Regulacje funduszy inwestycyjnych zgodne z prawem unijnym

Celem projektowanej ustawy jest wdrożenie do krajowego porządku prawnego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/927 z dnia 13 marca 2024 r. zmieniającej dyrektywy 2011/61/UE i 2009/65/WE w zakresie ustaleń dotyczących przekazywania, zarządzania ryzykiem utraty płynności, sprawozdawczości nadzorczej, świadczenia usług depozytariusza i usług powierniczych oraz udzielania pożyczek przez alternatywne fundusze inwestycyjne (Dz. Urz. UE L 2024/927 z 26.03.2024), dalej: „dyrektywa 2024/927”. Dyrektywa 2024/927 wprowadza dalszą harmonizację przepisów dotyczących zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (ZAFI) w zakresie udzielania pożyczek, przekazywania przez ZAFI swoich funkcji osobom trzecim, zapewnienia równego traktowania podmiotów świadczących na rzecz alternatywnych funduszy inwestycyjnych usługi powiernicze, poprawy transgranicznego dostępu do usług depozytariusza, optymalizacji gromadzenia danych nadzorczych oraz ułatwienia stosowania narzędzi zarządzania płynnością. Z kolei w przypadku instytucji wspólnego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) dyrektywa 2024/927 doprecyzowuje zasady przekazywania przez zarządzających UCIST swoich funkcji osobom trzecim, zapewnia równe traktowanie podmiotów świadczących na rzecz UCIST usługi powiernicze, optymalizuje sprawozdawczość na rzecz nadzoru oraz harmonizuje podejście do stosowania narzędzi zarzadzania płynnością. Wprowadzane zmiany mają na celu zwiększenie ochrony inwestorów oraz poprawę stabilności finansowej na europejskich rynkach kapitałowych. Termin wdrożenia dyrektywy 2024/927 został wyznaczony do dnia 16 kwietnia 2026 r.

W związku z implementacją do krajowego porządku prawnego przepisów dyrektywy 2024/927 konieczna będzie w głównej mierze zmiana ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 1034, z późn. zm.), dalej „ustawa o funduszach inwestycyjnych”. W ustawie tej zostały bowiem zaimplementowane, zmieniane dyrektywą 2024/927 dyrektywy, tj. dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) (Dz.U. L 302 z 17.11.2009, s. 32, z późn. zm.) oraz dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/61/UE z dnia 8 czerwca 2011 r. w sprawie zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zmiany dyrektyw 2003/41/WE i 2009/65/WE oraz rozporządzeń (WE) nr 1060/2009 i (UE) nr 1095/2010 (Dz.U. L 174 z 1.7.2011, s. 1, z późn. zm.). W ślad za dyrektywą 2024/927 w projekcie przewiduje się: - poszerzenie dopuszczalnego zakresu działalności towarzystw funduszy inwestycyjnych o pełnienie funkcji administratora wskaźnika referencyjnego oraz działalność w zakresie obsługi kredytów – zmiana ta zwiększy skuteczność działania towarzystw funduszy inwestycyjnych oraz ich konkurencyjność na rynku krajowym i zagranicznym; - wprowadzenie jednolitych zasad udzielania pożyczek przez alternatywne fundusze inwestycyjne - proponuje się dodanie nowego typu zamkniętego funduszu inwestycyjnego (funduszu pożyczkowego), którego strategia inwestycyjna polega głównie na udzielaniu pożyczek, przy czym wartość udzielonych pożyczek przez taki fundusz będzie stanowić co najmniej 50% wartości aktywów netto funduszu; jednocześnie proponuje się aby została zachowana możliwość udzielania pożyczek przez inne fundusze inwestycyjne zamknięte, przy czym wartości udzielonych pożyczek przez takie fundusze nie powinna przekraczać 20% wartości aktywów netto tych funduszy (obecnie jest do 50%) – wprowadzenie spójnych zasad udzielania pożyczek przez fundusze inwestycyjne zwiększy przejrzystość i bezpieczeństwo tego sektora, a w ujęciu krajowym również jego konkurencyjność, gdyż w przeciwieństwie do innych państw członkowskich działalność pożyczkowa krajowych funduszy była ograniczona; - wprowadzenie jednolitych zasad zarządzania płynnością funduszy inwestycyjnych, poprzez zobowiązanie towarzystw funduszy inwestycyjnych oraz zarządzających alternatywnymi spółkami inwestycyjnymi do wyboru dla każdego funduszu inwestycyjnego otwartego, specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego oraz