Fundusze ETF notowane na giełdzie i nowe klasy jednostek uczestnictwa

Projekt wpisuje się w szerszy pakiet działań legislacyjnych ukierunkowanych na wzmocnienie krajowego rynku kapitałowego oraz zwiększenie udziału kapitału prywatnego w finansowaniu gospodarki. Celem projektu ustawy jest likwidacja barier regulacyjnych i wprowadzenie rozwiązań zapewniających dynamiczny rozwój rynku kapitałowego oraz stworzenie towarzystwom funduszy inwestycyjnych warunków równej konkurencji z funduszami zagranicznymi. Projekt ustawy przewiduje działania w dwóch komplementarnych obszarach, które mają na celu usunięcie obecnych barier prawnych, zwiększenie atrakcyjności polskiego rynku kapitałowego i przyciągnięcie większego udziału kapitału prywatnego – zarówno krajowego, jak i zagranicznego. Pierwszy obszar obejmuje reformę ram prawnych dotyczących funduszy ETF (Exchange Traded Fund). Celem jest stworzenie w Polsce możliwości funkcjonowania ETF-ów w formule UCITS (przedsiębiorstwo zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe), czyli jako funduszy inwestycyjnych otwartych, których jednostki uczestnictwa są papierami wartościowymi dopuszczonymi do obrotu giełdowego. Rozwiązanie to pozwoli na pełną integrację polskich funduszy pasywnych z rynkiem europejskim. Dzięki temu fundusze ETF zarejestrowane w Polsce będą mogły korzystać z paszportu unijnego i być dystrybuowane poza granicami kraju, co znacząco zwiększy ich atrakcyjność dla inwestorów instytucjonalnych. Jednocześnie umożliwi im to pojawienie się w globalnych bazach danych, takich jak Morningstar czy Refinitiv, a także w rankingach porównawczych, które stanowią podstawowe narzędzie selekcji dla dużych instytucji finansowych. Projekt przewiduje również wprowadzenie możliwości emisji nowych klas jednostek uczestnictwa w ramach istniejących funduszy inwestycyjnych otwartych i specjalistycznych, które będą mogły być notowane na giełdzie. To rozwiązanie wzorowane jest na praktykach z rynków takich jak Luksemburg czy Irlandia i pozwala na elastyczne łączenie klasycznej dystrybucji funduszy z możliwością ich obrotu na rynku wtórnym. Należy podkreślić, że na gruncie obowiązujących przepisów ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 1034, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą o funduszach inwestycyjnych”, ETF mogą działać wyłącznie w formie funduszy portfelowych, o których mowa w art. 179–182 ustawy o funduszach inwestycyjnych. Obecna konstrukcja funduszu portfelowego (działającego w formie funduszu inwestycyjnego zamkniętego, jako szczególny typ takiego funduszu) stanowi jedyną możliwą formę działalności ETF w polskim systemie prawnym, co stanowi barierę rozwoju funduszy EFT w Polsce, konieczne jest zatem wprowadzenie odpowiednich zmian tych regulacji. Drugim filarem reformy jest utworzenie nowej kategorii alternatywnego funduszu inwestycyjnego – Kwalifikowanego Funduszu Inwestycyjnego (KFI). Projekt wprowadza nową kategorię alternatywnego funduszu inwestycyjnego – Kwalifikowanego Funduszu Inwestycyjnego (KFI), którego konstrukcja odpowiada standardom rynku private equity. KFI ma umożliwić prowadzenie działalności inwestycyjnej na rynku niepublicznym, a zasady jego funkcjonowania będą zbliżone do rozwiązań stosowanych w funduszach kapitałowych w innych państwach UE. Kluczowe mechanizmy obejmują zapewnienie spójności interesów zarządzającego i inwestorów poprzez obowiązek zaangażowania kapitałowego kadry, zastosowanie wynagrodzenia zależnego od wyników oraz wyposażenie inwestorów w odpowiednie uprawnienia nadzorcze. Wymogi dotyczące wynagrodzeń, konfliktów interesów, nadzoru nad ryzykiem i delegowania czynności będą podlegały zasadom wynikającym z ustawy o funduszach inwestycyjnych oraz dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/61/UE z dnia 8 czerwca 2011 r. w sprawie zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zmiany dyrektyw 2003/41/WE i 2009/65/WE oraz rozporządzeń (WE) nr 1060/2009 i (UE) nr 1095/2010 (Dz. Urz. UE L 174 z 01.07.2011, str. 1, z późn. zm.), zwanej dalej „AIFMD”, które będą obowiązywać we wszystkich obszarach działalności zarządzającego AFI, zgodnie z zakresem przewidzianym w tych regulacjach. Projekt zakłada konieczność pełnego zaangażowania zarządzającego i kluczowego personelu w działalność KFI oraz ograniczenia w zakresie jednoczesnego zarządzania wieloma funduszami, przy dopuszczeniu delegowania zgodnego z reżimem AIFMD. Ustawa określa ramowy charakter polityki inwestycyjnej, natomiast szczegóły będą ustalane w statucie; działalność KFI będzie nakierowana na inwestycje kapitałowe w podmioty niepubliczne, przy ograniczeniu stosowania instrumentów pochodnych i działalności właściwej funduszom dłużnym. Fundusz będzie działał w modelu kapitału deklarowanego, a inwestorzy będą dokonywać wpłat na wezwanie zarządzającego. Projekt wprowadza podwyższony standard transparentności wobec inwestorów, obejmujący m.in. informowanie o realizacji polityki inwestycyjnej i zmianach statutu. Zasady uczestnictwa będą jednolite dla wszystkich inwestorów, a wcześniejsze zakończenie