Regulacje dla wdrożenia rozporządzenia UE o wyeliminowaniu wylesienia

Ustawa wdraża rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115 z dnia 31 maja 2023 r. w sprawie udostępniania na rynku unijnym i wywozu z Unii niektórych towarów i produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 995/2010, zwane dalej „rozporządzeniem EUDR”. Celem rozporządzenia EUDR jest ustanowienie przepisów dotyczących wprowadzenia do obrotu i udostępnienia na rynku unijnym, a także wywozu z Unii Europejskiej, dalej „UE”, produktów wymienionych w załączniku nr I do rozporządzenia, (bydło, kakao, kawa, palma olejowa, kauczuk, soja, drewno), w celu zminimalizowania wpływu UE na wylesianie i degradację lasów na świecie i zmniejszenia wkładu UE w emisji gazów cieplarnianych i globalną utratę różnorodności biologicznej. Przepisy rozporządzenia EUDR obowiązują bezpośrednio, stanowiąc część krajowego porządku prawnego. Zgodnie z zasadą pomocniczości rozporządzenie EUDR pozostawia szereg kwestii do regulacji państw członkowskich, które w Rzeczypospolitej Polskiej zostaną zawarte w projekcie ustawy o zmianie ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska oraz niektórych innych ustaw. Rozporządzenie EUDR nie ma charakteru wyczerpującego i wymaga od państw członkowskich wprowadzenia regulacji prawnych, które nie mogą zostać przyjęte na poziomie wspólnotowym. Kluczowe kwestie pozostawione w kompetencji krajowej, które zostaną uregulowane w projekcie ustawy o zmianie ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska oraz niektórych innych ustaw, dotyczą m.in.: 1) określenia organów właściwych i ich uprawnień; 2) określenia sposobu składania oświadczenia o należytej staranności i sposobu informowania organu właściwego o nowych informacjach; 3) uregulowania przeprowadzania kontroli w zakresie przestrzegania przepisów rozporządzenia EUDR; 4) określenia procedury przekazywania informacji z art. 9 rozporządzenia do organu właściwego; 5) określenia procedury udostępnienia dokumentacji organowi właściwemu, np. z art. 13.ust. 1 rozporządzenia; 6) określenia procedury działania organu w przypadku procedury należytej staranności – art. 13 ust. 3 rozporządzenia; 7) określenia sposobu udzielania pomocy technicznej, doradztwa i wymiany informacji; 8) określenia sposobu monitorowania zmian w strukturze handlu i identyfikacji sytuacji, w których produkty stwarzają ryzyko niezgodności – art. 17 rozporządzenia; 9) trybu wprowadzenia natychmiastowych środków tymczasowych i wystąpienia do organów celnych o zawieszenie – art. 17 rozporządzenia; 10) działań naprawczych – procedury w zakresie nieuregulowanym art. 24 rozporządzenia; wskazanie organów właściwych do dokonywania kontroli i innych czynności wskazanych w rozporządzeniu EUDR. Zgodnie z art. 14 ust. 1 rozporządzenia EUDR państwa członkowskie wyznaczają właściwy organ lub właściwe organy odpowiedzialne za wypełnienie obowiązków wynikających z tego rozporządzenia. Celem rozporządzenia EUDR jest zapewnienie kontroli nad obrotem produktami i towarami takimi jak bydło, kakao, kawa, palma olejowa, kauczuk, soja i drewno, aby zminimalizować wpływ Unii Europejskiej na wylesianie i degradację lasów. Możliwość zgodnego z prawem obrotu ww. produktami i towarami po 30 grudnia 2025 r. jest uzależniona od umożliwienia podmiotom (w szczególności importerom oraz eksporterom ww. produktów) przekazywania oświadczeń o należytej staranności organom odpowiedzialnym w rozumieniu ww. rozporządzenia. W związku z powyższym kluczowym zagadnieniem jest wskazanie organu (organów) właściwego odpowiedzialnego za wypełnienie obowiązków wynikających z rozporządzenia EUDR. Należy podkreślić znaczną rolę tego organu, którego kompetencje będą sprowadzać się m.in. do prowadzenia kontroli w zakresie produktów objętych procedurą celną „dopuszczenia do obrotu” lub „wywozu” oraz weryfikacji prawidłowości składanych oświadczeń o należytej staranności.

W celu zapewnienia stosowania przepisów rozporządzenia EUDR w projekcie ustawy zostaną uregulowane: 1) organy właściwe; 2) sposób składania oświadczenia o należytej staranności i sposobu informowania organu właściwego o nowych informacjach; 3) przeprowadzanie kontroli; 4) przekazywanie informacji z art. 9 rozporządzenia EUDR do organu właściwego; 5) sposób udostępnienia dokumentacji organowi właściwemu, np. z art. 13.ust. 1 rozporządzenia EUDR; 6) procedurę działania organu w przypadku procedury należytej staranności – art. 13 ust. 3 rozporządzenia; 7) uprawnienia organów właściwych; 8) udzielanie pomocy technicznej, doradztwa i wymiany informacji; 9) procedurę monitorowania zmian w strukturze handlu; 10) procedurę identyfikacji sytuacji, w których produkty stwarzają ryzyko niezgodności – art. 17 rozporządzenia EUDR; 11) tryb wprowadzenia natychmiastowych środków tymczasowych i wystąpienia do organów celnych o zawieszenie – art. 17 rozporządzenia; 12) podejmowanie działań naprawczych – procedurę w zakresie nieuregulowanym art. 24 rozporządzenia; 13) sankcje. Proponuje się wyznaczenie kilku organów właściwych, które będą dokonywać kontroli i innych czynności przewidzianych w rozporządzeniu EUDR w odniesieniu do poszczególnych towarów: bydła, kakao, kawy, palmy olejowej, kauczuku, soi i drewna oraz produktów pochodzących z tych towarów, określonych w załączniku I do rozporządzenia. Będą to: 1) Inspekcja Ochrony Środowiska – w zakresie drewna i produktów pochodzących z tego towaru; 2) Inspekcja Handlowa – w zakresie kauczuku i produktów pochodzących z tego towaru; 3) Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych – w zakresie kakao, kawy, palmy olejowej, soi i produktów pochodzących z tych towarów; 4) Inspekcja Weterynaryjna – w zakresie bydła i produktów pochodzących z tego towaru.