Implementacja unijnych wymogów nadzoru nad ubezpieczeniami

Celem projektowanej ustawy jest implementacja do polskiego porządku prawnego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/2 z dnia 27 listopada 2024 r. w sprawie zmiany dyrektywy 2009/138/WE w odniesieniu do proporcjonalności, jakości nadzoru, sprawozdawczości, środków dotyczących gwarancji długoterminowych, narzędzi makroostrożnościowych, ryzyk dla zrównoważonego rozwoju oraz nadzoru nad grupą i nadzoru transgranicznego, a także w sprawie zmiany dyrektyw 2002/87/WE i 2013/34/UE [1] (dyrektywa zmieniająca dyrektywę Wypłacalność II [2]). Projekt ustawy zawiera wyłącznie regulacje stanowiące implementację przepisów bezwzględnie wymaganych przez prawo Unii Europejskiej. Projekt ustawy nie wprowadza rozwiązań o charakterze krajowym, które nie wynikają z implementowanego prawa UE, ani nie wprowadza rozwiązań stanowiących rozszerzenie proponowanego w prawie UE minimum implementacyjnego, ani nie wprowadza rozwiązań wykonujących fakultatywną opcję pozostawioną do decyzji państwa członkowskiego. Implementowana dyrektywa zmieniająca dyrektywę 2009/138/WE Wypłacalność II jest efektem dokonanego na poziomie UE przeglądu funkcjonowania dyrektywy 2009/138/WE Wypłacalność II. Państwa członkowskie zostały zobowiązane do przyjęcia przepisów niezbędnych do jej wykonania do dnia 29 stycznia 2027 r. W pierwotnej dyrektywie 2009/138/WE Wypłacalność II zapewniono oparte w większym stopniu na ocenie ryzyka i bardziej zharmonizowane zasady ostrożnościowe dla sektora ubezpieczeń i reasekuracji. Stosowanie tej dyrektywy w znacznym stopniu przyczyniło się do wzmocnienia systemu finansowego w Unii i zwiększyło odporność zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji na różne rodzaje ryzyka. W dyrektywie tej, pomimo jej kompleksowego zakresu, nie uwzględniono jednak wszystkich stwierdzonych słabych stron, które mają wpływ na zakłady ubezpieczeń i zakłady reasekuracji. Dyrektywa zmieniająca dyrektywę 2009/138/WE Wypłacalność II dokonuje przeglądu systemu wypłacalności ubezpieczycieli (reasekuratorów) i stara się odpowiedzieć na te słabości, m.in.: 1) dyrektywę 2009/138/WE Wypłacalność II należy stosować zgodnie z zasadą proporcjonalności. W celu ułatwienia proporcjonalnego stosowania dyrektywy w odniesieniu do zakładów mniejszych i mniej złożonych niż przeciętny zakład oraz w celu zapewnienia, aby nie podlegały one nieproporcjonalnie uciążliwym wymogom, konieczne jest określenie kryteriów opartych na ocenie ryzyka, które umożliwią ich identyfikację. Po zaklasyfikowaniu jako mały i niezłożony zakład zasadniczo powinien on automatycznie korzystać z określonych środków proporcjonalności w zakresie sprawozdawczości, ujawniania informacji, zarządzania, przeglądu sporządzonych na piśmie zasad, obliczania wartości rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, własnej oceny ryzyka i wypłacalności oraz planu zarządzania ryzykiem płynności; 2) aby ułatwić ubezpieczycielom wniesienie wkładu w finansowanie ożywienia gospodarczego w Unii, należy dostosować ramy ostrożnościowe w celu lepszego uwzględnienia długoterminowego charakteru działalności ubezpieczeniowej. W szczególności przy obliczaniu kapitałowego wymogu wypłacalności zgodnie ze standardową formułą należy ułatwić stosowanie korzystniejszego standardowego parametru w przypadku inwestycji w akcje utrzymywanych w perspektywie długoterminowej; 3) przypadki upadłości ubezpieczycieli na unijnym wewnętrznym rynku ubezpieczeń uwypuklają konieczność usprawnienia nadzoru nad zakładami ubezpieczeń i zakładami reasekuracji działającymi w ramach swobody świadczenia usług i prawa przedsiębiorczości, nie podważając przy tym celu w postaci dalszej integracji wewnętrznego rynku ubezpieczeń, aby zapewnić spójną ochronę konsumentów i zagwarantować uczciwą konkurencję na całym rynku wewnętrznym. Dyrektywa 2009/138/WE Wypłacalność II została implementowana do krajowego porządku prawnego przede wszystkim ustawą z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1526, z późn. zm.). W konsekwencji zmiana dyrektywy 2009/138/WE Wypłacalność II wymaga przede wszystkim dokonania zmian w ustawie z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej.

