Zaostrzenie kar za zrzuty zanieczyszczeń ze statków do morza

Celem ustawy jest implementacja wymogów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/3101 z dnia 27 listopada 2024 r. w sprawie zmiany dyrektywy 2005/35/WE w odniesieniu do zanieczyszczeń pochodzących ze statków oraz w sprawie wprowadzenia kar administracyjnych za naruszenia (Dz. Urz. UE L 2024/3101 z 16.12.2024), (zwana dalej „dyrektywą 2024/3101”) do krajowego porządku prawnego. Z dniem 5 stycznia 2025 r. weszły w życie przepisy dyrektywy 2024/3101, które powinny zostać wdrożone do porządku prawnego do dnia 6 lipca 2027 r. Przyjęte na poziomie Unii Europejskiej regulacje prawne mają na celu włączenie do prawa Unii międzynarodowych standardów dotyczących zanieczyszczeń pochodzących ze statków oraz zapewnienie, aby każdy podmiot odpowiedzialny za nielegalne zrzuty substancji zanieczyszczających podlegał karom administracyjnym i obejmują kwestie związane z: 1) rozszerzeniem zakresu stosowania dyrektywy 2005/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 września 2005 r. w sprawie zanieczyszczenia pochodzącego ze statków oraz wprowadzenia sankcji w przypadku naruszenia prawa (Dz. Urz. UE L 255 z 30.09.2005, str. 11) do wszystkich załączników do Międzynarodowej konwencji o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki (Dz. U. z 2016 r. poz. 761, z późn. zm.) (zwaną dalej „Konwencją MARPOL”); 2) wprowadzeniem systemu skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji administracyjnych za nielegalne zrzuty substancji zanieczyszczających do morza; 3) przekazywaniem informacji (sprawozdawczością) na temat działań podejmowanych przez właściwe organy za pośrednictwem elektronicznego narzędzia sprawozdawczego, które ma docelowo zostać opracowane przez Komisję Europejską we współpracy z Europejską Agencją Bezpieczeństwa Morskiego (EMSA); 4) ochroną sygnalistów. Projekt ustawy zawiera szereg zmian natury legislacyjnej i redakcyjnej, mających na celu zapewnienie spójności przepisów prawa krajowego z nowymi regulacjami przyjętymi na poziomie prawa unijnego, a także z przepisami innych ustaw.

Mając na uwadze potrzebę właściwego wdrożenia wymogów UE i wskazanie w prawie krajowym podmiotów odpowiedzialnych za realizację zadań nałożonych przepisami dyrektyw UE, nie jest możliwe zastosowanie alternatywnych rozwiązań w stosunku do przyjęcia aktu prawnego rangi ustawy. Rekomenduje się wprowadzenie zmian w ustawie z dnia 16 marca 1995 r. o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki. W związku z wprowadzeniem przez dyrektywę 2024/3101 obowiązku uznania zrzutów substancji zanieczyszczających za naruszenia (chyba, że spełnione są warunki wyjątków technicznych w Konwencji MARPOL), należy zmodyfikować siatkę pojęciową zmienianej ustawy, w szczególności w odniesieniu do definicji ,,substancji zanieczyszczających”, która została dostosowana do rozszerzonego zakresu przedmiotowego dyrektywy, obejmującego wszystkie załączniki do Konwencji MARPOL. Dotychczas dyrektywą 2005/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 września 2005 r. w sprawie zanieczyszczenia pochodzącego ze statków oraz wprowadzenia sankcji w przypadku naruszenia prawa były objęte załączniki I i II. Dyrektywa 2024/3101 obejmuje zakresem stosowania wszystkie załączniki do Konwencji MARPOL: I (oleje), II (szkodliwe substancje ciekłe przewożone luzem), III (substancje szkodliwe przewożone morzem w opakowaniach), IV (ścieki ze statków), V (odpady ze statków) i VI ( pozostałości pochodzące z systemów oczyszczania gazów spalinowych). Zgodnie z założeniami dyrektywy 2024/3101, w krajowym porządku prawnym uzupełnia się system kar administracyjnych, które są skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, wymierzony w osoby prawne i fizyczne odpowiedzialne za nielegalne zrzuty substancji zanieczyszczających ze statków. Intencją projektowanej ustawy jest zapewnienie, aby wymierzana wobec odpowiedzialnego za naruszenie podmiotu kara uwzględniała wszystkie istotne okoliczności, w szczególności te wymienione w art. 8d dyrektywy 2024/3101 (m.in. wagę naruszenia, szkodę środowiskową i zdolność finansową sprawcy). Projektowane przepisy, zgodnie z celami dyrektywy, wprowadzają usprawnienia wymiany informacji, w tym przez systemy CleanSeaNet, SafeSeaNet i wskazane w art. 10a dyrektywy 2024/3101 narzędzia sprawozdawcze. Projekt ustawy nakłada na urzędy morskie obowiązek raportowania za pomocą ustanowionego dyrektywą 2024/3101 narzędzia sprawozdawczego służącego gromadzeniu informacji dotyczących wdrażania systemu egzekwowania przepisów. Przepisy projektowanej ustawy precyzują, zgodnie z wymogami dyrektywy 2024/3101, jakie informacje i w jakim terminie mają być przekazywane. Przepisy projektowanej ustawy wyznaczają dyrektorów urzędów morskich jako organy odpowiedzialne za przyjmowanie zgłoszeń dotyczących naruszeń implementowanej dyrektywy przedkładanych za pośrednictwem kanału, o którym mowa w art. 10d ust. 1 dyrektywy 2024/3101. Dyrektorzy urzędów morskich zostali również wskazani jako organy odpowiedzialne za reagowanie na te zgłoszenia, przekazywanie informacji zwrotnych do Komisji Europejskiej i podejmowanie działań następczych zgodnie z dyrektywą. Obowiązkiem dyrektorów urzędów morskich będzie również cyfrowa analiza wszystkich i weryfikacja co najmniej 25 % rocznie ostrzeżeń o dużej wiarygodności wysyłanych za pośrednictwem systemu CleanSeaNet. W przypadku zaistnienia nieprawidłowości lub otrzymania informacji powodujących podejrzenia, że statek zrzucił lub zrzuca substancje zanieczyszczające w określonych obszarach, dyrektorzy urzędów morskich będą zobowiązani przeprowadzić inspekcje oraz powiadomić właściwy organ państwa bandery o ujawnionych w wyniku inspekcji faktach mogących wskazywać na naruszenie Konwencji MARPOL, jeśli takie fakty zostaną wykryte. Celem zapewnienia adekwatności oraz odstraszającego charakteru kar administracyjnych przewidzianych w ustawie, projektodawca przewidział zwiększenie górnej granicy wymiaru kary z 50 000 SDR do 600 000 SDR.