Modernizacja egzaminów dla kierowców i instruktorów

Głównym celem projektu ustawy o zmianie ustawy o kierujących pojazdami jest uproszczenie zasad egzaminowania kandydatów na kierowców i kierowców oraz zwiększenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym poprzez położenie większego nacisku na weryfikację umiejętności kluczowych z punktu widzenia praktyki prowadzenia pojazdu, co w konsekwencji przyczyni się do lepszego przygotowania przyszłych uczestników ruchu do rzeczywistych, często dynamicznych i nieprzewidywalnych sytuacji na drodze. Projektowane rozwiązania mają na celu podniesienie standardu egzaminu państwowego na prawo jazdy poprzez przesunięcie akcentu ze sprawdzania wiedzy teoretycznej oraz umiejętności wykonywania zadań na placu manewrowym na rzecz oceny kompetencji w podejmowaniu właściwych decyzji, przewidywania potencjalnych zagrożeń oraz bezpiecznego reagowania w rzeczywistych warunkach ruchu drogowego. Przygotowana nowelizacja ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2025 r. poz. 1226, z późn. zm.) przewiduje reorganizację systemu opracowywania, weryfikacji i zatwierdzania pytań egzaminacyjnych wykorzystywanych w procesie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, a także osób wykonujących zawód instruktora, egzaminatora, instruktora techniki jazdy oraz w zakresie uzyskiwania kwalifikacji kierowcy zawodowego. Nowe rozwiązania mają zapewnić nie tylko większą przejrzystość i spójność katalogów pytań egzaminacyjnych, ale również poprawę ich zrozumiałości i jednoznaczności, co ograniczy ryzyko błędnej interpretacji przez osoby egzaminowane. Jednocześnie przewiduje się usprawnienie procesu ich weryfikowania oraz wprowadzenie bardziej rygorystycznych procedur kontroli jakości pytań, obejmujących ich regularne analizowane, a także systematyczną ocenę pod kątem merytorycznym, praktycznym oraz językowym, ze szczególnym uwzględnieniem klarowności i precyzji formułowanych treści. W dłuższej perspektywie proponowane zmiany mają wpłynąć na poprawę bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz ograniczenie liczby wypadków drogowych. Ujednolicenie i podniesienie standardów egzaminacyjnych mają również sprzyjać budowaniu zaufania do systemu uzyskiwania uprawnień do kierowania pojazdami oraz zapewnić, że osoby dopuszczane do ruchu drogowego posiadają nie tylko wiedzę teoretyczną, ale przede wszystkim praktyczne umiejętności niezbędne do bezpiecznego poruszania się po drogach. Przegląd dotychczas obowiązujących przepisów dotyczących systemu opracowywania oraz weryfikacji pytań egzaminacyjnych ujawnił m.in. brak wystarczającej transparentności i rozliczalności w procesie opracowywania i weryfikacji pytań egzaminacyjnych oraz realizacji innych zadań Komisji ds. weryfikacji i rekomendacji pytań egzaminacyjnych. Ponadto nadmiernie rozbudowana baza pytań egzaminacyjnych utrudnia jej bieżące weryfikowanie oraz sprawne dostosowywanie do zmian w obowiązującym stanie prawnym, dlatego kluczowe znaczenie ma ograniczenie liczby pytań do zakresu najistotniejszego z punktu widzenia bezpieczeństwa ruchu drogowego. Kierunek ten znajduje potwierdzenie w rozwiązaniach stosowanych w wielu państwach członkowskich Unii Europejskiej, w tym w modelu szwedzkim, który opiera się na bardziej selektywnym, przejrzystym i praktycznie ukierunkowanym zestawie pytań egzaminacyjnych. Dodatkowo jest zasadne powiązanie pytań egzaminacyjnych z rzeczywistymi zagrożeniami występującymi w ruchu drogowym oraz z danymi dotyczącymi wypadków. Jednocześnie utrzymujące się zjawisko pamięciowego opanowywania testów egzaminacyjnych pozostaje w sprzeczności z celem egzaminu określonym w ustawie, którym jest rzetelna ocena rzeczywistych kompetencji kierowców. Proponowane zmiany, inspirowane sprawdzonymi rozwiązaniami skandynawskimi, zmierzają do odejścia od mechanicznego przyswajania pytań na rzecz kształtowania umiejętności analizy sytuacji drogowych i podejmowania właściwych decyzji w praktyce. Projektowana regulacja wynika z potrzeby podniesienia poziomu bezpieczeństwa ruchu drogowego poprzez zapewnienie bardziej efektywnego systemu przygotowania kandydatów na kierowców. Kluczowym elementem tego systemu jest właściwie zaprojektowany proces szkolenia i egzaminowania, który – obok przekazywania umiejętności technicznych – powinien kształtować odpowiedzialne postawy oraz trwałe nawyki bezpiecznego uczestnictwa w ruchu drogowym. W szczególności konieczne jest wzmocnienie kompetencji kandydatów na kierowców w zakresie rozumienia zagrożeń oraz właściwego zachowania wobec wszystkich uczestników ruchu drogowego, w tym pieszych, rowerzystów oraz użytkowników hulajnóg elektrycznych i urządzeń transportu osobistego. Jednocześnie projekt uwzględnia postępujący rozwój technologiczny w motoryzacji poprzez wprowadzenie elementów szkolenia odnoszących się do korzystania z systemów wspomagających kierowcę, ze szczególnym uwzględnieniem ich ograniczeń oraz zasad bezpiecznego użytkowania. Projekt przewiduje zmianę modelu egzaminowania kandydatów na kierowców w zakresie prawa jazdy kategorii B i B1 poprzez odejście od obligatoryjnego sprawdzania umiejętności na placu manewrowym. W jego miejsce wprowadza się rozwiązanie polegające na kompleksowej ocenie umiejętności kierującego w warunkach rzeczywistego ruchu drogowego, obejmującej również wykonywanie manewrów. Rozwiązanie to jest zgodne z kierunkami stosowanymi w większości państw członkowskich Unii Europejskiej, w których egzamin praktyczny koncentruje się na ocenie zachowania kierowcy w ruchu drogowym. Wprowadzenie spójnego modelu egzaminu praktycznego, opartego na ocenie kompetencji w ruchu drogowym, pozwoli na zwiększenie obiektywizmu procesu egzaminowania oraz ograniczenie wpływu czynników niezwiązanych bezpośrednio z bezpieczeństwem ruchu drogowego, w szczególności zadań o charakterze odtwórczym realizowanych na placu manewrowym. Jednocześnie przewiduje się, że zmiana ta może przyczynić się do zwiększenia zdawalności egzaminów państwowych, bez negatywnego wpływu na poziom przygotowania kandydatów do bezpiecznego kierowania pojazdami. Dodatkowo ograniczenie zakresu wykorzystania placu manewrowego w procesie egzaminowania wpłynie na usprawnienie organizacji egzaminów państwowych oraz zwiększenie efektywności funkcjonowania wojewódzkich ośrodków ruchu drogowego. Jednocześnie projekt zakłada zachowanie placu manewrowego jako elementu procesu szkolenia kandydatów na kierowców. Rozwiązanie to ma na celu zapewnienie osobom rozpoczynającym naukę jazdy odpowiednich warunków do nabycia podstawowych umiejętności kierowania pojazdem w środowisku kontrolowanym, co sprzyja stopniowemu przygotowaniu do uczestnictwa w ruchu drogowym.