[1] Dz. Urz. UE L 2025/2 z 08.01.2025 [2] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/138/WE z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Wypłacalność II) (Dz. Urz. UE L 335 z 17.12.2009, str. 1, z późn. zm.), dalej „dyrektywa 2009/138/WE Wypłacalność II”

Zawarte w projekcie ustawy rozwiązania obejmują m.in.: − zobowiązanie organu nadzoru (Komisji Nadzoru Finansowego) do przeprowadzania regularnych przeglądów i ocen systemów zarządzania, − przyznanie Komisji Nadzoru Finansowego uprawnień do podejmowania środków nadzorczych w celu poprawy sytuacji zakładów w zakresie płynności oraz w celu ochrony ubezpieczających i zachowania stabilności finansowej, − wprowadzenie rozwiązań wzmacniających współpracę organów nadzorczych i EIOPA w ramach nadzoru nad działalnością transgraniczną zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji, − doprecyzowanie zasad obliczania wypłacalności na poziomie grupy, − przyznanie Komisji Nadzoru Finansowego minimalnych uprawnień nadzorczych względem dominujących podmiotów ubezpieczeniowych i dominujących podmiotów nieregulowanych do celu nadzoru nad grupą, − wyodrębnienie małych i niezłożonych zakładów i określenie środków proporcjonalności, − zobowiązanie zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji do uwzględniania możliwych zmian makroekonomicznych i zmian zachodzących na rynkach finansowych w ramach własnej oceny ryzyka i wypłacalności i zasady ostrożnego inwestora oraz sporządzania i aktualizowania planów zarządzania ryzykiem płynności, − wyodrębnienie w sprawozdaniu o wypłacalności i kondycji finansowej części adresowanej do ubezpieczających oraz części adresowanej do osób zawodowo działających na rynku, − nałożenie na zakłady ubezpieczeń i zakłady reasekuracji wymogu określenia ekspozycji na ryzyka związane ze zmianą klimatu i oceny ich wpływu na działalność danego zakładu w ramach własnej oceny ryzyka i wypłacalności, − wprowadzenie zmian w zakresie środków dotyczących gwarancji długoterminowych, w tym obejmujących: ekstrapolację odpowiedniej struktury terminowej stopy procentowej wolnej od ryzyka, korektę z tytułu zmienności oraz umożliwienie stosowania mechanizmu stopniowego wprowadzania. Projekt ustawy zapewni m.in.: − poprawę jakości nadzoru na poziomie pojedynczego zakładu ubezpieczeń i na poziomie grupy oraz wzmocnienie nadzoru nad działalnością transgraniczną zakładów ubezpieczeń, − wzmocnienie zasady proporcjonalności, − skuteczniejsze przeciwdziałanie potencjalnemu narastaniu ryzyka systemowego w sektorze ubezpieczeń, − poprawę transparentności sprawozdań o wypłacalności i kondycji finansowej, − poprawę zarządzania ryzykiem klimatycznym przez zakłady ubezpieczeń i zakłady reasekuracji oraz nadzoru nad tym ryzykiem, − zwiększenie wrażliwości na ryzyko i ograniczenie nadmiernej krótkoterminowej zmienności wypłacalności zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji, − stworzenie zachęt dla zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji, aby przyczyniały się do długoterminowego zrównoważonego finansowania gospodarki.