Regulacja rynku usuwania azbestu i szkolenia w jego obsługi

Konieczność przygotowania projektu ustawy o wyrobach zawierających azbest wynika z obowiązku wdrożenia do polskiego porządku prawnego przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2668 z dnia 22 listopada 2023 r. w sprawie zmiany dyrektywy 2009/148/WE w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy (Dz. Urz. UE L 2023/2668 z 30.11.2023). Projekt ustawy obejmie również transpozycję poniższych dyrektyw, które są obecnie wdrożone do polskiego porządku prawnego: 1) dyrektywy Rady 87/217/EWG z dnia 19 marca 1987 r. w sprawie ograniczania zanieczyszczenia środowiska azbestem i zapobiegania temu zanieczyszczeniu (Dz. Urz. WE L 85 z 28.3.1987, s. 40 – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 8, str. 269, Dz. Urz. WE L 377 z 31.12.1991, str. 48 – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 2, str. 10, Dz. Urz. WE C 241 z 29.08.1994, str. 9, Dz. Urz. UE L 122 z 16.05.2003, str. 36 – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 1, t. 4, str. 335 oraz Dz. Urz. UE L 150 z 14.06.2018, str. 155); 2) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/148/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy (Dz. Urz. UE L 330 z 16.12.2009, str. 28 oraz Dz. Urz. L 198 z 25.07.2019, str. 241).

Obecnie problematyka związana z wyrobami zawierającymi azbest zawarta jest w kilku aktach normatywnych, przy czym najistotniejsze kwestie dotyczące zasad bezpiecznego usuwania lub zabezpieczania wyrobów zawierających azbest są uregulowane w rozporządzeniach. Głównym aktem prawnym jest ustawa z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, której przepisy zostaną przeniesione do przedmiotowego projektu ustawy. Tym samym projekt ustawy o wyrobach zawierających azbest usystematyzuje i zaktualizuje obecnie obowiązujące przepisy, jednocześnie zapewniając zgodność ich z prawem UE. Projekt ustawy określi obowiązki wykonawców prac, w których występuje narażenie na działanie azbestu, w tym polegających na usuwaniu i zabezpieczaniu wyrobów zawierających azbest. Kwestią wynikającą z nowych przepisów UE będzie zapewnienie szkoleń pracownikom wykonującym prace w narażeniu na działanie azbestu, z rozszerzonym zakresem dla wykonawców prac polegających na usuwaniu lub zabezpieczaniu wyrobów zawierających azbest. Do ich obowiązków będzie także należało uzyskanie zezwolenia na usuwanie lub zabezpieczanie wyrobów zawierających azbest, zwanego dalej: „zezwoleniem”. Projekt ustawy wprowadzi odstępstwa od generalnego obowiązku usunięcia wyrobów zawierających azbest w postaci możliwości ich trwałego zabezpieczenia, m.in. dla wyrobów zawierających azbest zabudowanych w ścianach budynków, ureguluje kwestie finansowania usuwania wyrobów zawierających azbest oraz wprowadzi administracyjne kary pieniężne za nieprzestrzeganie przepisów ustawy.

Wdrożenie do polskiego porządku prawnego przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2668 z dnia 22 listopada 2023 r. w sprawie zmiany dyrektywy 2009/148/WE w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy wymaga zmiany przepisów prawa na szczeblu ustawowym. Istota rozwiązań planowanych w projekcie ustawy to: 1) uregulowanie rynku wykonawców prac polegających na usuwaniu lub zabezpieczeniu wyrobów zawierających azbest poprzez ustanowienie obowiązku uzyskania przez nich zezwolenia oraz utworzenie rejestru wykonawców prac, którym wydano, zmieniono lub cofnięto takie zezwolenie, jako integralnej części Bazy Azbestowej; 2) uregulowanie rynku podmiotów prowadzących szkolenia w zakresie bezpiecznego postępowania z wyrobami zawierającymi azbest poprzez ustanowienie obowiązku uzyskania wpisu do rejestru jednostek szkoleniowych, będącego integralną częścią Bazy Azbestowej; 3) określenie zakresu szkolenia w zakresie bezpiecznego postępowania z wyrobami zawierającymi azbest dla wszystkich wykonawców prac, w których występuje narażenie na działanie azbestu, w tym także dla wykonawców prac polegających na usuwaniu lub zabezpieczaniu wyrobów zawierających azbest, ich pracowników i osób kierujących lub nadzorujących tych pracowników; 4) ustalenie nadrzędnej zasady usuwania wyrobów zawierających azbest oraz wskazanie przypadków, w których wyroby zawierające azbest mogą pozostać jedynie zabezpieczone w sposób trwały, co obejmuje: podziemne instalacje ciepłownicze, elektroenergetyczne i wyłączone z eksploatacji podziemne instalacje wodociągowe i kanalizacyjne, drogi utwardzone odpadami zawierającymi azbest, płyty warstwowe lub płyty żeberkowe znajdujące się w ścianie lub w pokryciach warstwowych połączonych trwale ze ścianą osłonową budynku; 5) aktualizacja przepisów dotyczących inwentaryzacji wyrobów zawierających azbest, m.in. w zakresie zniesienia obowiązku corocznej informacji o wyrobach zawierających azbest na korzyść składania deklaracji w przypadku zaistnienia zmiany danych; 6) aktualizacja zasad prowadzenia prac polegających na usuwaniu lub zabezpieczaniu wyrobów zawierających azbest; 7) aktualizacja przepisów dotyczących funkcjonowania Bazy Azbestowej, jako narzędzia do kompleksowego monitoringu procesu oczyszczania kraju z azbestu, w szczególności w zakresie wskazania zakresu informacji zgromadzonych w Bazie Azbestowej oraz określenia grupy podmiotów uprawnionych do korzystania z Bazy Azbestowej wraz ze wskazaniem zakresu ich dostępu do danych; 8) aktualizacja świadczeń socjalnych i zdrowotnych dla byłych pracowników podmiotów, które stosowały azbest w produkcji (w zakresie świadczeń leczenia uzdrowiskowego, leków oraz badań profilaktycznych) oraz świadczeń zdrowotnych dla pracowników wykonujących prace polegające na usuwaniu lub zabezpieczaniu wyrobów zawierających azbest; 9) wprowadzenie administracyjnych kar pieniężnych za nieprzestrzeganie przepisów ustawy i zasilenie tymi wpływami budżetów Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz jednostek samorządu terytorialnego z przeznaczeniem na finansowanie usuwania wyrobów zawierających azbest; 10) uzupełnienie kompetencji organów kontrolnych; 11) wprowadzenie zasad finansowania procesu usuwania wyrobów zawierających azbest; 12) aktualizacja wykazu podmiotów, które stosowały azbest w produkcji i których pracownicy są uprawnieni do świadczeń zdrowotnych i emerytalnych.