Pieczy współdzielona nad dzieckiem po rozwodzie rodziców

Celem projektowanej ustawy jest zmiana przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809 oraz z 2025 r. poz. 897), zwanej dalej „k.r.o.”, i wprowadzenie do prawa polskiego pojęcia i definicji pieczy współdzielonej oraz określenie warunków jej orzekania w sprawach o rozwód i separację oraz między rodzicami żyjącymi rozłączeniu, a także wprowadzenie uregulowań prawnych usprawniających i unowocześniających postępowanie w tych sprawach. Projektowane przepisy zakładają, że w przypadku przyjęcia modelu pieczy współdzielonej sąd, pozostawiwszy władzę rodzicielską obojgu rodzicom, będzie powierzał im sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem naprzemiennie w powtarzających się, ale niekoniecznie w takich samych okresach, przy czym naczelną zasadą orzekania o pieczy współdzielonej będzie zawsze dobro dziecka w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Sąd będzie uwzględniał zdanie dziecka, jego wiek i stan zdrowia, zdolność rodziców do komunikacji i współpracy w sprawach dotyczących dziecka oraz ich sytuację osobistą, odległość pomiędzy miejscami zamieszkania rodziców, a także dotychczasowy podział obowiązków rodzicielskich. Sąd będzie mógł także powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli za tym przemawia dobro dziecka. Wprowadzenie projektowanych uregulowań prawnych ma na celu przyczynienie się do zwiększenia liczby przypadków, w których zostanie zastosowana reguła równości w zakresie praw i obowiązków rodzicielskich po rozstaniu rodziców. Takie rozwiązanie pozwoli również zmniejszyć negatywne skutki rozwodu lub rozstania dla dziecka, zapewniając mu stabilność emocjonalną i ciągłość relacji z obojgiem rodziców. Proponuje się również zmianę przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 1568 i 1841 oraz z 2025 r. poz. 620, 1172 i 1302), zwanej dalej „k.p.c.”, mającą na celu usprawnienie postępowań dotyczących władzy rodzicielskiej lub kontaktów z dzieckiem, wszczętych przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację. Proponuje się, aby toczące się przed sądem rejonowym sprawy dotyczące władzy rodzicielskiej lub kontaktów z dzieckiem, wszczęte przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację, były przez sąd rejonowy przekazywane do sądu okręgowego, przed którym toczy się sprawa o rozwód lub o separację (sąd okręgowy w sprawach o rozwód lub o separację, na podstawie art. 58 § 1 k.r.o., działa jako sąd opiekuńczy i orzeka o władzy rodzicielskiej rodziców wobec wspólnego małoletniego dziecka oraz ich kontaktach z dzieckiem) za okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub separację. Aktualnie postępowania dotyczące władzy rodzicielskiej i kontaktów wszczęte przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację (za ten okres), które nie zostały zakończone, ulegają zawieszeniu i oczekują na zakończenie sprawy rozwodowej. Sprawy takie są zawieszane z reguły na kilka lat, a po podjęciu, w większości przypadków, umarzane. Jest więc konieczna koncentracja materiału dowodowego przed jednym sądem i wydanie rozstrzygnięcia w jednym postępowaniu.

Istota projektowanej nowelizacji sprowadza się w szczególności do dodania przepisów art. 58 § 1a¹–§ 1a³ k.r.o. wprowadzających model pieczy współdzielonej. Proponowana regulacja z art. 58 § 1a¹ k.r.o. kreuje pieczę współdzieloną jako formę jej sprawowania nad dzieckiem po rozwodzie lub rozstaniu rodziców. Regulacja zaproponowana w art. 58 § 1a² obliguje sąd, przy orzekaniu pieczy współdzielonej, do kierowania się zasadą dobra dziecka. Stosownie do projektowanego art. 58 § § 1a³, jeżeli za tym przemawia dobro dziecka, sąd będzie mógł powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka. Projekt wprowadza również zasadę, że sąd orzekając rozwód lub separację będzie zwolniony z obowiązku orzekania o kontaktach rodzica z dzieckiem, jeżeli rodzic ten nie bierze udziału w rozprawie i są podstawy do wydania wyroku zaocznego lub rodzic jest nieznany z miejsca pobytu (projektowany art. 58 § 1d k.r.o.). Istotną zmianą jest także propozycja dodania w art. 58 k.r.o. przepisu § 1c oraz propozycja dodania w art. 107 k.r.o. przepisu § 1c. Stanowią one, że sąd rozwodowy (w sprawie o rozwód lub o separację) i sąd opiekuńczy (w przypadku rodziców żyjących w rozłączeniu) nie będzie orzekał o kontaktach rodziców z dzieckiem i alimentach na rzecz dziecka w sytuacji, kiedy dziecko umieszcza w pieczy zastępczej w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49). Konsekwencją powyższych rozwiązań jest propozycja wprowadzenia w art. 445 § 3 i art. 445¹ § 3 k.p.c., wyłączenia zakazu wszczynania w trakcie sprawy o rozwód lub o separację spraw o alimenty i kontakty z dzieckiem, jeżeli wspólne dzieci małżonków zostały umieszczone w pieczy zastępczej, oraz wyłączenia obowiązku przekazywania takich spraw do sprawy rozwodowej lub o separację, jeżeli zostały wszczęte przed wytoczeniem powództwa o rozwód i separację. Stosownie do projektowanego art. 445¹ § 2 k.p.c., jeżeli przed sądem rejonowym będzie się toczyć sprawa dotycząca władzy rodzicielskiej lub kontaktów z dzieckiem, wszczęta przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację, sąd rejonowy będzie zobligowany do przekazania tej sprawy do sądu okręgowego, przed którym toczy się sprawa o rozwód lub o separację (sąd okręgowy w sprawach o rozwód lub o separację, na podstawie art. 58 § 1 k.r.o., działa jako sąd opiekuńczy i orzeka o władzy rodzicielskiej rodziców wobec wspólnego małoletniego dziecka oraz ich kontaktach z dzieckiem). Skutkiem wprowadzenia pojęcia i definicji pieczy współdzielonej do k.r.o. są zaprojektowane zmiany w: art. 582¹ § 4 k.p.c., art. 598²² k.p.c., art. 756² § 1 pkt 3 i § 2 k.p.c., a także ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U z 2025 r. poz. 163) oraz ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 1576), które polegają na zastąpienie pojęcia „pieczy naprzemiennej” lub opisu tej formy pieczy pojęciem „pieczy współdzielonej”(art. 2, 3 i 4). Projektowane rozwiązania nie wymagają środków na ich realizację.