Zmiana zasad wznowienia wykonania orzeczeń o powrocie dziecka

1) Przywrócenie zgodności polskiego prawa z postanowieniami Konwencji haskiej z 1980 r. Podstawowym celem Konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzonej w Hadze z dnia 25 października 1980 r. (Dz. U. z 1995 r. poz. 528 oraz z 1999 r. poz. 1085; dalej „Konwencja haska z 1980 r.”) jest zagwarantowanie niezwłocznego powrotu dzieci bezprawnie uprowadzonych do państwa-strony Konwencji oraz zapewnienie, aby prawa do opieki lub kontaktów przysługujące w jednym z takich państw były realnie przestrzegane również w innym państwie, będącym stroną tej Konwencji. 2) Zapewnienie zgodności z bezpośrednio stosowanym w polskim porządku prawnym rozporządzeniem Bruksela II TER Przepisy zawarte w rozporządzeniu Bruksela II TER uzupełniają Konwencję haską z 1980 r. i umacniają zasadę maksymalnie szybkiego postępowania w sprawach o wydanie orzeczenia zarządzającego powrót dziecka bezprawnie uprowadzonego lub zatrzymanego w innym państwie członkowskim. Ponadto przepisy rozporządzenia Bruksela II TER zalecają także rozważenie przez państwa członkowskie ograniczenia do jednego środka liczby przysługujących środków zaskarżenia od orzeczenia zarządzającego powrót dziecka lub odmawiającego zarządzenia powrotu dziecka na podstawie Konwencji haskiej z 1980 r. 3) Dostosowanie do wymogów wskazanych w wyroku TSUE z dnia 16 lutego 2023 r. w sprawie C-638/22 PPU TSUE w wyroku tym podkreślił, że rozporządzenie Bruksela II Bis uzupełnia i uściśla Konwencję haską z 1980 r. Oba te teksty stanowią niepodzielną całość normatywną, która ma zastosowanie do procedur powrotu dzieci bezprawnie uprowadzonych w UE. Trybunał zauważył, że wymóg skuteczności i szybkości, który obowiązuje przy wydawaniu orzeczenia zarządzającego powrót, wiąże organy krajowe również w ramach wykonywania takiego orzeczenia. Argumenty podniesione przez Trybunał w tym wyroku pozostają w pełni aktualne w odniesieniu do rozporządzenia Bruksela II TER, pomimo że odnosiły się do obowiązującego uprzednio rozporządzenia Bruksela II Bis.

Istota projektowanej nowelizacji sprowadza się do uchylenia przepisów art. 388[1]-388[3] ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 i 1841 oraz z 2025 r. poz. 620, dalej „k.p.c.”) oraz zmiany treści przepisów art. 598[5] § 4 i art. 598[5a] k.p.c. W związku z projektowanym uchyleniem przepisów art. 388[1]-388[3] k.p.c., eliminuje się przypadki wstrzymania wykonania prawomocnych postanowień nakazujących powrót dziecka na wniosek szczególnych podmiotów instytucjonalnych uprawnionych do wniesienia skargi kasacyjnej i nadzwyczajnej tj. Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Dziecka i Rzecznika Praw Obywatelskich. Obecny kształt przepisów powoduje, że możliwe jest dwukrotne obligatoryjne wstrzymanie wykonania prawomocnego orzeczenia, i to już po rozpoznaniu sprawy przez dwie instancje niezawisłych sądów powszechnych – najpierw na wniosek instytucjonalnych podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi kasacyjnej a następnie w toku procedury rozpoczętej wniesieniem skargi nadzwyczajnej.