Zapasy ropy naftowej – klarowne reguły i uproszczone procedury

System zapasów interwencyjnych ropy naftowej i paliw w Polsce, obejmujący: (1) zapasy obowiązkowe ropy naftowej lub paliw, tworzone i utrzymywane przez producentów i handlowców, (2) zapasy agencyjne ropy naftowej i paliw, tworzone i utrzymywane przez Rządową Agencję Rezerw Strategicznych (dalej: RARS), funkcjonuje na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1281, z 2025 r. poz. 1168 i 1303 oraz z 2026 r. poz. 415). Ustawa ta, od czasu wejścia w życie, była wielokrotnie nowelizowana, a w konsekwencji zmieniał się nieco system zapasów interwencyjnych. Tym niemniej – pomimo upływu wielu lat, a także radykalnych zmian na rynku ropy naftowej i paliw w Polsce i Europie, jakie nastąpiły przez prawie 20 lat stosowania uchwalonych w 2007 r. przepisów – nie można przyjąć, że dotychczasowe nowelizacje tej ustawy były rozwiązaniami całościowymi, a w konsekwencji – że w sposób kompleksowy uszczelniały system zapasów interwencyjnych i dostosowywały go do współczesnych wyzwań. Celem projektu ustawy jest uporządkowanie oraz zwiększenie przejrzystości, przewidywalności i proporcjonalności regulacji związanych z tworzeniem i utrzymywaniem zapasów interwencyjnych ropy naftowej i paliw. Projekt ustawy jest reakcją na postulaty uczestników rynku ropy naftowej i paliw w tym zakresie. Dotyczyły one w szczególności doprecyzowania zasad powstawania obowiązku tworzenia zapasów obowiązkowych i realizacji obowiązku ich utrzymywania, a także uszczelnienia mechanizmów wychodzenia z systemu zapasów interwencyjnych oraz zwiększenia roli RARS w tym systemie (m.in. przez zwiększenie elastyczności zarządzania zapasami agencyjnymi). Na potrzebę zmian wskazują także doświadczenia wynikające z monitorowania dotychczasowego działania rynku naftowego oraz paliwowego, inne uwagi zgłoszone przez sektor paliwowy i naftowy, a także wiedza operacyjna. Prowadzony monitoring dotychczasowego działania rynku paliwowego wykazał, że obowiązujące przepisy nie zapobiegają zjawisku polegającemu na omijaniu obowiązków w zakresie zapasów obowiązkowych paliw przez przedsiębiorców dzięki równoległemu funkcjonowaniu kilku podmiotów z jednym profilem właścicielskim, które – kolejno po sobie – podejmują działalność gospodarczą, w wyniku której powstają obowiązki w zakresie zapasów obowiązkowych paliw, a następnie zaprzestają tej działalności tuż przed momentem, kiedy musiałyby utworzyć zapasy obowiązkowe paliw w sposób trwały i ponosić koszty ich utrzymywania. W ten sposób dany przedsiębiorca – prowadząc działalność na rynku paliwowym – skutecznie omija realizację obowiązków i ponoszenie kosztów związanych z tworzeniem i utrzymywaniem zapasów obowiązkowych paliw. Prowadzi to do rozregulowania rynku i zaburza konkurencję.

Projekt w szerokim zakresie porządkuje oraz zwiększa przejrzystość, przewidywalność i proporcjonalność regulacji związanych z obowiązkiem tworzenia i utrzymywania zapasów obowiązkowych. Propozycje obejmują doprecyzowanie zasad powstawania obowiązku tworzenia i utrzymywania zapasów obowiązkowych, w tym zmianę warunków rozpoczynania działalności w zakresie paliw ciekłych, a także przepisy dotyczące koncesji oraz rejestru systemu zapasów interwencyjnych (dalej: RSZI). Projektowane zmiany obejmują ponadto uproszczenie i uporządkowanie procedur rozpoczynania i kończenia działalności w zakresie paliw ciekłych, uszczelnienie mechanizmów wychodzenia z systemu zapasów interwencyjnych oraz zwiększenie elastyczności zarządzania zapasami agencyjnymi. Konsekwencją niektórych proponowanych rozwiązań są zmiany w przepisach dotyczących kar pieniężnych. Proponowane nowe rozwiązania obejmują: 1. „Funkcjonowanie” pierwszego roku wykonywania działalności w zakresie paliw oraz obowiązku tworzenia zapasów obowiązkowych i związanego z nim obowiązku ich utrzymywania. Zgodnie z założeniem, przedsiębiorcy rozpoczynający działalność w zakresie paliw będą zobligowani do tworzenia zapasów obowiązkowych oraz ponoszenia opłaty zapasowej narastająco od pierwszej jednostki produktu objętego obowiązkiem. Regulacja wyeliminuje możliwość strategicznego rozkładania wolumenów w czasie w celu ograniczania obowiązków w zakresie zapasów obowiązkowych, uniemożliwi uzyskiwanie dodatkowych korzyści finansowych wynikających z czasowego nietworzenia tych zapasów oraz zapewni wyrównanie warunków konkurencji, w szczególności między importerami. 2. Wydłużenie okresu utrzymywania zapasów obowiązkowych przez przedsiębiorców zobowiązanych, którzy zawieszają lub kończą działalność na rynku paliwowym, z możliwością zwrócenia się do RARS o odkupienie od tych przedsiębiorców paliw utrzymywanych jako zapasy obowiązkowe, w celu ochrony systemu zapasów interwencyjnych przed nagłymi zmianami poziomu utrzymywanych zapasów interwencyjnych ogółem. 3. Zmiany dotyczące postępowania w sprawie wykreślenia przez Prezesa RARS przedsiębiorcy z RSZI, w tym doprecyzowanie lub uzupełnienie katalogu przesłanek wykreślenia, wprowadzenie mechanizmu obligatoryjnej kontroli przeprowadzanej przez Prezesa RARS przed wykreśleniem przedsiębiorcy z RSZI, a także przyznanie Prezesowi RARS uprawnienia do oceny wniosku o wykreślenie z RSZI. 4. Wprowadzenie mechanizmu zapobiegającego realizacji zamiaru zakończenia działalności gospodarczej w zakresie paliw przez przedsiębiorców zobowiązanych do tworzenia i utrzymywania zapasów obowiązkowych przed rozliczeniem potencjalnych należności i wierzytelności względem Prezesa RARS. 5. Uwzględnienie w przepisach o karach pieniężnych zmian w zakresie realizacji obowiązku tworzenia i utrzymywania zapasów obowiązkowych. 6. Uzupełnienie katalogu wyłączeń uniemożliwiających wydanie koncesji na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2026 r. poz. 43 i …) oraz katalogu przesłanek cofnięcia tej koncesji o okoliczności związane z koncesjami w zakresie paliw ciekłych. 7. Powiązanie mechanizmu wykreślenia z RSZI z nowym mechanizmem stwierdzenia wygaśnięcia koncesji na obrót paliwami ciekłymi z zagranicą, której przedmiotem są jedynie paliwa ciekłe wymienione w przepisach wydanych na podstawie art. 3 ust. 5 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym.