Krajowy Rejestr Mediatorów i standardy szkoleniowe mediacji

Obecnie przepisy regulujące status mediatora w Polsce są rozproszone w różnych aktach prawnych, zarówno o charakterze ustrojowym, jak i procesowym. Poszczególne przepisy wprowadzają różne kryteria i wymogi wobec mediatorów. Jednocześnie praktyka stosowania przedmiotowych wymogów jest zróżnicowana w zależności od organu stosującego przepisy. Jest to szczególnie widoczne w procedurze wpisu mediatorów na listy stałych mediatorów i stosowaniu zróżnicowanych kryteriów w zależności od konkretnego prezesa sądu okręgowego. Problemem jest również brak ujednoliconej bazy danych pozwalającej oszacować aktualną liczbę mediatorów w Polsce. Zdarza się, że mediator wpisany jest na listach w kilku sądach okręgowych, mimo że w niektórych z nich nie prowadzi mediacji. Występują również sytuacje, gdy mediator widnieje na liście stałych mediatorów, a w ogóle nie prowadzi mediacji. Pierwszym krokiem do budowy zaufania obywateli do mediacji powinno być stworzenie bazy profesjonalnych i wykwalifikowanych mediatorów sądowych. Utrzymywanie obecnych rozwiązań legislacyjnych uniemożliwia faktyczne ustalenie liczby mediatorów oraz posiadanego przez nich wykształcenia.

Zdecydowano się na podjęcie działań mających na celu wprowadzenie Krajowego Rejestru Mediatorów, zwanego dalej „Rejestrem”, będącego centralnym rejestrem zawierającym informacje o mediatorach prowadzących mediacje ze skierowania sądu. Rejestr zastąpi funkcjonujące papierowe listy stałych mediatorów prowadzone przez prezesów sądów okręgowych oraz wykazy instytucji i osób uprawnionych do przeprowadzania postępowania mediacyjnego. Proponowane zmiany mają charakter systematyzujący i porządkujący przepisy dotyczące wymogów dla mediatorów prowadzących mediacje ze skierowania sądu. Pozwolą one na określenie i usystematyzowaniu wymagań dotyczących mediatorów w zakresie mediacji sądowych, poprzez wprowadzenie minimalnych wymagań w zakresie kształcenia mediatorów sądowych oraz w zakresie uzyskania wpisu do Rejestru. Utworzenie centralnego Rejestru przyczyni się do zwiększenia dostępność informacji o mediatorach sądowych. Jednocześnie wprowadzenie wymogu kształcenia służyć będzie profesjonalizacji świadczonych usług. Kierując sprawę do mediacji, sędzia winien posiadać narzędzia umożliwiające ma wybór profesjonalnego mediatora, posiadającego niezbędne kwalifikację do przeprowadzenia postępowania mediacyjnego tak, aby budować zaufanie stron do tego mechanizmu rozwiązywania konfliktów. Obecne funkcjonujące rozwiązania nie spełniają powyższego celu. Funkcjonujące papierowe listy zawierają często nieaktualne informacje, zaś wpis na listy prowadzone przez prezesów sądów okręgowych nie są poprzedzone żadną obiektywną procedurą weryfikacyjną przygotowania mediatora do przeprowadzenia mediacji. Projektowana ustawa określa: 1) warunki, które musi spełniać osoba fizyczna, aby zostać mediatorem sądowym, oraz zasady wpisu i wykreślenia mediatora sądowego z Rejestru; 2) warunki, które musi spełniać podmiot, aby zostać akredytowanym ośrodkiem mediacyjnym, zasady wpisu i wykreślenia akredytowanego ośrodka mediacyjnego z Rejestru, a także zasady przeprowadzania szkolenia bazowego lub szkolenia specjalizacyjnego oraz egzaminu bazowego lub egzaminu specjalizacyjnego; 3) zasady prowadzenia Rejestru. Jednym z najistotniejszych wymogów stawianych wobec przyszłych mediatorów sądowych będzie ukończenie szkolenia bazowego oraz złożenie egzaminu bazowego, jak również ukończenie szkolenia specjalizacyjnego i złożenie egzaminu specjalizacyjnego. Wymóg ten nie będzie stosowany do sędziów i prokuratorów w stanie spoczynku, adwokatów, radców prawnych oraz notariuszy. Te osoby będą zobowiązane do złożenia egzaminu bazowego w celu potwierdzenia posiadanej wiedzy teoretycznej i praktycznej z zakresu mediacji. Zgodnie z projektowaną ustawą mediatorem sądowym nie będzie mógł zostać sędzia, prokurator, asesor sądowy, asesor prokuratury, aplikant aplikacji sędziowskiej, aplikant aplikacji prokuratorskiej, funkcjonariusz instytucji uprawnionej do ścigania przestępstw oraz ławnik sądowy w czasie trwania kadencji. Nie dotyczy to sędziów oraz prokuratorów w stanie spoczynku. Podmiotami odpowiedzialnymi za przeprowadzenie szkoleń bazowych lub specjalizacyjnych, jak również egzaminów bazowych lub specjalizacyjnych będą akredytowane ośrodki mediacyjne, czyli podmioty, które uzyskają akredytację Ministra Sprawiedliwości i zostaną wpisane do Rejestru. Rejestr będzie prowadzony przez Ministra Sprawiedliwości w systemie teleinformatycznym. Rejestr będzie rejestrem publicznym w rozumieniu art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne i będzie zawierał informacje o mediatorach sądowych i akredytowanych ośrodkach mediacyjnych. Każdy będzie miał dostęp do danych zawartych w Rejestrze (z wyjątkiem numeru PESEL, a w przypadku jego braku – rodzaju, numeru i serii dokumentu paszportowego, dokumentu potwierdzającego tożsamość cudzoziemca lub innego dokumentu zawierającego fotografię oraz oznaczenie serii, numeru oraz nazwy organu wydającego) za pośrednictwem systemu teleinformatycznego.