Regulacje wyrobów budowlanych w obrocie krajowym

I. Wdrożenie aktu prawnego Unii Europejskiej Ze względu na konieczność dostosowania obecnie obowiązujących przepisów dotyczących wyrobów budowlanych do regulacji rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/3110 z dnia 27 listopada 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych zasad wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylenia rozporządzenia (UE) nr 305/2011 oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1020 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów oraz zmieniające dyrektywę 2004/42/WE oraz rozporządzenia (WE) nr 765/2008 i (UE) nr 305/2011, konieczne jest opracowanie nowej ustawy, która zastąpi ustawę z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1213). Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/3110 z dnia 27 listopada 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych zasad wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylenia rozporządzenia (UE) nr 305/2011, zwane dalej „rozporządzeniem 2024/3110” Rozporządzenie 2024/3110 dokonuje licznych zmian definicji m.in. wprowadzając w miejsce grup wyrobów pojęcie rodziny wyrobów oraz dokonując zmiany definicji wyrobu budowlanego, tym samym należy dostosować definicje zawarte w przepisach krajowych do przepisów prawa Unii Europejskiej, zwanej dalej „UE”. Ponadto konieczne jest wskazanie, że wprowadzenie do obrotu lub udostępnienie na rynku krajowym zharmonizowanych wyrobów budowlanych następuje zgodnie z rozporządzeniem 2024/3110, gdyż w obowiązującej ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych wprowadzenie do obrotu wyrobów zharmonizowanych jest możliwe jedynie zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiającego zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylającego dyrektywę Rady 89/106/EWG (Dz. Urz. UE L 88 z 04.04.2011, str. 5, z późn. zm.), zwanym dalej ,,rozporządzeniem nr 305/2011''. Należy wskazać, że zgodnie z rozporządzeniem 2024/3110 niezbędne jest podjęcie działań w zakresie regulacji nadzoru rynku nad wyrobami budowlanymi oferowanymi „online”. Koniecznym jest podjęcie działań zgodnie z art. 92 rozporządzenia 2024/3110, który wskazuje, że państwa członkowskie UE ustanawiają przepisy dotyczące sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszeń rozporządzenia 2024/3110 i wprowadzają wszelkie niezbędne środki w celu zapewnienia ich wykonywania. Przewidziane sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Państwa członkowskie powiadamiają Komisję Europejską o tych przepisach i środkach do dnia 8 grudnia 2026 r., a także powiadamiają ją niezwłocznie o wszelkich późniejszych zmianach, które ich dotyczą. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1020 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów oraz zmieniające dyrektywę 2004/42/WE oraz rozporządzenia (WE) nr 765/2008 i (UE) nr 305/2011, zwane dalej „rozporządzeniem 2019/1020”. Rozporządzenie 2019/1020 dokonuje ujednolicenia system nadzoru rynku w UE. Celem rozporządzenia jest poprawa funkcjonowania rynku wewnętrznego poprzez zapewnienie lepszego funkcjonowania swobody przepływu towarów oraz wzmocnienie nadzoru rynku produktów objętych unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym, tj. 70 aktami unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego wymienionymi w załączniku I do rozporządzenia 2019/1020. Niektóre przepisy rozporządzenia 2019/1020 do ich prawidłowego stosowania wymagają ich wdrożenia w prawie krajowym. Konieczne jest uwzględnienie w przepisach projektowanej ustawy o wyrobach budowlanych zmian regulacji w zakresie nadzoru rynku wyrobów budowlanych do zmian wprowadzonych rozporządzeniem 2024/3110. Ma to na celu zapewnienie, aby wyroby budowlane spełniały wymagania zapewniające wysoki poziom ochrony interesów publicznych, takich jak ochrona zdrowia i bezpieczeństwa osób oraz ochrona środowiska.

II. Zmiany mające na celu doprecyzowanie przepisów prawa krajowego dotyczących wyrobów budowlanych

Wychodząc naprzeciw postulatom Krajowych Jednostek Oceny Technicznej, przedsiębiorców oraz organów nadzoru rynku wyrobów budowlanych podjęto działania mające na celu doprecyzowanie przepisów zawartych w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych. Kwestie, które wymagają modyfikacji dotychczasowych przepisów zawartych w ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych:

1) Ujednolicenie procedur nadzoru rynku wyrobów budowlanych Uwzględniając zmiany wprowadzone rozporządzeniem 2019/1020, mając na uwadze istnienie krajowego systemu obejmującego niezharmonizowane wyroby budowlane, konieczne jest objęcie regulacjami zawartymi w rozporządzeniu 2019/1020 wszystkich wyrobów budowlanych. Pozwoli to na uniknięcie wątpliwości, który powstałby w przypadku istnienia odrębnych regulacji dla wyrobów budowlanych znakowanych znakiem budowlanym i oznakowaniem CE. Doprowadziłoby to do dezorientacji przedsiębiorców zaangażowanych w produkcję, jak również sprzedaż tych wyrobów, a także trudności w działaniu organów nadzoru budowlanego, które byłyby zmuszone do stosowania różnych przepisów do prowadzenia m.in. działań kontrolnych (przedmiotem jednej kontroli są niejednokrotnie zarówno wyroby budowlane oznakowane znakiem budowlanym, jak i oznakowaniem CE), ale również postępowań administracyjnych.

