Krajowy system nadzoru rynku produktów podlegających harmonizacji unijnej

Celem projektowanej ustawy jest dostosowanie przepisów obowiązujących w polskim porządku prawnym do zmian wprowadzonych rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1020 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów oraz zmieniającym dyrektywę 2004/42/WE oraz rozporządzenia (WE) nr 765/2008 i (UE) nr 305/2011 (Dz. Urz. UE L 169 z 25.06.2019, str.1, z późn. zm.), zwanym dalej „rozporządzeniem (UE) 2019/1020”. Rozporządzenie (UE) 2019/1020 wprowadza jednolite ramy systemu nadzoru rynku. Celem tego rozporządzenia jest poprawa funkcjonowania rynku wewnętrznego poprzez zapewnienie lepszego funkcjonowania swobody przepływu towarów oraz wzmocnienie nadzoru rynku produktów objętych unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym. Załącznik I do rozporządzenia znacząco rozszerza zakres dotychczasowego nadzoru rynku produktów o nowe obszary (wzrost liczby aktów unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego do 70). Produkty objęte tym prawodawstwem mają spełniać wymagania zapewniające wysoki poziom zdrowia i bezpieczeństwa (w ujęciu ogólnym oraz w miejscu pracy), a także ochronę konsumentów, ochronę środowiska, bezpieczeństwo publiczne i inne interesy publiczne. Rozporządzenie (UE) 2019/1020 istotnie rozszerzyło zakres przedmiotowy produktów objętych unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym (np. wyroby tytoniowe i powiązane wyroby, nawozy, chemikalia, produkty biobójcze, detergenty, opakowania i odpady opakowaniowe, rtęć, bezzałogowe statki powietrzne (drony), pojazdy silnikowe, fluorowane gazy cieplarniane, substancje zubażające warstwę ozonową) oraz wprowadziło jednolite przepisy dotyczące wykonywania nadzoru rynku w zakresie spełnienia przez produkty wymogów unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego, a także ustaliło ramy jednolitych kompetencji (kompetencje minimalne, które powinny zostać przyznane organom nadzoru rynku przez państwa członkowskie) i zasad współpracy uczestników systemu nadzoru rynku oraz uczestników rynku i ramy sytuacji prawnej podmiotów podlegających obowiązkom związanym z wytwarzaniem produktów, udostępnianiem ich na rynku lub oddawaniem do użytku zgodnie z odpowiednim unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym. Państwa członkowskie zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2019/1020: 1) wyznaczają co najmniej jeden organ dysponujący odpowiednimi uprawnieniami w zakresie nadzoru rynku; 2) zapewniają, że organy nadzoru rynku dysponują wystarczającymi zasobami budżetowymi i zasobami innego rodzaju w celu realizacji zadań wynikających z tych funkcji; 3) mogą upoważnić organy nadzoru rynku do odzyskiwania od podmiotu gospodarczego całości kosztów ich działań podejmowanych w związku z przypadkami niezgodności danego produktu z wymaganiami; 4) raz na cztery lata, począwszy od dnia 16 lipca 2022 r., sporządzają kompleksową krajową strategię nadzoru rynku promującą spójne, kompleksowe i zintegrowane podejście do nadzoru rynku, która to strategia obejmuje: a) dane na temat produktów niezgodnych z wymaganiami, b) obszary zidentyfikowane jako priorytetowe pod względem egzekwowania unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego, c) działania w zakresie egzekwowania przepisów, mające na celu zmniejszenie występowania niezgodności, d) ocenę współpracy pomiędzy organami w innych państwach Unii Europejskiej (UE); 5) przekazują podmiotom gospodarczym, na ich wniosek i nieodpłatnie, informacje na temat krajowego wdrażania unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego mającego zastosowanie do produktów; 6) wprowadzają skuteczne, proporcjonalne i odstraszające sankcje, mające zastosowanie do naruszeń przepisów rozporządzenia (UE) 2019/1020 oraz unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego wymienionego w załączniku II do tego rozporządzenia. Niektóre przepisy rozporządzenia (UE) 2019/1020 do ich prawidłowego stosowania wymagają wdrożenia w prawie krajowym. Część przepisów rozporządzenia (UE) 2019/1020 dotyczy obszaru obecnie uregulowanego prawem krajowym, co także wymaga podjęcia prac legislacyjnych tak, aby zapewnić spójność i przejrzystość regulacji dotyczących nadzoru rynku w Polsce.

W projektowanej ustawie należy określić: 1) ramowe zasady funkcjonowania i organizację krajowego systemu nadzoru rynku produktów objętych unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym wymienionym w załączniku I do rozporządzenia (UE) 2019/1020, w tym przypisać 70 aktów prawnych wymienionych w tym załączniku do kompetencji krajowych organów nadzoru rynku; 2) zasady sprawowania nadzoru rynku przez organy należące do systemu nadzoru rynku; 3) administracyjne kary pieniężne za naruszenie przepisów rozporządzenia (UE) 2019/1020 oraz projektowanej ustawy; 4) zasady współpracy transgranicznej między krajowymi organami nadzoru rynku a organami nadzoru rynku z państw członkowskich UE. Obecnie system nadzoru rynku jest regulowany w Polsce ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (Dz. U. z 2023 r. poz. 215) oraz ustawą z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. z 2022 r. poz. 1854). Zredukowana zostanie liczba ustaw o charakterze systemowym (ogólnym), regulująca nadzór nad rynkiem produktów: kwestie dotyczące nadzoru nad rynkiem zostaną uregulowane w projektowanej ustawie o nadzorze nad spełnianiem przez produkty wymagań, a obowiązki podmiotów gospodarczych w obowiązującej ustawie z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku. W projektowanej ustawie zostaną także wprowadzone nowe rozwiązania, zwłaszcza dotyczące świadczenia usług społeczeństwa informacyjnego, przez objęcie kontrolą również tego sposobu dystrybucji produktów objętych unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym. Zostanie także zapewniona lepsza i sprawniejsza komunikacja i współpraca pomiędzy podmiotami krajowego systemu nadzoru rynku, jak również współpraca z unijnymi podmiotami odpowiedzialnymi za nadzór rynku w innych państwach członkowskich UE. Planowane rozwiązania zapewnią prawidłowe stosowanie rozporządzenia (UE) 2019/1020, przejrzysty podział kompetencji organów nadzoru rynku w zakresie unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego wymienionego w załączniku I do ww. rozporządzenia, a dodatkowo zapewnią spójność i przejrzystość regulacji unijnych i krajowych, przez co ułatwią ich stosowanie zarówno organom nadzoru rynku jak i podmiotom gospodarczym obowiązanym do zapewnienia spełnienia przez produkty wymagań unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego. Ponadto, w związku z koniecznością wyznaczenia właściwych organów nadzoru rynku w odniesieniu do poszczególnych grup produktów regulowanych aktami unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego wymienionymi w załączniku I do rozporządzenia (UE) 2019/1020 oraz przypisania im kompetencji, zmianom ulegną również ustawy tzw. sektorowe (w zakresie rozszerzenia kompetencji organów wymienionych w tych ustawach). Z uwagi na przedmiot projektowanej regulacji nie jest możliwe wprowadzenie koniecznych zmian przy pomocy działań pozalegislacyjnych, a jedynym skutecznym narzędziem interwencji w tym zakresie jest projektowana ustawa.