Wzmocnienie uprawnień i samorządu rzeczników patentowych

Rola rzecznika patentowego jest kluczowa w procesie ochrony innowacji i wspierania przedsiębiorstw w uzyskaniu praw ochronnych. Z kolei wiedza i doświadczenie rzeczników patentowych w tej dziedzinie mają bezpośredni wpływ na gospodarkę, a także na to, jak skutecznie polscy przedsiębiorcy mogą chronić swoje innowacyjne rozwiązania w kraju i za granicą. Nowelizacja ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 749) wynika z konieczności dostosowania jej przepisów do zmian, jakie zostały dokonane w innych aktach prawnych m.in. zmian wprowadzonych w ustawie z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1170), dokonanych nowelizacją z dnia 16 października 2019 r., wskutek których nastąpiło rozszerzenie kompetencji adwokatów i radców prawnych o reprezentowanie stron w postępowaniu przed Urzędem Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej, zwanym dalej „Urzędem Patentowym”, w zakresie znaków towarowych, wzorów przemysłowych i oznaczeń geograficznych. Jednocześnie ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 288) umożliwiła rzecznikom patentowym występowanie w sprawach związanych z ochroną nie tylko własności przemysłowej, ale wszystkich praw dotyczących własności intelektualnej, przy czym jednocześnie ta sama ustawa zdefiniowała co należy rozumieć przez sprawy należące do zakresu spraw własności intelektualnej. Zgodnie z tym projektem przez sprawy własności intelektualnej należy rozumieć postępowanie sądowe w sprawach o ochronę praw autorskich i pokrewnych, o ochronę praw własności przemysłowej, o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji, o ochronę dóbr osobistych w zakresie, w jakim dotyczą one wykorzystania dobra osobistego w celu indywidualizacji, reklamy lub promocji przedsiębiorcy, towarów lub usług, o ochronę dóbr osobistych w związku z działalnością naukową lub wynalazczą oraz o ochronę innych praw na dobrach niematerialnych. Powyższe zmiany w dużym stopniu ujednoliciły pozycję i kompetencje rzeczników patentowych, adwokatów i radców prawnych – jako zawodów zaufania publicznego – w kontekście występowania w sprawach dotyczących własności intelektualnej. Zachodzi zatem konieczność dokonania ujednolicenia regulacji dotyczących wykonywania tych zawodów oraz zapewnienia spójności przepisów dotyczących wykonywania zawodu rzecznika patentowego i działalności samorządu rzeczników patentowych z rozwiązaniami przyjętymi w tym zakresie dla adwokatów i radców prawnych.

Wobec zbliżenia uprawnień adwokatów, radców prawnych i rzeczników patentowych konieczne jest wprowadzenie korelacji pomiędzy uprawnieniami i sytuacją prawną osób wykonujących zawód rzecznika patentowego oraz samorządu rzeczników patentowych z sytuacją innych osób wykonujących zawody zaufania publicznego w zakresie prawa oraz samorządów zawodowych z tego zakresu. Wobec powyższego proponuje się: 1) zwiększenie kompetencji samorządu rzeczników patentowych oraz ograniczenie roli Prezesa Urzędu Patentowego w sprawowaniu nadzoru nad samorządem. Zakres kompetencji samorządu rzeczników patentowych zostanie zbliżony do zakresu działania innych samorządów tj. radców prawnych czy adwokatów, w szczególności nastąpi powierzenie prowadzenia listy rzeczników patentowych Prezesowi Polskiej Izby Rzeczników Patentowych, przy czym utrzymany zostanie pewien zakres kompetencji nadzorczych Prezesa Urzędu Patentowego. W kompetencji Prezesa Urzędu pozostanie m.in. - wydawanie opinii w sprawie rozporządzenia dotyczącego wysokości stawek minimalnych opłat za czynności rzeczników patentowych; - prawo złożenia wniosku do Rzecznika Dyscyplinarnego o wszczęcie postępowania wyjaśniającego wobec rzecznika patentowego, wniesienia sprzeciwu wobec umorzenia takiego postępowania oraz występowania w postępowaniu na prawach strony (w postępowaniach wyjaśniających wszczętych na wniosek Prezesa Urzędu), żądania informacji o wynikach postępowania dyscyplinarnego oraz prawomocnych orzeczeniach sądów dyscyplinarnych, wniesienia kasacji do Sądu Najwyższego od orzeczeń Odwoławczego Sądu Dyscyplinarnego; - Prezes Urzędu zachowa również prawo do zaskarżania do Sądu Najwyższego sprzecznych z prawem uchwał organu samorządu, przy czym prawo to zostanie ograniczone do uchwał w sprawach pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony, a także prawo do żądania wydania przez organ samorządu uchwały w sprawach pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony (Krajowy Zjazd Rzeczników Patentowych, Krajowa Rada Rzeczników Patentowych); - w kompetencjach Prezesa Urzędu pozostanie publikowanie w Wiadomościach Urzędu Patentowego oraz udostępnianie w BIP na stronie podmiotowej Urzędu Patentowego informacji o możliwości składania wniosków o wpis na listę aplikantów rzecznikowskich, wyznaczanie 3 ekspertów Urzędu do zasiadania w zespołach egzaminacyjnych i odwoławczych zespołach egzaminacyjnych przy przeprowadzaniu egzaminu konkursowego i kwalifikacyjnego. Głównym uprawnieniem zwiększającym samodzielność samorządu jest przejęcie prowadzenia listy rzeczników patentowych, a co za tym idzie publikowanie listy w BIP na stronie podmiotowej Polskiej Izby Rzeczników Patentowych, wydawanie decyzji o wpisach i skreśleniach z listy, wydawanie legitymacji czy ustalenie w drodze uchwały wysokości opłaty za wpis i zmianę na liście, która to opłata będzie stanowiła dochód samorządu. Prezes Polskiej Izby Rzeczników Patentowych będzie odbierał ślubowanie od nowych rzeczników a ranga rzeczników występujących przed sądem zostanie zrównana z innymi zawodami również poprzez określenie w drodze rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości po zasięgnięci opinii Krajowej Rady Rzeczników Patentowych stroju urzędowego rzeczników. Ustawa uszczegóławia zasady udostępniania przez rzeczników patentowych informacji o charakterze reklamowym. 2) uzupełnienie listy organów samorządu rzeczników patentowych o dziekanów; 3) zapewnienie maksymalnej spójności przepisów regulujących wykonywanie wszystkich zawodów prawniczych, których przedstawiciele mają prawo występować w sprawach z zakresu własności intelektualnej, wiele rozwiązań wprowadzanych niniejszą ustawą jest wzorowanych na analogicznych rozwiązaniach znajdujących się w ustawie z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2024 r. poz. 15641564) i w ustawie z dnia6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2024 r. poz.499 ), z zachowaniem odrębności wynikających ze specyfiki zawodu rzecznika patentowego, stąd też np. - doprecyzowuje się przepisy dotyczące czasowej albo trwałej utraty zdolności rzecznika patentowego do wykonywania czynności zawodowych (tymczasowy zastępca, zarządca kancelarii), - wprowadza się zapis, że do czasu pracy zalicza się także czas niezbędny do załatwiania spraw poza miejscem stałego wykonywania czynności zawodowych, - dodano przepisy regulujące kwestie ochrony danych osobowych; 4) wprowadzenie zmian w zakresie regulacji dotyczących egzaminu konkursowego i kwalifikacyjnego, w szczególności odnośnie Komisji Egzaminacyjnej i procedury odwoławczej od wyników egzaminu oraz zmiany w zakresie kształcenia aplikantów, w tym w szczególności uprawnień do zastępstwa procesowego w trakcie aplikacji. Zgodnie z projektem Komisja Egzaminacyjna będzie działać w niezależnych zespołach egzaminacyjnych (zespół egzaminacyjny i odwoławczy zespół egzaminacyjny). Odwołanie od wyniku egzaminu będzie rozpatrywał odwoławczy zespół egzaminacyjnych (obecnie odwołanie rozpatruje Krajowa Rada Rzeczników Patentowych). Usystematyzowano przepisy dotyczące aplikantów, poczynając od wymogów wpisu na listę aplikantów poprzez przepisy regulujące ślubowanie aplikanta, wydanie legitymacji i kwestie związane z zakresem kształcenia w ramach aplikacji. Egzamin kwalifikacyjny będzie składał się z 5, a nie tak jak jest obecnie z 3 części pisemnych (dodano zadanie związane z napisaniem pozwu lub pisma procesowego w sprawie o naruszenie oraz zadanie z etyki); 5) uregulowanie zasad odpowiedzialności dyscyplinarnej osób wykonujących zawód rzecznika patentowego oraz postępowania dyscyplinarnego, w sposób zbliżony do uregulowań przyjętych w przypadku samorządów adwokatów i radców prawnych. Projekt uzupełnia zakres danych gromadzonych na liście rzeczników patentowych o numer PESEL, co będzie stanowiło dostosowanie do wymagań systemu doręczeń elektronicznych za pośrednictwem Portalu Informacyjnego Sądów Powszechnych. Brak jest możliwości osiągnięcia celów projektu w ramach działań pozalegislacyjnych. Projekt ma na celu zmianę rozwiązań regulowanych ustawami, stąd jedynym możliwym działaniem jest interwencja legislacyjna.