Monitorowanie przewozu betonu i elastyczne kary VAT

Potrzeba wprowadzenia nowych rozwiązań wynika z dążenia do dalszego uszczelnienia systemu podatkowego, a tym samym zwiększenia należnych wpływów do budżetu państwa w zakresie podatku od towarów i usług. Zmiany w ustawie z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 1218), dalej jako „ustawa SENT”, oraz w ustawie z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, z późn. zm.), dalej jako „ustawa o KAS”, mają na celu usprawnienie procesu kontroli przewożonych towarów przy wykorzystaniu funkcjonujących już rozwiązań legislacyjnych i narzędzi informatycznych (system monitorowania przewozu towarów – SENT, dalej jako „system SENT”). Na podstawie danych zgromadzonych w systemach Krajowej Administracji Skarbowej (pliki JPK_VAT) oraz danych branżowych obejmujących funkcjonowanie podmiotów zajmujących się produkcją/sprzedażą betonu, analiza ryzyka wskazuje na występowanie szarej strefy w tym obszarze. Przeprowadzone w 2025 r. przez organy KAS kontrole celnoskarbowe potwierdziły istnienie szarej strefy w branży betonu towarowego w Polsce. Beton towarowy to gotowa mieszanka budowlana produkowana w zakładzie betoniarskim dostarczana na budowę w betonomieszarkach. W związku z powyższym konieczne jest podjęcie działań zmierzających do ograniczenia niepożądanych praktyk, co w konsekwencji ma się przyczynić do zwiększenia wpływów do budżetu państwa w zakresie podatku od towarów i usług oraz w podatkach dochodowych. W wyniku przeprowadzonych w Ministerstwie Finansów prac ewaluacyjnych dotyczących funkcjonowania przepisów ustawy SENT w zakresie administracyjnych kar pieniężnych (ocena skuteczności, proporcjonalności oraz adekwatności do realiów obecnego obrotu gospodarczego i katalogu towarów objętych tym systemem), zostaną zaproponowane zmiany w regulacji dotyczącej miarkowania kar pieniężnych za naruszenie obowiązków wynikających z systemu SENT. Mając na względzie problematykę bezpieczeństwa ekologicznego i konieczność przeciwdziałania nielegalnym działaniom podmiotów gospodarczych, a także ochronę rynku rolnego przed nadmiernym importem produktów rolno-spożywczych systemem SENT zostały dotychczas objęte wybrane odpady oraz wybrane produkty rolne. Pozwala to na monitorowanie przewozów tych towarów, co pozytywnie wpływa na ochronę środowiska oraz ochronę lokalnego rynku. Jednakże istnieje potrzeba zmian w zakresie przetwarzania danych w rejestrze SENT i ich analizy oraz włączenia organów administracji publicznej właściwych w zakresie ochrony środowiska oraz rolnictwa, do katalogu organów uprawnionych do korzystania z danych gromadzonych w rejestrze SENT, w celu zwiększenia możliwości analitycznych i kontroli przewozów odpadów i produktów rolnych. Dodatkowo, w związku z możliwością stosowania zamknięć urzędowych wykorzystujących technologię pozycjonowania satelitarnego i transmisji danych, zwanych dalej „plombami elektronicznymi”, do celów kontroli celno-skarbowych, konieczna jest zmiana ustawy o KAS w tym zakresie. Możliwość wykorzystania plomb elektronicznych zapewni skuteczny dozór celny oraz zabezpieczenie przed dostępem osób nieuprawnionych do środków transportu, kontenerów pojemników i naczyń, w których są przewożone, przechowywane lub magazynowane towary, wyroby lub urządzenia podlegające kontroli, a nowe przypisy kompleksowo uregulują kwestie dotyczące danych z plomb elektronicznych, gromadzone w rejestrze zamknięć urzędowych. Ponadto we wnioskach de lege ferenda kontroli NIK „System monitorowania przewozu towarów akcyzowych” (KBF.430.014.2020) wskazana została potrzeba uwzględnienia w ustawie o KAS zadań naczelnika urzędu celnoskarbowego realizowanych w ustawie SENT.

