego w art. 202 § 3 k.p.k., art. 354a § 1 pkt 3 k.p.k., art. 199b § 2 pkt 1–3 k.k.w., art. 22a ust. 1 ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich i art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 22 listopada 2013 r. o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób. Po zmianie katalog będzie obejmował biegłego lekarza seksuologa lub biegłego psychoseksuologa. Zaproponowane rozwiązanie przyczyni się do usprawnienia postępowań karnych i wpłynie na: 1) zwiększenie efektywności postępowań sądowych Zwiększenie liczby specjalistów uprawnionych do opiniowania stanu zdrowia psychicznego oskarżonego na podstawie art. 202 § 3 k.p.k. przełoży się na skrócenie czasu oczekiwania na opinie, co w efekcie przyspieszy postępowanie sądowe. To szczególnie ważne w sprawach, w których istotne jest ustalenie, czy oskarżony posiada zaburzenia preferencji seksualnych i w jaki sposób te zaburzenia mogą wpływać na jego odpowiedzialność karną, bowiem większa dostępność biegłych pozwala na efektywniejsze przeprowadzenie postępowania dowodowego. Dzięki szerszemu kręgowi specjalistów, możliwe będzie pozyskanie bardziej różnorodnych, ale i precyzyjnych opinii, które odpowiadają na złożoność zagadnienia dotyczącego zaburzeń preferencji seksualnych i ich wpływu na odpowiedzialność karną oskarżonego. W rezultacie, opinie biegłych mogą być bardziej dostosowane do konkretnej sprawy, co może przełożyć się także na trafniejsze rozstrzygnięcia sądów; 2) spójność systemu prawa Ujednolicenie przepisów będzie miało także kluczowe znaczenie z perspektywy spójności systemu prawa – wprowadzenie jednolitych regulacji dotyczących uprawnień biegłych w sprawach o zaburzenia preferencji seksualnych zapewnia większą harmonizację przepisów prawnych. Ujednolicenie przepisów da wszystkim uczestnikom postępowania jasność co do tego, którzy biegli mogą zostać powołani do wydania opinii w sprawach dotyczących zaburzeń preferencji seksualnych. To z kolei przełoży się na większą pewność prawa i przewidywalność wyników postępowania, co jest kluczowe zarówno z punktu widzenia skuteczności wymiaru sprawiedliwości, jak i ochrony praw oskarżonego. Ustawa wejdzie w życie z dniem 1 stycznia 2029 r., co pozwoli psychologom przygotować się do zdania Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego w danej dziedzinie (PESoz) i uzyskanie tytułu „psychologa specjalisty w dziedzinie psychoseksuologii”. Osiągnięcie wskazanych wyżej celów jest możliwe wyłącznie w drodze nowelizacji przepisów rangi ustawowej.