Wzmocnienie nadzoru nad jachtami i jednostkami pływającymi

Podstawowym celem projektu ustawy o zmianie ustawy o rejestracji jachtów i innych jednostek o długości do 24 m oraz ustawy o bezpieczeństwie morskim jest: 1) zwiększenie skuteczności nadzoru polskiej administracji morskiej nad jednostkami pływającymi uzyskującymi polską przynależność; 2) usprawnienie funkcjonowania systemu REJA24, w tym zapewnienie aktualności i wiarygodności danych zawartych w rejestrze. Na mocy przepisów ustawy z dnia 12 kwietnia 2018 r. o rejestracji jachtów i innych jednostek pływających o długości do 24 m (Dz. U. z 2024 r. poz. 1536), utworzono rejestr jachtów i innych jednostek pływających o długości do 24 m, dalej „REJA24”, obejmujący jednostki sportowo – rekreacyjne śródlądowe i morskie, żaglowe i motorowe, a także śródlądowe jednostki przeznaczone do połowu ryb. Obowiązek rejestracji dotyczy jachtów i innych jednostek pływających o długości większej niż 7,5 m lub o mocy silnika większej niż 15 kW, stanowiących polską własność. Jednostki niestanowiące polskiej własności oraz o mniejszej długości kadłuba lub mocy silnika mogą być rejestrowane na wniosek właściciela. Rejestr ma charakter otwarty i umożliwia rejestrację, a tym samym uzyskanie polskiej przynależności, jednostek pływających bez ograniczeń co do kraju pochodzenia właściciela jednostki. Dokument rejestracyjny jest wydawany bezterminowo. Zgodnie ze stanem na dzień 6 sierpnia 2025 r. liczba jednostek w systemie REJA24 przekroczyła 92 000, z czego ok. 40 % (36 500) stanowią jednostki, których właściciel wskazał miejsce siedziby (osoba prawna) albo zamieszkania (osoba fizyczna) poza terytorium RP. Ponad 10 % zarejestrowanych jednostek, tj. ok. 10 000, to jednostki, których właściciel jest podmiotem mającym miejsce siedziby albo zamieszkania poza Unią Europejską. W 2024 r. w rejestrze przybyło 20 000 jednostek, a w 2025 r. – już ponad 11 000. Wyspecjalizowani pośrednicy oferują na rynku światowym rejestrację jednostek pływających pod polską banderą, pobierając za swoje usługi opłaty kilkadziesiąt razy większe niż opłata za rozpatrzenie wniosku o rejestrację pobierana przez organ rejestrujący, a jednocześnie nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za przedstawiane wnioski, nie weryfikują zawartych w nich informacji i poprawności podawanych danych. Pośrednicy są zainteresowani procedowaniem jak największej liczby wniosków, ponieważ każda rejestracja oznacza dla nich przychód. Wniosek o rejestrację może być złożony w dowolnym z 382 organów rejestrujących, którymi są starostowie, prezydenci miast oraz Polski Związek Żeglarski i Polski Związek Motorowodny i Narciarstwa Wodnego. Kompetencje organów rejestrujących są bardzo zróżnicowane, niektóre rozpatrują ogromną liczbę wniosków i nabywają praktykę w stosowaniu przepisów, inne rozpatrują tylko kilka wniosków w ciągu roku. Dodatkowo należy podkreślić ograniczone narzędzia proceduralne i formalno-prawne będące w dyspozycji organów rejestrujących. Podsumowując, organy rejestrujące nie mają możliwości skutecznego zweryfikowania przedstawianych przez pośredników w imieniu zagranicznych podmiotów dokumentów jachtów morskich. Istniejący wymóg wskazania we wniosku o rejestrację adresu do korespondencji na terytorium RP powinien, zgodnie z intencją projektodawcy, zapewniać organom polskiej administracji kontakt z zagranicznym armatorem jednostki pływającej. Stałą praktyką jest jednak wpisywanie adresu pośrednika w procesie rejestracji jako adresu do korespondencji. Dodatkowo właściciele często nie dopełniają obowiązku zgłaszania zmiany danych, czy wycofania jednostki z eksploatacji. Podsumowując, w rejestrze znajduje się kilkadziesiąt tysięcy jachtów eksploatowanych poza polskimi obszarami morskimi, które uzyskały prawo podnoszenia polskiej bandery. Organy rejestrujące i organy administracji morskiej nie mają wystarczająco skutecznych narzędzi, aby weryfikować jednostki pragnące uzyskać polską przynależność oraz skutecznie realizować nadzór nad jednostkami już zarejestrowanymi. Brak mechanizmów weryfikacji i aktualizacji danych w rejestrze dodatkowo utrudnia możliwość dotarcia do armatora i sprawowanie nadzoru przez organy administracji, a tym samym stwarza ryzyko niezapewnienia spełniania przepisów z zakresu bezpieczeństwa żeglugi. Dodatkowo dochodzi do incydentów przemytu narkotyków na jachtach pływających pod polską banderą poza polskimi obszarami morskimi i proceder ten wydaje się nasilać. Incydenty te negatywnie wpływają na wizerunek Polski, która może być postrzegana jako państwo tzw. taniej bandery, niesprawujące odpowiedniej kontroli nad procesem uzyskiwania przez statki polskiej przynależności państwowej. Istnieje zatem pilna potrzeba podjęcia działań celem zwiększenia skuteczności procedur weryfikacji wniosków o rejestrację jachtów, pragnących uzyskać prawo do podnoszenia polskiej bandery oraz skuteczności nadzoru nad jednostkami, które już zostały wpisane do rejestru, a także zapewnienia aktualności i wiarygodności danych zawartych w rejestrze.

Projekt ustawy o zmianie ustawy o rejestracji jachtów i innych jednostek o długości do 24 m oraz ustawy o bezpieczeństwie morskim przewiduje wprowadzenie obowiązku przeglądu wstępnego, któremu podlegać będą jednostki, które pragną uzyskać polską przynależność. Przegląd wstępny będzie przeprowadzany przez upoważnioną uznaną organizację, a jego koszt będzie pokrywać właściciel jednostki. Dokumentacja z przeglądu wstępnego będzie dla organu rejestrującego podstawą dla wydania decyzji o wpisaniu jednostki do rejestru. Wprowadzenie przeglądów wstępnych oraz obowiązku aktualizacji danych zapewni, że armatorzy/właściciele jednostek wchodzących pod polską banderę będą otrzymywali rzetelną informację o wymaganiach przepisów polskiego prawa w zakresie spoczywających na nich obowiązków. Możliwy będzie realny kontakt z armatorem/właścicielem jednostki, a obowiązek poddania się inspekcji bezpieczeństwa w celu uzyskania karty bezpieczeństwa w odniesieniu do jachtów podlegających takim wymaganiom będzie możliwy do wyegzekwowania. Projekt nie przewiduje zwiększenia obciążeń administracyjnych ani finansowych dla właścicieli jednostek, którzy będą ubiegać się o wydanie dokumentu rejestracyjnego celem uzyskania dokumentu potwierdzającego polską przynależność. Dla tej grupy właścicieli procedura rejestracyjna pozostanie bez zmian. Dodatkowo projekt ustawy wprowadza – dla wszystkich zarejestrowanych w nim jednostek – obowiązek cyklicznego potwierdzania ważności danych znajdujących się w rejestrze lub ich aktualizacji, co odbywać się będzie nie rzadziej niż co dwa lata. Obowiązek ten będzie dotyczyć zarówno nowych wpisów do rejestru, jak i jednostek już zarejestrowanych przed wejściem w życie przepisów ustawy. W przypadku braku potwierdzenia danych w wymaganym terminie organ rejestrujący będzie uprawniony do wykreślenia jednostki z rejestru z urzędu. Główne zmiany w projekcie ustawy obejmują: 1) stworzenie narzędzi umożliwiających weryfikację dokumentacji i stanu jednostek dla których decyzja o wpisaniu do rejestru oznacza uzyskanie polskiej przynależności przez nałożenie obowiązku wykonania przeglądu wstępnego, co przełoży się na jakość polskiej floty; 2) uszczelnienie systemu przy pomocy uniemożliwienia uzyskania polskiej przynależności przez rejestrację jednostki, jeżeli jej długość nie przekracza 7,5 m, a moc silnika nie przekracza15 kW lub jeżeli wniosek dotyczy jednostki śródlądowej; 3) stworzenie upoważnienia dla określenia przez ministra właściwego do spraw gospodarki morskiej w drodze rozporządzenia szczegółowego zakresu i sposobu przeprowadzania przeglądu wstępnego; 4) stworzenie mechanizmów zapewniania aktualności i wiarygodności danych w rejestrze przez wprowadzenie obowiązku potwierdzania ważności danych w rejestrze lub ich aktualizacji nie rzadziej niż co 2 lata; 5) stworzenie narzędzi formalno-prawnych umożliwiających organom rejestrującym wykreślenie z rejestru jednostki, której właściciel nie dopełnił obowiązku posiadania wymaganego dokumentu bezpieczeństwa lub nie potwierdził aktualności danych w rejestrze; 6) uzupełnienie katalogu narzędzi, którymi dysponuje administracja morska realizując obowiązki państwa bandery przez nałożenie obowiązku poddania przeglądowi wstępnemu jednostek obcych, które uzyskały polską przynależność przez wejściem w życie projektowanych przepisów.