Biegli sądowi i instytucje opiniujące – certyfikacja i rejestr

Celem projektowanej ustawy jest uregulowanie problematyki ustanawiania biegłych sądowych w sposób zapewniający dostęp do wysoko kwalifikowanego korpusu ekspertów. Wprowadzenie ustawą przejrzystych reguł ustanawiania biegłych powinno przyczynić się do usprawnienia toku postępowań sądowych oraz postępowań przygotowawczych. W aktualnym stanie prawnym brak jest bowiem aktu prawnego rangi ustawowej, który normowałby w sposób kompleksowy zasady wydawania opinii przez biegłych – niezależnie od rodzaju postępowania sądowego, w którym oni występują. Dotyczy to także sporządzania i wydawania opinii przez instytucje naukowe i specjalistyczne, niezależnie od formy prawnej, w jakiej prowadzą one swoją działalność opiniodawczą. Założeniem niniejszego projektu jest stworzenie mechanizmów pozwalających na dobór fachowych, odpowiedzialnych i bezstronnych osób do wykonywania obowiązków biegłych w postępowaniu sądowym, co ma fundamentalne znaczenie dla właściwej realizacji zadań wymiaru sprawiedliwości. Przedmiotowy projekt jest odpowiedzią na liczne wystąpienia zarówno indywidualnych biegłych sądowych, jak i organizacji reprezentujących biegłych określonych specjalności. Zaproponowane rozwiązania, w tym proponowane zmiany zasad wynagradzania, spowodują większą atrakcyjność funkcji biegłego dla specjalistów z różnych dziedzin i specjalności, a w konsekwencji staną się czynnikiem realnie zwiększającym zainteresowanie ekspertów podjęciem współpracy z sądami i organami prowadzącymi postępowania przygotowawcze. Ponadto przyjęcie rozwiązań przewidzianych w projekcie zwiększy zaufanie do opinii biegłych zarówno ze strony organów procesowych, jak też opinii publicznej, a także podniesie prestiż funkcji biegłego sądowego. Projekt kompleksowo określa zasady funkcjonowania biegłych sądowych i certyfikowanych instytucji opiniujących, tworząc spójny system opiniowania w sprawach karnych i cywilnych.

W projekcie ustawy określono: • zasady, tryb nabywania i utraty uprawnień do wykonywania czynności biegłego sądowego oraz wydawania opinii przez instytucje opiniujące, • zasady wykonywania czynności biegłego sądowego oraz zasady wydawania opinii przez instytucje opiniujące, • organizację i zadania Komisji Certyfikacyjnej Biegłych Sądowych i Instytucji Opiniujących a także Rady Biegłych, • sposób prowadzenia Krajowego Rejestru Biegłych Sądowych i Instytucji Opiniujących. Projekt zawiera słownik pojęć występujących w ustawie, tj. biegłego sądowego, instytucji opiniującej, instytucji naukowej, instytucji specjalistycznej, certyfikatu biegłego sądowego oraz certyfikatu instytucji opiniującej. W rozumieniu ustawy biegłym sądowym będzie osoba fizyczna, która uzyskała certyfikat lub certyfikaty biegłego sądowego wydawane przez Komisję Certyfikacyjną Biegłych Sądowych i Instytucji Opiniujących i została wpisana do Rejestru Krajowego Rejestru Biegłych Sądowych i Instytucji Opiniujących. Instytucją opiniującą zaś instytucja naukowa lub specjalistyczna, która uzyskała certyfikat lub certyfikaty instytucji opiniującej wydawane przez Komisję Certyfikacyjną i została wpisana do Rejestru. Zgodnie z projektem prawo do wydawania opinii i wykonywania innych czynności biegłego będzie przysługiwało biegłym sądowym i instytucjom opiniującym. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, gdy powołanie biegłego sądowego będzie niemożliwe lub znacznie utrudnione, do wykonywania czynności biegłego może być zobowiązana także osoba fizyczna, która ma odpowiednią wiedzę w danej dziedzinie. Analogicznie rozwiązanie będzie miało zastosowanie także do instytucji opiniującej.