Surowsze kary za jazdy na przejazdach kolejowych i obowiązkowy zakaz prowadzenia

Projekt ustawy ma na celu poprawę bezpieczeństwa ruchu drogowego na przejazdach kolejowych oraz zaostrzenie konsekwencji prawnych wobec sprawców przestępstw i wykroczeń popełnionych na tych przejazdach. Wypadki na przejazdach kolejowych, choć stanowią niewielki odsetek ogółu zdarzeń drogowych, cechują się nieproporcjonalnie wysoką śmiertelnością i ciężkością skutków ze względu na masę i prędkość pojazdów szynowych. Regulacja dotyczy naruszeń o szczególnie wysokim potencjale wypadkowym, w szczególności: wyprzedzania pojazdu na przejeździe kolejowym lub bezpośrednio przed nim, wjazdu na przejazd kolejowy przy sygnale czerwonym, czerwonym migającym albo dwóch na przemian migających sygnałach czerwonych (lub innym urządzeniu nadającym te sygnały) oraz wjazdu na przejazd, jeżeli po jego drugiej stronie nie ma miejsca do kontynuowania jazdy. Wykroczenia popełniane na przejazdach kolejowo-drogowych należą do najwyżej sankcjonowanych naruszeń przepisów ruchu drogowego. Surowość tych kar wynika z konieczności zapewnienia szczególnej ochrony bezpieczeństwa na przejazdach, z uwagi na skalę i tragiczne skutki potencjalnych wypadków oraz szczególne ryzyko, jakie zderzenie pojazdu z pociągiem stwarza zarówno dla uczestników ruchu drogowego – kierujących pojazdami i przewożonych przez nich pasażerów – jak i dla uczestników ruchu kolejowego, w tym pasażerów, maszynistów, konduktorów oraz innych pracowników kolei. Pomimo obowiązywania wysokich sankcji zasadne jest dalsze wzmacnianie ich funkcji prewencyjnej. Doświadczenia związane z wypadkami na przejazdach kolejowo-drogowych pokazują, że część kierujących nadal podejmuje zachowania skrajnie ryzykowne, takie jak ignorowanie sygnalizacji świetlnej i znaków drogowych, omijanie opuszczonych rogatek czy wjeżdżanie na przejazd pomimo braku możliwości jego bezpiecznego opuszczenia. W przypadku przejazdu kolejowo-drogowego nawet krótkotrwałe naruszenie zasad bezpieczeństwa może prowadzić do zdarzenia o wyjątkowo poważnych konsekwencjach, w tym śmierci lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu wielu osób. Wynika to z ogromnej masy i drogi hamowania pociągu, a także z liczby osób, które mogą znajdować się jednocześnie w pojeździe drogowym i składzie kolejowym. Dalsze zaostrzenie kar powinno zatem służyć zwiększeniu odstraszającego charakteru przepisów i ograniczeniu liczby zachowań prowadzących do wypadków. Dolegliwość sankcji jest uzasadniona zwłaszcza w odniesieniu do naruszeń, które są świadome i bezpośrednio związane z ignorowaniem zabezpieczeń przejazdu. W tym ujęciu zaostrzenie kar stanowi element szerszej polityki bezpieczeństwa, której celem jest zapobieganie wypadkom, ochrona życia i zdrowia uczestników ruchu drogowego i kolejowego oraz podkreślenie szczególnej odpowiedzialności kierujących za przestrzeganie zasad obowiązujących na przejazdach kolejowo-drogowych. Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami w szczególności są sankcjonowane następujące zachowania: 1) wjazd na przejazd przy czerwonym świetle: dotyczy to sytuacji, gdy sygnalizator nadaje sygnał czerwony (migający), nawet jeśli rogatki są jeszcze całkowicie uniesione, 2) wjazd podczas opuszczania lub podnoszenia szlabanów: kierowcy bardzo często ruszają w momencie, gdy zapory dopiero zaczynają się unosić, co jest surowo zabronione aż do ich całkowitego otwarcia i zgaśnięcia czerwonego światła, 3) objeżdżanie opuszczonych zapór: jakakolwiek próba slalomu między półzaporami lub omijania rogatek, 4) wjazd na przejazd bez możliwości jego opuszczenia: wjechanie na tory w sytuacji, gdy korek lub zator po drugiej stronie przejazdu uniemożliwia natychmiastowe zjechanie z torowiska, 5) wyprzedzanie na przejeździe kolejowym i bezpośrednio przed nim, 6) omijanie pojazdu oczekującego na otwarcie przejazdu, jeśli wymaga to wjechania na pas o kierunku przeciwnym. W systemie Centrum Automatycznego Nadzoru nad Ruchem Drogowym działającego w strukturach Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego (CANARD GITD) funkcjonuje obecnie 10 urządzeń rejestrujących wjazd na czerwonym świetle (tzw. system Red Light), zainstalowanych na przejazdach kolejowo-drogowych. Od stycznia do końca sierpnia 2026 r. systemy Red Light na przejazdach kolejowych zarejestrowały ok. 4,5 tys. wykroczeń, z największą liczbą w Warszawie. Zasadne jest zatem wprowadzenie kompleksowych, spójnych i długofalowych rozwiązań systemowych mających na celu zwiększenie bezpieczeństwa na przejazdach kolejowo-drogowych oraz ograniczenie liczby wypadków i kolizji wynikających z niebezpiecznych zachowań kierujących pojazdami w obrębie tych przejazdów, w szczególności poprzez doprecyzowanie i uszczelnienie przepisów dotyczących wykrywania i sankcjonowania najbardziej ryzykownych naruszeń.

Istota proponowanych rozwiązań jest zaostrzenie sankcji wobec kierujących pojazdami naruszających przepisy na przejazdach kolejowych: 1) zatrzymanie prawa jazdy na 3 miesiące za najpoważniejsze wykroczenia na przejazdach kolejowych. Proponuje się zatrzymywanie za pokwitowaniem dokumentu prawa jazdy na 3 miesiące kierowcom, którzy podczas kontroli drogowej zostaną przyłapani na najpoważniejszych naruszeniach przepisów obowiązujących na przejazdach kolejowych. W tym celu katalog przesłanek zatrzymania prawa jazdy określony w art. 135 i art. 135a ustawy – Prawo o ruchu drogowym zostanie rozszerzony o następujące nowe podstawy: - objeżdżanie opuszczonych zapór lub półzapór, - wjazd na przejazd kolejowy w trakcie opuszczania zapór/półzapór lub zanim zostaną one całkowicie podniesione, - wjazd na przejazd mimo czerwonego światła, czerwonego światła migającego lub dwóch naprzemiennie migających świateł czerwonych, - wjazd na przejazd kolejowy, gdy nie ma możliwości kontynuowania jazdy po jego drugiej stronie. Konsekwentnie, te same przesłanki zostaną dodane również do katalogu podstaw zatrzymania prawa jazdy w drodze decyzji administracyjnej starosty, o którym mowa w art. 102 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami. Oznacza to, że w takich przypadkach starosta – zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w tym przepisie – będzie wydawał decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy na okres 3 miesięcy. 2) wprowadzenie obligatoryjnego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów. Przekształcenie środka karnego określonego w art. 42 Kodeksu karnego z fakultatywnego w obligatoryjny w przypadku skazania za przestępstwo określone w art. 173 lub art. 177 § 1 i 2 Kodeksu karnego (odpowiednio: katastrofa w komunikacji oraz spowodowanie wypadku komunikacyjnego), popełnione na przejeździe kolejowym – środek karny orzekany na okres nie krótszy niż 3 lata - oraz za przestępstwo określone w art. 174 Kodeksu karnego (sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa katastrofy w komunikacji), popełnione na przejeździe kolejowym – środek karny orzekany na okres nie krótszy niż 1 rok.