2) Dokonanie zmian w zakresie funkcjonowania Krajowych Jednostek Oceny Technicznej (KJOT) Mając na względzie poprawne funkcjonowanie KJOT należy dokonać zmian dotyczących ich wyznaczania, w tym określenia zakresu wydawania krajowych ocen technicznych. Nowy zakres umożliwiać ma wydawanie ocen dotyczących wyrobów innowacyjnych, które nie mieszczą się w zakresie istniejących rodzin wyrobów. Ponadto powołana zostaje Rada do spraw krajowych ocen technicznych.

3) Doprecyzowanie przepisów krajowych Projektowana ustawa prowadzić ma do usunięcia istniejących wątpliwości interpretacyjnych dotyczących m.in.: – udostępniania kopii krajowej deklaracji właściwości użytkowych, – jednostkowego stosowania wyrobów budowlanych, – zabezpieczania wyrobów budowlanych, – badania próbek.

4) Dostosowanie wysokości kar pieniężnych Koniecznym jest uwzględnienie inflacji za ostatnie 10 lat tj. od czasu wprowadzenia do ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych „rozdziału 6A Kary pieniężne” przez ustawę z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. z 2016 r. poz. 542), co powodować będzie zwiększenie poziomu kar pieniężnych o 50 %.

Zapewnienie stosowania przepisów rozporządzenia 2024/3110 oraz rozporządzenia 2019/1020 wymaga zmiany przepisów prawa krajowego na szczeblu ustawowym. W celu zapewnienia stosowania rozporządzenia 2024/3110 konieczne jest wprowadzenie systemowych rozwiązań: 1) w odniesieniu do projektowanej ustawy o wyrobach budowlanych: – dostosowanie niektórych definicji do definicji zawartych w rozporządzeniu 2024/3110; – wskazanie, że wprowadzenie do obrotu lub udostępnienie na rynku krajowym zharmonizowanych wyrobów budowlanych następuje zgodnie z rozporządzeniem 2024/3110; – wskazanie, że notyfikacja jednostek dokonywana przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego następuje także w zakresie oceny zgodności i weryfikacji obliczeń dotyczących zrównoważenia środowiskowego; – wprowadzenie do ww. ustawy kwestii dotyczących nadzoru rynku wyrobów budowlanych w zakresie wyrobów oferowanych w sprzedaży na odległość; – wprowadzenie do ww. ustawy sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszeń rozporządzenia 2024/3110; 2) w odniesieniu do ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2025 r. poz. 418): – wskazanie, że obiekt budowlany jako całość oraz jego poszczególne części, wraz ze związanymi z nim urządzeniami budowlanymi należy, biorąc pod uwagę przewidywany okres użytkowania, projektować i budować w sposób określony w przepisach, w tym techniczno-budowlanych, oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej, zapewniając, spełnienie podstawowych wymagań dotyczących obiektów budowlanych określonych w załączniku I do rozporządzenia 2024/3110; 3) w odniesieniu do ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (Dz. U. z 2023 r. poz. 215): – wprowadzenie odwołania do nowo procedowanej ustawy o wyrobach budowlanych. W celu zapewnienia stosowania rozporządzenia 2019/1020 konieczne jest wydanie nowej ustawy o wyrobach budowlanych. Mając na uwadze cel rozporządzenia 2019/1020, w zakresie przyznania organom nadzoru rynku kompetencji minimalnych, o których mowa m.in. w art. 14 ust. 4 rozporządzenia 2019/1020, niezbędne pozostaje uwzględnienie w projekcie ustawy o wyrobach budowlanych regulacji szczegółowych przewidzianych w rozporządzeniu 2024/3110. Projekt ustawy o wyrobach budowlanych wprowadza zmiany w regulacjach w zakresie procedury kontroli wyrobów budowlanych. Zmiany te mają dotyczyć m.in. przeprowadzenia analizy ryzyka przed wszczęciem kontroli, przedstawiania przez podmioty gospodarcze odpowiednich informacji na temat łańcucha dostaw, szczegółów sieci dystrybucji, ilości wyrobów na rynku oraz innych modeli wyrobów o takich samych właściwościach technicznych jak dany wyrób, kwestii urządzeń rejestrujących obraz lub dźwięk utrwalających przebieg kontroli. Ponadto mające na celu doprecyzowanie przepisów prawa krajowego dotyczących wyrobów budowlanych, proponuje się w projekcie ustawy następujące rozwiązania: 1) umożliwienie wydawania krajowych ocen technicznych dla innowacyjnych wyrobów, które nie występują w istniejących rodzinach wyrobów; 2) utworzenie Rady do spraw krajowych ocen technicznych, która zastąpi obecnie funkcjonującą nieformalnie Radę techniczną do spraw krajowych ocen technicznych; 3) zmianę delegacji ustawowej dotyczącej wydawania krajowych ocen technicznych, tak aby uwzględniała sposób ustalania wysokości opłat za czynności związane z wydaniem, zmianą lub przedłużeniem krajowych ocen technicznych, co ułatwi ewentualne aktualizacje wysokości opłat; 4) usunięcie Krajowego Wykazu Zakwestionowanych Wyrobów Budowlanych z uwagi na znikomą liczbę wydanych decyzji o wpisie do tego wykazu; 5) doprecyzowanie przepisów dotyczących jednostkowego zastosowania wyrobu budowlanego; 6) doprecyzowanie przepisów dotyczących kontroli dokonywanej przez organy nadzoru rynku wyrobów budowlanych; 7) dostosowanie wysokości kar pieniężnych biorąc pod uwagę inflację, która nastąpiła od czasu wejścia w życie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych.