Akademia Służby Więziennej w miejsce Akademii Wymiaru Sprawiedliwości

Celem projektu jest wprowadzenie zmian w ustawie z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1683, z późn. zm.) w zakresie funkcjonowania uczelni wyższej w ramach tej formacji. Uczelnia Służby Więziennej została utworzona w strukturze polskiego więziennictwa nowelizacją ustawy pragmatycznej dokonaną ustawą z dnia 22 marca 2018 r. o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 912). W wyniku przekształceń organizacyjnych uczelnia działa obecnie pod nazwą Akademia Wymiaru Sprawiedliwości, posiadając status uczelni akademickiej a nie zawodowej. Praktyka funkcjonowania uczelni wskazuje, iż sposób realizacji przez nią zadań w zakresie prowadzenia studiów i szkoleń dla funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej, wynikający z obecnie obowiązującego stanu prawnego, nie jest dostosowany do potrzeb polskiego więziennictwa. W aktualnym stanie prawnym: 1) Dyrektor Generalny Służby Więziennej nie ma wpływu na proces szkolenia funkcjonariuszy zajmujących stanowiska kierownicze w jednostkach organizacyjnych więziennictwa oraz przyszłych oficerów Służby Więziennej, którzy realizują najważniejsze i najbardziej odpowiedzialne obowiązki służbowe; 2) Dyrektor Generalny Służby Więziennej nie uczestniczy w przygotowaniu treści, sposobu oraz realizacji egzaminów końcowych dla kandydatów na podoficerów, chorążych oraz oficerów, do czego uczelnia posiada wyłączność; 3) sposób realizacji zadań w zakresie prowadzenia studiów i szkoleń dla funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej, wynikający z obecnie obowiązującego stanu prawnego, nie jest dostosowany do potrzeb polskiego więziennictwa. Programy studiów dla personelu więziennictwa tworzone przez kadrę Akademii Wymiaru Sprawiedliwości oferują teoretyczne kształcenie studentów. Powyższe skutkuje odejściem od pierwotnego celu powołania uczelni, zrywając jednocześnie z rzeczywistością penitencjarną, w której funkcjonariusze Służby Więziennej pełnią służbę. Kierownictwo resortu sprawiedliwości i Służby Więziennej nie ma w obecnym stanie prawnym wpływu na treści, poziom oraz formę wiedzy przekazywanej słuchaczom. Znaczna część oferty studiów podyplomowych na uczelni, na kierunkach takich jak: zarządzanie kryzysowe i ochrona ludności, mediacje i sprawiedliwość naprawcza, ochrona dziecka i rodziny przed przemocą, ekokryminologia, andragogika, nie odpowiada zadaniom ustawowym i potrzebom Służby Więziennej, co jest efektem przyjęcia statusu uczelni akademickiej a nie zawodowej; 4) brak podległości służbowej Rektora zarówno Ministrowi Sprawiedliwości, jak i Dyrektorowi Generalnemu Służby Więziennej, pozwala Rektorowi na podejmowanie decyzji o priorytetach w szkoleniach realizowanych przez podległą mu jednostkę organizacyjną bez uwzględniania rzeczywistych potrzeb Służby Więziennej. Ponadto w obecnym stanie prawnym, zgodnie z art. 66a ust. 3b ustawy o Służbie Więziennej, w przypadku, gdy Rektor nie jest funkcjonariuszem Służby Więziennej, prorektora odpowiedzialnego za kształcenie i doskonalenie zawodowe funkcjonariuszy powołuje spośród funkcjonariuszy i odwołuje Minister Sprawiedliwości. Aktualnie w Akademii Wymiaru Sprawiedliwości, pomimo iż Rektorem nie jest funkcjonariusz, nie jest powołana osoba na stanowisko Prorektora Akademii Wymiaru Sprawiedliwości odpowiedzialnego za kształcenie i doskonalenie zawodowe funkcjonariuszy Służby Więziennej; 5) Rektor powoływany jest przez Senat Uczelni, w związku z powyższym, w sprawowaniu swojej funkcji jest niezależny zarówno od szefa formacji, jak i od Ministra Sprawiedliwości. Z uwagi na to, że Służba Więzienna charakteryzuje się wysokim stopniem hierarchicznego podporządkowania taką konstrukcję w formacji mundurowej należy uznać za dysfunkcyjną. Dodatkowo takie rozwiązanie nie funkcjonuje w służbach podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych; 6) do zajmowania stanowisk kierowniczych w formacji uprawniają wyłącznie studia z zakresu zarządzania ukończone na uczelni. Powoduje to występowanie problemów z zapewnieniem kadrze podległej szefowi formacji możliwości uzupełniania kwalifikacji z zakresu zarządzania, a tym samym utrudnia powoływanie funkcjonariuszy na stanowiska kierownicze.