inwestycji będzie możliwe jedynie w przypadkach wskazanych w statucie, co zapewni stabilność struktury inwestorskiej. Projekt przewiduje również możliwość lokowania środków PPK i OFE w fundusze rynku prywatnego, w tym KFI oraz fundusze o zbliżonej konstrukcji funkcjonujące w UE. Oczekiwanym efektem wprowadzenia KFI będzie rozwój krajowego rynku private equity i venture capital, zwiększenie roli kapitału prywatnego w finansowaniu przedsiębiorstw oraz uniezależnienie rynku od środków publicznych. Ponadto stworzenie takiego wehikułu zwiększy szanse na przyciągnięcie kapitału zagranicznego i sprawi, że Polska stanie się bardziej konkurencyjna jako lokalizacja dla funduszy inwestycyjnych w regionie Europy Środkowej. Niezbędne jest doprecyzowanie ram prawnych, aby PPK i fundusze emerytalne mogły realnie i długoterminowo inwestować w rynek prywatny oraz innowacyjne przedsięwzięcia. Obecne, zbyt restrykcyjne regulacje w praktyce uniemożliwiają takie inwestycje, dlatego ich dostosowanie zwiększyłoby dywersyfikację portfeli oraz lepsze wykorzystanie krajowego kapitału emerytalnego na rzecz rozwoju gospodarki. Wprowadzenie powyższych zmian umożliwi stopniowe zwiększanie udziału aktywów inwestowanych w fundusze rynku prywatnego w sposób zgodny z międzynarodowymi standardami, zwiększając dywersyfikację portfeli, stabilność długoterminowych stóp zwrotu oraz udział krajowego kapitału instytucjonalnego w finansowaniu innowacyjnych przedsięwzięć i rozwoju gospodarki.

Projektowana ustawa zakłada zmianę przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych oraz niektórych innych ustaw mającą na celu: - stworzenie w Polsce możliwości funkcjonowania ETF-ów w formule UCITS (przedsiębiorstwo zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe), czyli jako funduszy inwestycyjnych otwartych, których jednostki uczestnictwa są instrumentami finansowymi dopuszczonymi do obrotu giełdowego, - wprowadzenie możliwości emisji nowych klas jednostek uczestnictwa w ramach istniejących funduszy inwestycyjnych otwartych i specjalistycznych, które będą mogły być notowane na giełdzie, - określenie zasad tworzenia i funkcjonowania KFI, jako wehikułu inwestycyjnego: 1. posiadającego status alternatywnego funduszu inwestycyjnego (AFI), 2. posiadającego osobowość prawną, 3. zarządzanego przez zarządzającego ASI działającego na podstawie zezwolenia KNF lub wpisu do rejestru prowadzonego przez KNF, towarzystwo funduszy inwestycyjnych (TFI) lub zarządzającego alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (ZAFI) z UE w rozumieniu ustawy o funduszach inwestycyjnych, 4. lokującego określoną wartość otrzymanych wpłat na poczet kapitału oraz niewniesionego kapitału deklarowanego w aktywa, które stanowią kwalifikowalne inwestycje w rozumieniu art. 3 lit. e rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 345/2013 z dnia 17 kwietnia 2013 r. w sprawie europejskich funduszy venture capital (Dz. Urz. UE L 115 z 25.04.2013, str. 1, z późn. zm.), 5. działającego w oparciu o tzw. kapitał deklarowany, tj. sumę zobowiązań inwestorów do wpłat na poczet tytułów uczestnictwa, 6. do którego przystępować może określona liczba inwestorów profesjonalnych, z dodatkowymi ograniczeniami proporcji inwestorów instytucjonalnych do indywidualnych, 7. opartego na przejrzystych i wewnętrznie jawnych zasadach udziału inwestorów, 8. emitującego tytuły uczestnictwa stanowiące zbywalne prawa majątkowe niebędące papierami wartościowymi i niemające formy dokumentu, powstające poprzez zapis w ewidencji inwestorów prowadzoną przez zarządzającego lub podmiot trzeci uprawniony do prowadzenia działalności w zakresie przechowywania lub rejestrowania instrumentów finansowych, 9. do którego środki będą wnoszone również przez zarządzającego, 10. funkcjonującego wyłącznie w formule zamkniętej (brak umorzeń na żądanie inwestora), jednak zapewniającego, że dystrybucja środków z inwestycji będzie następowała po zakończeniu inwestycji, z zachowaniem pierwszeństwa zaspokojenia inwestorów i z możliwością wypłaty wynagrodzenia zarządzającego uzależnionego od wyniku inwestycyjnego dopiero po zwrocie inwestorom zainwestowanych przez nich środków, powiększonych o ustaloną w dokumentacji wewnętrznej KFI, minimalną stopę zwrotu (tj. zgodnie z obowiązującą na rynku prywatnym zasadą tzw. „waterfall”), 11. w ramach którego będzie funkcjonował organ (zebranie inwestorów), do udziału w którym uprawniony będzie każdy inwestor wpisany do ewidencji inwestorów. Zebranie inwestorów kontroluje najważniejsze aspekty funkcjonowania KFI, - określenie zasad nadzoru nad działalnością KFI i sankcji za naruszenie ustawy. Nadzór nad zgodnością działalnością sprawować będzie KNF, który odpowiedzialny będzie m.in. za wydanie stosownych zezwoleń na prowadzenie działalności lub na zmianę statutu w zakresie niektórych kluczowych aspektów dotyczących polityki inwestycyjnej oraz do kontroli działalności i nakładania sankcji, - zakłada się także doprecyzowanie możliwości lokowania środków przez fundusze emerytalne i PPK w fundusze rynku private equity i venture capital.