Zasadne jest wprowadzenie kompleksowych, spójnych i długofalowych rozwiązań systemowych, w szczególności w zakresie opracowywania, aktualizacji oraz weryfikowania pytań egzaminacyjnych, które zapewnią nowoczesne, przejrzyste i efektywne zarządzanie całym procesem egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, a także osób wykonujących zawód instruktora, egzaminatora, instruktora techniki jazdy oraz w zakresie uzyskiwania kwalifikacji kierowcy zawodowego. Kluczowym celem proponowanych zmian jest nie tylko usprawnienie organizacyjne systemu, lecz przede wszystkim podniesienie jakości merytorycznej egzaminów, ich rzetelności oraz wiarygodności w ocenie rzeczywistych kompetencji kandydatów na kierowców, kierowców, instruktorów i egzaminatorów. W konsekwencji rozwiązania te powinny przyczynić się do zwiększenia poziomu bezpieczeństwa na drogach. Proponowane działania obejmują w szczególności: - zniesienie Komisji do spraw weryfikacji i rekomendacji pytań egzaminacyjnych i przekazanie jej zadań do wyspecjalizowanej jednostki podległej ministrowi właściwemu do spraw transportu, w której zostanie utworzone Centrum Egzaminowania. Dotychczasowy model funkcjonowania Komisji oceniono jako niewystarczający z punktu widzenia efektywności działania, przejrzystości procedur oraz jasno określonych mechanizmów odpowiedzialności za jakość opracowywanych i weryfikowanych pytań egzaminacyjnych, - wyznaczenie wyspecjalizowanej jednostki, w której zostanie utworzone Centrum Egzaminowania, w drodze aktu wykonawczego ministra właściwemu do spraw transportu, - powołanie Rady Konsultacyjnej, przy Centrum Egzaminowania, jako społecznego organu doradczego, skupiającego przedstawicieli różnych środowisk związanych ze szkoleniem i egzaminowaniem kandydatów na kierowców i kierowców oraz z szeroko rozumianym bezpieczeństwem ruchu drogowego, - powierzenie opracowania i weryfikacji pytań egzaminacyjnych ekspertom zatrudnionym w Centrum Egzaminowania, a następnie ich opiniowania przez członków Rady Konsultacyjnej, - wytworzenie systemu teleinformatycznego, w którym będą opracowywane i weryfikowane pytania egzaminacyjne w ramach prac Centrum Egzaminacyjnego oraz eksportowane na salę egzaminacyjną wraz z algorytmem losowania tych pytań na egzaminie państwowym, - reformę egzaminu teoretycznego poprzez ograniczenie liczby pytań egzaminacyjnych oraz określenie standardów ich opracowywania, - wprowadzenie centralnego i dynamicznego systemu zarządzania bazą pytań egzaminacyjnych, umożliwiającego ich bieżące dostosowywanie do zmian prawnych i realiów ruchu drogowego, - określenie mechanizmów testowania nowych pytań egzaminacyjnych, w celu oceny ich jakości przed wykorzystaniem w egzaminach państwowych, przykładowo jako pytania pilotażowe w ramach wstępnej części egzaminu niewpływającej na wynik egzaminu państwowego, - wprowadzenie cyklicznej analizy jakości pytań egzaminacyjnych, ich poziomu trudności i wskaźników zdawalności w zakresie poszczególnych pytań, - systematyczną eliminację pytań nieaktualnych, nieadekwatnych lub mogących prowadzić do błędnej oceny kompetencji osób egzaminowanych, - likwidację egzaminu praktycznego na placu manewrowym dla kategorii B i B1, przy jednoczesnym pozostawieniu możliwości korzystania z placu w procesie szkolenia, - oparcie egzaminu praktycznego na rzeczywistym uczestnictwie osoby egzaminowanej w ruchu drogowym, zgodnie z praktyką stosowaną w większości krajów europejskich, - zwiększenie transparentności procesu szkolenia kandydatów na kierowców. Projektowane rozwiązania odwołują się do sprawdzonych i efektywnych praktyk stosowanych w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej.