Zmiany w ustawie o bezpieczeństwie morskim

Celem projektu ustawy o zmianie ustawy o bezpieczeństwie morskim oraz niektórych innych ustaw jest: - usprawnienie działania organów administracji morskiej; - zapewnienie ochrony prawnej inspektorom uznanych organizacji podczas wykonywania zadań organu inspekcyjnego na zasadach dotyczących funkcjonariuszy publicznych; - uproszczenie wymagań w zakresie dokumentacji w procedurze upoważniania uznanych organizacji do wydawania dokumentów zgodnie z Międzynarodowym kodeksem ochrony statku i obiektu portowego, dalej: „Kodeksem ISPS”; - zmniejszenie wymagań w zakresie kwalifikacji załóg małych jednostek pływających, w tym jednostek wykorzystywanych do monitorowania infrastruktury krytycznej, zgodnie z potrzebami branży offshore; - stworzenie podstaw prawnych do penalizacji żeglugi statkami bez przynależności państwowej na obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej w odpowiedzi na potencjalne zagrożenia ze strony tzw. „floty cieni”. Zidentyfikowano potrzebę nowelizacji przepisów ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie morskim (dalej: UBM): 1) w zakresie podstawy prawnej do przeprowadzania inspekcji na jednostkach niekonwencyjnych pod obcą banderą, w szczególności sportowo-rekreacyjnych, zawijających do polskich portów. Zidentyfikowano problem polegający na rozbieżnych interpretacjach co do możliwości przeprowadzania przez administrację morską inspekcji doraźnych (np. w związku ze złamaniem przepisów albo podejrzeniem ich złamania) w związku z brzmieniem art. 33 UBM, który wyłącza stosowanie przepisów w zakresie inspekcji państwa portu do niektórych kategorii jednostek, w tym w stosunku do statków drewnianych o prostej konstrukcji, jachtów rekreacyjnych oraz jachtów komercyjnych odpłatnie udostępnianych bez załogi. Intencją projektodawcy było wyraźne wskazanie, że przepisy UBM wdrażające do polskiego porządku prawnego przepisy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/16/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie kontroli przeprowadzanej przez państwo portu (Dz. Urz. UE L 131 z 28.05.2009, str. 57) (dalej: dyrektywy PSC) nie mają zastosowania do jednostek wymienionych w art. 33 tej ustawy (zgodnie z zakresem stosowania dyrektywy PSC), a nie pozbawienie administracji podstawy prawnej do korzystania z instrumentów umożliwiających realizowanie obowiązków państwa portu i państwa nadbrzeżnego oraz zapewnienia bezpieczeństwa w portach. 2) w zakresie wymagań dotyczących kwalifikacji załóg małych jednostek pływających wykorzystywanych wyłącznie w żegludze krajowej na ograniczonym akwenie. Jednostki pływające używane np. do nadzoru i monitorowania obiektów infrastruktury krytycznej od strony wody są rejestrowane w rejestrze prowadzonym na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 kwietnia 2018 r. o rejestracji jachtów i innych jednostek pływających o długości do 24 m (Dz. U. z 2024 r. poz. 1536), przeznaczonym wyłącznie dla jednostek sportowo-rekreacyjnych oraz do połowu ryb, z uwagi na problem z załogami tych łodzi, które posiadają jedynie kwalifikacje sportowe. 3) w zakresie ochrony prawnej inspektorów uznanych organizacji w trakcie wykonywania przez nich zadań organu inspekcyjnego na zasadach dotyczących funkcjonariuszy publicznych. Personel uznanej organizacji upoważnionej do wykonywania zadań organu inspekcyjnego przeprowadza inspekcje w imieniu administracji morskiej na tych samych zasadach, co inspektorzy państwa bandery. W związku z tym, że obowiązki i uprawnienia powierzone personelowi upoważnionej uznanej organizacji są takie same, jak inspektorów państwa bandery, personel uznanej organizacji w trakcie wykonywania czynności w imieniu organu inspekcyjnego polskiej bandery powinien zostać objęty taką samą ochroną prawną przewidzianą w Kodeksie karnym dla funkcjonariuszy publicznych, co inspektorzy państwa bandery zatrudnieni na wyłączność przez organy administracji morskiej. W ustawie z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1125, z późn. zm.) zidentyfikowano potrzebę: 1) uwzględnienia zmian wynikowych dotyczących rozszerzenia liczby narzędzi formalnoprawnych umożliwiających organom administracji morskiej egzekwowanie praw i obowiązków państwa nadbrzeżnego w zakresie nadzoru nad bezpieczeństwem żeglugi w portach i całych obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej w odniesieniu do statków rekreacyjnych lub sportowych o obcej przynależności, nieużywanych do celów handlowych; 2) penalizacji żeglugi statkami bez przynależności państwowej na obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej w odpowiedzi na potencjalne zagrożenia ze strony tzw. „floty cieni” (statków bez przynależności państwowej wykorzystywanych do nielegalnej działalności, w tym do obchodzenia unijnych sankcji dotyczących przewozu ropy naftowej) i potrzebę ochrony krytycznej infrastruktury podmorskiej (podmorskie kable i rurociągi); 3) wzmocnienia ochrony przeciwpożarowej w portach morskich podczas transportu i przeładunku materiałów wybuchowych. W ustawie z dnia z dnia 4 września 2008 r. o ochronie żeglugi i portów morskich (Dz. U. z 2024 r. poz. 597 i z 2026 r. poz. 815) zidentyfikowano potrzebę: 1) wprowadzenia zmian przewidzianych w planie działań naprawczych po wizycie inspekcyjnej KE, która miała miejsce w dniach 18-22.11.2024 r., obejmujących: a) ułatwienie zarządzającym obiektami portowymi sporządzania planów ochrony obiektu portowego w terminach przewidzianych przepisami ww. ustawy; b) korektę wymagań dotyczących terminu wydawania potwierdzenia zgodności obiektu portowego (dalej: SoCPF), powiązanego w praktyce z przeprowadzeniem weryfikacji i prób efektywności w obiekcie portowym; 2) uporządkowania i doprecyzowania przepisów dotyczących uznanych organizacji ochrony (dalej: RSO), a w szczególności usunięcia nadmiarowych wymagań utrudniających wnioskodawcom skompletowanie dokumentacji niezbędnej do ubiegania się o upoważnienie do pełnienia funkcji RSO. W ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o pracy na morzu (Dz. U. z 2026 r. poz. 102) zidentyfikowano potrzebę doprecyzowania przepisów dotyczących przeprowadzania inspekcji w zakresie warunków pracy i życia marynarzy.

Mając na względzie charakter zidentyfikowanych problemów (potrzeba korekty lub doprecyzowania przepisów) i fakt, że regulacje te stanowią materię ustawową, nie jest możliwe zastosowanie alternatywnych rozwiązań w stosunku do przyjęcia aktu prawnego rangi ustawy. I. Zmiany w ustawie z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie morskim obejmują w szczególności propozycje zmierzające do poprawy bezpieczeństwa i usprawnienia działania organów administracji morskiej, będące odpowiedzią na zidentyfikowane problemy, w szczególności: 1) doprecyzowanie zakresu stosowania przepisów dotyczących przeprowadzania inspekcji państwa portu, celem zapewnienia organom inspekcyjnym precyzyjnych podstaw prawnych umożliwiających im realizowanie zadań w zakresie nadzoru nad bezpieczeństwem żeglugi i bezpieczeństwem w portach; 2) stworzenie definicji legalnej „łodzi roboczych” celem wyodrębnienia nowej kategorii jednostek i określenia minimalnych kwalifikacji wymaganych do ich prowadzenia; 3) objęcie ochroną prawną inspektorów uznanych organizacji w trakcie wykonywania zadań organu inspekcyjnego na zasadach dotyczących funkcjonariuszy publicznych. II. Zmiany w ustawie z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej obejmują: 1) rozszerzenie liczby narzędzi formalnoprawnych umożliwiających organom administracji morskiej egzekwowanie praw i obowiązków państwa nadbrzeżnego w zakresie nadzoru nad bezpieczeństwem żeglugi w portach i całych obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej polegające na: a) zapewnieniu organom inspekcyjnym państwa portu precyzyjnych podstaw prawnych do dokonywania inspekcji statków rekreacyjnych lub sportowych o obcej przynależności, nieużywanych do celów handlowych, b) wprowadzenie przepisów umożliwiających stosowanie sankcji karnych wobec kapitanów i armatorów statków bez przynależności państwowej uprawiających żeglugę na polskich obszarach morskich; 2) w przypadku transportu i przeładunku materiałów wybuchowych, zatwierdzanie instrukcji technologicznych i instrukcji bezpiecznej obsługi statku przez dyrektora urzędu morskiego po zasięgnięciu opinii Państwowej Straży Pożarnej, w celu podniesienia poziomu ochrony przeciwpożarowej w portach morskich. III. Zmiany w ustawie z dnia z dnia 4 września 2008 r. o ochronie żeglugi i portów morskich obejmują: 1) uzależnienie biegu trzymiesięcznego terminu sporządzenia planu ochrony obiektu portowego od daty wpływu oceny stanu obiektu portowego do zarządzającego obiektem portowym zamiast od daty zatwierdzenia oceny. W ten sposób realny czas na sporządzenie planu ulegnie wydłużeniu o ok. 2-3 tygodnie, co pozytywnie wpłynie na jakość sporządzanych planów ochrony obiektu portowego oraz ułatwi sporządzającym te dokumenty stosowanie się do terminów przewidzianych w ustawie; 2) eliminację powiązania terminu wydania SoCPF z zatwierdzeniem planu ochrony obiektu portowego – zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy termin wydania SoCPF jest powiązany z przeprowadzeniem weryfikacji i prób efektywności w obiekcie portowym; 3) doprecyzowanie wymagań dla RSO oraz rezygnację z określania formy dokumentacji potwierdzającej informacje zawarte we wniosku o upoważnienie (określonej w załączniku nr 5), uznanej za wymagania nadmiarowe w świetle szczegółowego wylistowania wymaganych informacji w załączniku nr 4. IV. Zmiana w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o pracy na morzu polega na ujednoliceniu przepisów tej ustawy z ustawą z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie morskim w zakresie kosztów inspekcji przeprowadzanych poza siedzibą urzędu morskiego.