Wyjaśnienia dla konsumentów dotyczące umów o usługi finansowe

Projektowana ustawa ma na celu wdrożenie przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2673 z dnia 22 listopada 2023 r. zmieniającej dyrektywę 2011/83/UE w odniesieniu do umów o usługi finansowe zawieranych na odległość oraz uchylającej dyrektywę 2002/65/WE (Dz. Urz. UE L 2023/2673 z 28.11.2023), zwanej dalej „dyrektywą 2023/2673”. Celem dyrektywy 2023/2673 jest zwiększenie poziomu ochrony interesów konsumentów, którym są oferowane usługi finansowe na odległość. Jednocześnie dyrektywa 2023/2673 zmierza do uproszczenia i unowocześnienia ram legislacyjnych poprzez uchylenie obowiązującej dyrektywy 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 września 2002 r. dotyczącej sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość oraz zmieniającej dyrektywę Rady 90/619/EWG oraz dyrektywy 97/7/WE i 98/27/WE (Dz. Urz. UE L 271 z 9.10.2002, str. 16, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2002/65/WE”. Dyrektywa 2023/2673 przewiduje również włączenie do zakresu horyzontalnie stosowanej dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniającej dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylającej dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. Urz. UE L 304 z 22.11.2011, str. 64, z późn. zm.), istotnych aspektów praw konsumentów w zakresie umów o usługi finansowe zawieranych na odległość. Dyrektywa 2023/2673, podobnie jak uchylana dyrektywa 2002/65/WE, przesądza, że w zakresie, w jakim nie istnieją przepisy UE dotyczące poszczególnych produktów ani przepisy horyzontalne UE obejmujące konkretną usługę finansową dla konsumentów, dyrektywa ta ma zastosowanie do wszelkich obecnych lub przyszłych usług o charakterze bankowym, kredytowym, ubezpieczeniowym, emerytalnym, inwestycyjnym lub płatniczym, nabywanych za pomocą środków porozumiewania się na odległość (tj. bez jednoczesnej fizycznej obecności przedsiębiorcy i konsumenta).

Implementacja dyrektywy 2023/2673 nie pociąga za sobą konieczności opracowania nowej ustawy, ponieważ uchylana dyrektywa 2002/65/WE została implementowana w ustawie z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 1796, z późn. zm.), zwanej dalej „UPK”. Zaznaczyć trzeba, że dyrektywa 2023/2673 ma charakter maksymalny, w związku z czym brak jest możliwości przyjęcia rozwiązań odmiennych niż zawarte w tej dyrektywie. Przedmiotowy projekt przewiduje zatem stosowne zmiany w UPK. Zmiany te dotyczą m.in.: – obowiązku bezpłatnego przekazania konsumentowi przez przedsiębiorcę odpowiednich wyjaśnień dotyczących proponowanych umów o usługi finansowe, które powinny zawierać m.in. podstawowe cechy proponowanej umowy, w tym usługi dodatkowe, konkretne skutki dla konsumenta, jakie proponowana umowa może za sobą pociągać, w tym w stosownych przypadkach konsekwencje zalegania z płatnością lub opóźnienia w płatnościach konsumenta; – obowiązku przesłania konsumentowi na trwałym nośniku przez przedsiębiorcę przypomnienia o prawie odstąpienia od umowy zawieranej na odległość oraz o procedurze, której należy przestrzegać w celu odstąpienia od umowy, jeżeli informacje przedkontraktowe zostaną przekazane konsumentowi w okresie krótszym niż jeden dzień przed związaniem konsumenta umową zawieraną na odległość; – rozszerzenia katalogu przypadków, kiedy nie ma zastosowania prawo do odstąpienia od umowy – są to m.in. umowy, których wykonanie zostało już w pełni zakończone przez obie strony na życzenie konsumenta, zanim konsument wykona prawo do odstąpienia od umowy; – możliwości prezentowania informacji przez przedsiębiorcę przy zastosowaniu techniki w warstwach, tj. techniki, w ramach której pewne informacje udzielane przed zawarciem umowy uznawane są za elementy kluczowe i w związku z tym umieszczane w wyróżniony sposób w pierwszej warstwie, a inne szczegółowe elementy tych informacji prezentowane są w warstwach dodatkowych. – wydłużenia okresu na odstąpienie od umowy – co od zasady termin ten wynosi 14 dni, ale w odniesieniu do zawieranych na odległość umów dotyczących czynności związanych z emeryturami indywidualnymi wynosi on 30 dni. Dodatkowo, jeżeli konsument nie otrzymał określonych w przepisach informacji przedkontraktowych i warunków umownych, czas na odstąpienie od umowy upływa po okresie 12 miesięcy i 14 dni kalendarzowych po zawarciu umowy na odległość. Okres ten nie wygasa, jeżeli konsument nie został poinformowany, na trwałym nośniku, o przysługującym mu prawie do odstąpienia od umowy; – uczciwości w Internecie (możliwość kontaktu z osobą reprezentującą przedsiębiorcę oraz zakaz konfigurowania interfejsów internetowych w sposób, który może zaburzyć lub ograniczyć zdolność do podjęcia swobodnej, samodzielnej i świadomej decyzji); Ponadto, wprowadzane regulacje wzmacniają przysługujące konsumentom uprawnienie do odstąpienia od umowy zawartej na odległość poprzez nowe rozwiązanie dotyczące interfejsu internetowego – funkcję odstąpienia od umowy, oznaczonej wyrazami „odstąp od umowy tutaj” lub w sposób równoznaczny (przedsiębiorca ma obowiązek poinformowania konsumenta o istnieniu i umiejscowieniu tej funkcji). Rozwiązanie to dotyczy wszystkich rodzajów umów zawieranych na odległość, nie tylko usług finansowych. Celem tego rozwiązania jest zapewnienie, aby konsumenci mogli odstąpić od umowy zawartej na odległość tak samo łatwo, jak mogli ją zawrzeć. Projektowane przepisy przewidują także zmiany w ustawie z dnia 14 kwietnia 2023 r. o konsumenckiej pożyczce lombardowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1111, z późn. zm.), które mają charakter wynikowy.