Rezygnacja z podwójnych badań lekarskich kandydatów na maszynistów

Konieczność nowelizacji ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1234, z późn. zm.) wynika z przekazanych pismem INFR(2025)2148 C(2026)242 z dnia 30 stycznia 2026 r. zarzutów formalnych Komisji Europejskiej wystosowanych w trybie art. 258 TFUE w związku z nieprawidłową transpozycją art. 12 i art. 13 oraz załączników V i VI do dyrektywy 2007/59/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007 r. w sprawie przyznawania uprawnień maszynistom prowadzącym lokomotywy i pociągi w obrębie systemu kolejowego Wspólnoty (Dz. Urz. UE L 315 z 03.12.2007, str. 51), zwanej dalej „dyrektywą 2007/59/WE” – nr naruszenia wg ewidencji Komisji: 2025/2148. Komisja Europejska uważa, że przepisy ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym oraz przepisy rozporządzeń wydanych na podstawie tej ustawy zawierają wymogi dotyczące uzyskania świadectwa maszynisty, które są sprzeczne z art. 12 i art. 13 ww. dyrektywy, a ponadto powielają wymogi niezbędne do uzyskania licencji maszynisty w zakresie obowiązku odbycia badań lekarskich i psychologicznych przez kandydatów na maszynistów. Nieprawidłowa transpozycja art. 12 i art. 13 dyrektywy 2007/59/WE skutkuje zatem obowiązkiem ponownego spełnienia warunków samej licencji, co podważa skuteczność ogólnounijnej ważności licencji maszynisty, a także międzynarodową mobilność maszynistów. W związku z tym, że Komisja Europejska uznała, że Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 7 ust. 1, art. 9 ust. 1, art. 12 i art. 13 dyrektywy 2007/59/WE konieczne jest wprowadzenie zmian w ustawie z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym. Mając także na uwadze, że do pracowników zatrudnionych na stanowiskach bezpośrednio związanych z prowadzeniem i bezpieczeństwem ruchu kolejowego oraz z prowadzeniem określonych rodzajów pojazdów kolejowych należy bezpośrednio stosować przepisy rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2019/773 z dnia 16 maja 2019 r. dotyczącego TSI w zakresie podsystemu „Ruch kolejowy” systemu kolei w Unii Europejskiej i uchylającego decyzję 2012/757/UE (Dz. Urz. UE L 391I z 27.05.2019, str. 5, z późn. zm.) konieczna jest modyfikacja przepisów w przedmiotowym zakresie.

Projektowane zmiany w ustawie z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym polegają na: 1) uchyleniu podwójnych badań lekarskich i psychologicznych u kandydatów na maszynistów, tj. rezygnację z obowiązku przeprowadzania badań lekarskich i psychologicznych przy szkoleniu na świadectwo maszynisty (II etap szkolenia do zawodu maszynisty), a obowiązek przeprowadzenia badań lekarskich i psychologicznych pozostanie przy szkoleniu na licencję maszynisty (I etap szkolenia do zawodu maszynisty); 2) modyfikacji delegacji ustawowej z art. 22a ust. 11 do wydania rozporządzenia w sprawie licencji maszynisty; 3) modyfikacji delegacji ustawowej z art. 22a ust. 12 do wydania rozporządzenia w sprawie listy podmiotów uprawnionych do przeprowadzania badań lekarskich i psychologicznych oraz orzekania w celu sprawdzenia spełnienia wymagań zdrowotnych, fizycznych i psychicznych, niezbędnych do uzyskania licencji maszynisty oraz świadectwa maszynisty, a także zachowania ich ważności; 4) uchyleniu delegacji ustawowej z art. 22b ust. 22 do wydania rozporządzenia w sprawie wymagań zdrowotnych, badań lekarskich i psychologicznych oraz oceny zdolności fizycznej i psychicznej osób ubiegających się o świadectwo maszynisty albo o zachowanie jego ważności, 5) dostosowaniu do wymogów dyrektywy 2007/59/WE częstotliwości badań w celu utrzymania ważności licencji maszynisty – zgodnie z ww. dyrektywą częstotliwość ta wynosi co 3 lata dla osób do 55 roku życia, a dotychczas zgodnie z art. 22 ust. 2c ustawy częstotliwość ta wynosi co 2 lata dla osób do 55 roku życia; 6) zmianie dotychczasowych przepisów materialnych dotyczących pracowników zatrudnionych na stanowiskach bezpośrednio związanych z prowadzeniem i bezpieczeństwem ruchu kolejowego oraz z prowadzeniem określonych rodzajów pojazdów kolejowych – do tych pracowników stosuje się wprost przepisy rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2019/773 z dnia 16 maja 2019 r. dotyczącego TSI w zakresie podsystemu „Ruch kolejowy” systemu kolei w Unii Europejskiej i uchylającego decyzję 2012/757/UE, oraz uchyleniu delegacji ustawowej z art. 22d; 7) modyfikacji przepisu w art. 22b ust. 18 polegającej na wprowadzeniu zasady, zgodnie z którą jeżeli maszynista albo kandydat na maszynistę ubiegający się o świadectwo maszynisty nie posiadają świadectwa maszynisty uprawniającego do jazdy po infrastrukturze kolejowej lub znajomości odcinków linii kolejowych, na których mają prowadzić pojazd kolejowy lub pociąg, mogą go prowadzić, pod warunkiem że podczas jazdy obok nich znajduje się inny maszynista posiadający świadectwo maszynisty uprawniające do jazdy po tej infrastrukturze kolejowej lub przedstawiciel zarządcy posiadający udokumentowaną znajomość tych odcinków – dotychczasowy przepis ustawy w tym zakresie w art. 22b ust. 18 nie był w pełni zgodny z dyrektywą 2007/59/WE, ponieważ odnosił się tylko do znajomości odcinków infrastruktury kolejowej.