Biorąc pod uwagę okoliczności wskazane w pkt 1 oraz obowiązujące zasady regulujące ustrój uczelni Służby Więziennej, które odbiegają od zasad przyjętych w analogicznych jednostkach organizacyjnych służb, w projekcie zaproponowano wprowadzenie regulacji wzorowanych na obowiązujących przepisach przyjętych w odniesieniu do uczelni służb podporządkowanych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, przy jednoczesnym ich dostosowaniu do specyfiki funkcjonowania więziennictwa. Zgodnie z projektowanymi rozwiązaniami: - uczelnia będzie uczelnią zawodową służb państwowych, nadzorowaną przez Dyrektora Generalnego w zakresie wykonywania przez nią zadań jednostki organizacyjnej oraz przez Ministra Sprawiedliwości w pozostałym zakresie; - szef formacji będzie, obok Rektora, przełożonym jej funkcjonariuszy, a w zakresie poza dydaktycznym będzie kierował uczelnią w sposób odpowiadający innym jednostkom organizacyjnym więziennictwa. Z powyższym związane są zmiany w zakresie nadawania sztandaru uczelni, wyróżniania jej funkcjonariuszy, przenoszenia do służby w uczelni i prowadzenia postępowań rekrutacyjnych, nadawania wyższych stopni służbowych oraz pozycji Rektora w przepisach dotyczących postępowań dyscyplinarnych i opiniowania funkcjonariuszy; - podstawę realizacji studiów i studiów podyplomowych dla funkcjonariuszy i pracowników na Uczelni stanowić będą programy studiów ustalane w porozumieniu z Rektorem przez Dyrektora Generalnego w drodze zarządzenia. Zmiana ma na celu dostosowanie treści przekazywanych funkcjonariuszom i pracownikom podczas studiów do potrzeb służby i zadań realizowanych przez więziennictwo; - w zakresie zarządzania jednostkami organizacyjnymi od kandydatów na stanowiska kierownicze akceptowane będą dyplomy uzyskane na uczelniach cywilnych, na kierunkach, w których uwzględniono proces zarządzania jednostkami organizacyjnymi czy komórkami organizacyjnymi (projektowany art. 44a). Nowa regulacja spowoduje powrót do wcześniej obowiązujących rozwiązań, w świetle których uzyskanie odpowiednich kwalifikacji było możliwe podczas szkoleń specjalistycznych, na których kadra kierownicza zdobywała wiedzę teoretyczną i umiejętności z zakresu zarządzania jednostkami organizacyjnymi; - Rektor–Komendant wyznaczany i odwoływany będzie przez Ministra Sprawiedliwości. Zmiana ta zapewni kierownictwu resortu wpływ na proces kształcenia. Analogicznie do uczelni innych formacji mundurowych Minister Sprawiedliwości na wniosek Dyrektora Generalnego wyznaczać będzie spośród oficerów Służby Więziennej prorektora, pełniącego funkcję kierowniczą do spraw realizacji zadań uczelni jako jednostki organizacyjnej, podległego Dyrektorowi Generalnemu; - nazwa uczelni zostanie zmieniona na „Wyższa Szkoła Służby Więziennej” (art. 4 projektowanej ustawy), co pozwoli na oddanie charakteru i roli, jaką ta jednostka organizacyjna wykonywać powinna na rzecz więziennictwa. Ze zmianą nazwy, jak również z nowymi zasadami powoływania Rektora związane jest przewidziane w art. 5 wygaszenie kadencji Rektora i Senatu dotychczasowej Akademii Wymiaru Sprawiedliwości, oraz przepisy obligujące do pilnego wyznaczenia nowego Rektora oraz przeprowadzenia wyborów do Senatu uczelni; - w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie ustawy, Minister Sprawiedliwości dokona przeglądu nieruchomości wykorzystywanych przez uczelnię pod względem ich przydatności do realizowania przez nią zadań ustawowych (art. 17 projektowanej ustawy). W przypadku uznania, po zasięgnięciu opinii Dyrektora Generalnego Służby Więziennej i Rektora–Komendanta Wyższej Szkoły Służby Więziennej, że określone nieruchomości są nieprzydatne Wyższej Szkole Służby Więziennej, Minister Sprawiedliwości będzie mógł nieodpłatnie przejąć na rzecz Skarbu Państwa prawa do tych nieruchomości i przekazać je na rzecz innej jednostki organizacyjnej Służby Więziennej. Planowana zmiana w zakresie dokonania przeglądu dotychczasowego stanu ilościowego nieruchomości Uczelni, wydaje się niezbędna ze względu na konieczność precyzyjnego ustalenia bieżących potrzeb dotychczasowej Akademii Wymiaru Sprawiedliwości.