funduszu inwestycyjnego zamkniętego, będącego alternatywnym funduszem inwestycyjnym typu otwartego, a także alternatywnej spółki inwestycyjnej będącej alternatywnym funduszem inwestycyjnym typu otwartego, co najmniej dwóch z dziewięciu określonych projektem ustawy narzędzi zarządzania płynnością (w przypadku funduszu rynku pieniężnego jednego z narzędzi); wybór powinien być uzależniony od specyfiki konkretnego funduszu, którego narzędzie będzie dotyczyło, wskazany w statucie tego funduszu oraz powinien podlegać zgłoszeniu Komisji Nadzoru Finansowego – dotychczas zarówno dyrektywa 2009/65/WE jak i 2011/61/UE, a w ślad za nimi przepisy ustawy o funduszach inwestycyjnych przewidywały ogólne wymagania w odniesieniu do organizacji i zasad funkcjonowania wewnętrznych systemów zarządzania ryzkiem płynności w funduszach inwestycyjnych; problem ten dotyczy, co do zasady, funduszy inwestycyjnych typu otwartego, które gwarantują swoim uczestnikom umarzanie tytułów uczestnictwa na żądanie; brak jednolitego oraz odpowiednio uregulowanego podejścia w tym zakresie nie zapewniał w pełni skutecznego oraz spójnego podejścia do zarządzania płynnością w takich funduszach inwestycyjnych, co stwarza ryzyka dla stabilności systemu finansowego, w przypadku np. wzmożonych umorzeń praw uczestnictwa, a co za tym idzie wyprzedaży aktywów funduszy; - wzmocnienie nadzoru nad delegowaniem funkcji przez zarządzających funduszami inwestycyjnymi na podmioty trzecie (outsourcing) – proponuje się bardziej precyzyjny podział funkcji sprawowanych przez towarzystwo funduszy inwestycyjnych, tj. funkcje podstawowe, o których mowa w art. 45 ust. 1 i 1a ustawy o funduszach inwestycyjnych, oraz funkcje dodatkowe, o których mowa w art. 45 ust. 2-3 tej ustawy, co przełoży się na większą pewność prawną w zakresie przekazywania przez towarzystwo podmiotom trzecim poszczególnych czynności, ponadto proponuje się wskazanie wprost na obowiązek zapewnienia zgodności wykonywania powierzonych czynności z ustawą o funduszach inwestycyjnych, co sprawi, że niezależnie od podmiotu wykonującego określone czynności będą one wykonywane zgodnie ze standardami określonymi ustawą, dodatkowo zasadnym jest zobowiązanie funduszy inwestycyjnych do podawania w prospekcie informacyjnym wykazu czynności związanych z działalnością prowadzoną przez towarzystwo, których wykonywanie towarzystwo przekazało podmiotowi trzeciemu; - poprawę wymiany danych i współpracy między organami nadzoru, w tym zakresie proponuje się między innymi zobowiązanie Komisji Nadzoru Finansowego do przekazywania na wniosek Europejskiego Urzędu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA) informacji o sprawach stanowiących poważne zagrożenie dla ochrony inwestorów, prawidłowego funkcjonowania i integralności rynków finansowych lub stabilności całego systemu w Unii Europejskiej lub jego części; - wprowadzenie mechanizmów zapobiegających stosowaniu wprowadzających w błąd nazw funduszu inwestycyjnych, proponuje się dodanie w ustawie o funduszach inwestycyjnych nowego przepisu określającego wymogi co do nazwy funduszu inwestycyjnego oraz alternatywnej spółki inwestycyjnej tak, aby była ona rzetelna, jasna i niewprowadzająca w błąd, co przyczyni się do zwiększenia transparentności rynku. Dyrektywa 2024/927 przewiduje również zmiany w zakresie świadczenia usług depozytariusza. Obecnie depozytariusz musi posiadać siedzibę w tym samym kraju co AFI, któremu świadczy usługi. Nowe regulacje umożliwią jednak krajowym organom nadzoru dopuszczenie podmiotów z innych państw członkowskich do pełnienia funkcji depozytariusza, co ma na celu zwiększenie konkurencji oraz obniżenie kosztów zarządzania funduszami, zwłaszcza w mniejszych państwach członkowskich. W projekcie ustawy nie przewidziano jednak takiej możliwość. Wynika to z faktu, że depozytariusz pełni istotne funkcje dla zapewnienia bezpieczeństwa środków zgromadzonych w funduszu oraz reprezentowania uczestników funduszu w relacjach z funduszem, dlatego odstąpiono od możliwości wyznaczenia przez krajowy fundusz depozytariusza z siedzibą w innym państwie członkowskim.