Dla zapewnienia uszczelnienia systemu podatkowego w obszarze obrotu betonem zaproponowano objęcie systemem SENT przewozu betonu towarowego wyłącznie w pojazdach typu betonomieszarki, w tym betonomieszarki z pompą, do wszystkich podmiotów odbierających, w tym również do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Wprowadzenie do porządku prawnego projektowanej regulacji powinno w znacznym stopniu przyczynić się do zredukowania nieuczciwych praktyk stosowanych przez podmioty funkcjonujące w obszarze obrotu tym betonem. Uwzględnienie podmiotów nieprowadzących działalności gospodarczej w systemie SENT ma na celu uszczelnienie systemu podatkowego w zakresie obrotu ww. towarem. Analiza ryzyka wskazuje, że znaczna część uszczupleń wiąże się z dostawami betonu towarowego przez krajowych producentów betonu do prywatnych inwestorów, tj. osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Jednakże biorąc pod uwagę, że czynności związane z obsługą zgłoszeń SENT wymagają dostępu do Internetu, a także umiejętności w wypełnianiu elektronicznych formularzy, oraz mając na uwadze możliwe trudności w elektronicznym potwierdzaniu odbioru tego towaru („zamykaniu” zgłoszeń SENT) przez osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej, w takich przypadkach potwierdzenia odbioru tego towaru będzie dokonywał podmiot wysyłający (dostawca towaru). Ze względu na właściwości betonu towarowego, specyfikę jego przewozu oraz sposób wykorzystania, dla przewozu tego towaru zaproponowano zwolnienie z obowiązku przekazywania danych geolokalizacyjnych środków transportu przewożących ten beton (betonomieszarek). Dodatkowo, będzie istniała możliwość alternatywnego zgłaszania przewozów w przypadku zawarcia umowy (kontraktu) pomiędzy podmiotami gospodarczymi na dostawę betonu towarowego przekraczającą 100 m3. Podmiot wysyłający zamiast wysyłać zgłoszenia pojedyncze na przejazd każdej z betonomieszarek z betonem towarowym na budowę, będzie mógł, przed rozpoczęciem pierwszego przewozu tego towaru, przesłać do rejestru jedno zgłoszenie kontraktowe obejmujące realizację całej umowy. W nowelizacji przepisów ustawy SENT zostaną zaproponowane zmiany w zakresie kar pieniężnych za naruszenie obowiązków wynikających z systemu SENT, będące wynikiem ewaluacji, obowiązujących od 2017 roku przepisów: - wobec niektórych obowiązujących dzisiaj wysokości kar, określonych w sposób „sztywny”, kary te zostaną zaproponowane jako maksymalne; - w przypadku popełnienia w zgłoszeniu błędów formalnych będących wynikiem oczywistej omyłki zaproponowane zostaną przepisy dotyczące odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej i poprzestanie na pouczeniu; - zostaną też zaproponowane przesłanki miarkowania kar tam, gdzie nie będą miały one charakteru „sztywnego”; - zaproponowane zostanie również, by przepisy względniejsze miały zastosowanie w stosunku do wcześniej popełnionych naruszeń. Propozycje te mają na celu dostosowanie wysokości administracyjnych kar pieniężnych przewidzianych w ustawie SENT do rzeczywistego stopnia ryzyka naruszeń związanych z poszczególnymi kategoriami towarów objętych systemem monitorowania przewozu, co jest również zbieżne z oczekiwaniami podmiotów gospodarczych. Dla organów właściwych w zakresie rolnictwa oraz klimatu planowane jest wprowadzenie uprawnień do korzystania z danych z rejestru SENT w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań. Zaproponowane rozwiązania umożliwią sprawniejsze działanie tych organów oraz zapewnią efektywne monitorowanie przewozu produktów rolnych i zwalczanie przestępczości środowiskowej. Proponowane zmiany mają na celu zagwarantowanie skuteczniejszego nadzoru nad systemem gospodarki odpadami. Sprawowanie skutecznego nadzoru nad strumieniem odpadów ma zapobiec prowadzeniu gospodarki odpadami w szarej strefie. Zakłada się, że przedstawione zmiany wpłyną pozytywnie na ochronę środowiska naturalnego w Polsce przez zwiększenie skuteczności działań prewencyjnych, podniesienie poziomu świadomości ekologicznej społeczeństwa oraz efektywniejsze zwalczanie szarej strefy w gospodarce odpadowej. Zaproponowane rozwiązanie umożliwią również organom właściwym do spraw rolnictwa realizację ich ustawowych zadań w zakresie artykułów roślinnych i zwierzęcych. Zmiany w ustawie o KAS eliminują wątpliwości interpretacyjne, ponadto w części stanowią wykonanie wniosków pokontrolnych NIK oraz wprowadzają możliwość wykorzystywania zamknięć urzędowych w formie plomb elektronicznych do przewozów innych niż przewóz towarów objętych systemem SENT. Dane geolokalizacyjne plomby elektronicznej, wraz z jej numerem, miejscem i datą jej nałożenia oraz danymi dotyczącymi środków przewozowych, wyrobów, urządzeń, pomieszczeń, naczyń i innych obiektów, na które są nakładane te zamknięcia urzędowe, będą gromadzone i przetwarzane w rejestrze plomb elektronicznych, prowadzonym przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. Zaprojektowana regulacja daje możliwość ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych do wyznaczenia, w drodze rozporządzenia, jednostki sektora finansów publicznych lub instytutów badawczych do przetwarzania tych danych, w tym ich analizy, a także do wykonywania czynności związanych z technicznym utrzymaniem i rozwojem rejestru plomb elektronicznych. W przypadku realizacji tych zadań przez instytut badawczy otrzymuje on dotację celową z budżetu państwa z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw finansów publicznych. Planowana jest również zmiana ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622) polegająca na rozszerzenie katalogu organów (o organy Inspekcji Ochrony Środowiska), którym organy podatkowe będą udostępniać dane niezawarte w aktach spraw podatkowych, jeżeli znajdują się one w Centralnym Rejestrze Danych Podatkowych. Zmiany ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1490, z późn. zm.) zmierzają do ujednolicenia sposobu pobierania kaucji i w części dotyczącej jej poboru wprowadzają dodatkową możliwość poboru kaucji przez funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej w formie bezgotówkowej, za pomocą karty płatniczej.