Odpowiedzialność firm za czyny zabronione – szybsze postępowanie

Celem projektu jest wprowadzenie zmian w dwóch obszarach prawa: w ustawie z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym oraz ustawie z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. W obecnym stanie prawnym udowodnienie odpowiedzialności podmiotu zbiorowego jest w praktyce bardzo utrudnione, a niewykazanie chociażby jednej z przesłanek: 1) uprzedniego uzyskania prawomocnego orzeczenia sądu karnego (z wyjątkiem przestępstw przeciwko środowisku), 2) ustalenia, że przestępstwa lub przestępstwa skarbowego dopuściła się jedna z osób wskazanych w art. 3 ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, 3) jednoczesnego udowodnienia winy w wyborze lub nadzorze w stosunku do osób, określonych w art. 3 pkt 2 lub 3 ww. ustawy ze strony organu lub przedstawiciela podmiotu zbiorowego lub też winy w organizacji podmiotu zbiorowego czyni niemożliwym przypisanie takiej odpowiedzialności. Oznacza to, że przedmiotowa ustawa w praktyce nie funkcjonuje, co przejawia się nie tylko w braku ponoszenia uzasadnionej odpowiedzialności penalnej przez takie podmioty, lecz również w pociąganiu do odpowiedzialności karnej reprezentanta podmiotu zbiorowego (np. prezesa zarządu spółki handlowej), niejako w zastępstwie tego podmiotu (lub innych jego reprezentantów). Prowadzi to w praktyce niekiedy do pociągania do odpowiedzialności karnej reprezentanta podmiotu zbiorowego nie tylko z tytułu jego czynu, lecz czasem wyłącznie z tytułu pełnionej przez niego funkcji. Zaproponowano zatem rozwiązanie z jednej strony doraźne, a z drugiej – funkcjonalne, to jest maksymalnie niwelujące przywołane powyżej zastrzeżenia polegające na jednoczesnym przywróceniem funkcjonalności omawianej ustawy oraz zracjonalizowanie odpowiedzialności menedżerów. W ustawie o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary zostanie wprowadzona całkowicie nowa instytucja poddania się podmiotu zbiorowego karze. Istotą tego rozwiązania będzie możliwość procedowania odpowiedzialności podmiotu zbiorowego bez warunku (prejudykatu) w postaci prawomocnego skazania jego reprezentanta, przy czym takie prawomocne poddanie się karze przez podmiot zbiorowy odpowiednio łagodziło będzie odpowiedzialność karną jego reprezentanta za czyn popełniony w warunkach określonych w omawianej ustawie (w imieniu lub na rzecz tego podmiotu). Jednocześnie będzie zagwarantowana pełna kontrola sądowa nad takimi rozstrzygnięciami.

Najistotniejsze projektowane rozwiązania: 1) w zakresie zmian w ustawie o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary: a) proponuje się wprowadzić nowe przepisy: - art. 9a, który wprowadza możliwość orzekania wobec podmiotu zbiorowego środków kompensacyjnych, - art. 43a, który przewiduje nowy, szczególny tryb postępowania, zakładający umożliwienie procedowania odpowiedzialności podmiotu zbiorowego bez warunku (prejudykatu) w postaci prawomocnego skazania jego reprezentanta, co przyspieszy postępowanie i zwiększy efektywność stosowania zmienianej ustawy. Prawomocne poddanie się karze przez podmiot zbiorowy odpowiednio łagodziłoby odpowiedzialność karną jego reprezentanta za czyn popełniony w warunkach określonych w omawianej ustawie, b) w art. 14 proponuje się rozszerzenie katalogu instytucji przedawnienia o obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, c) art. 26 proponuje się poszerzyć o możliwość wystąpienia o wydanie postanowienia o zabezpieczeniu na mieniu podmiotu zbiorowego obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, d) w art. 42 i art. 43 proponuje się zmiany będące konsekwencją zmiany projektowane w art. 14, przez poszerzenie o obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; 2) w zakresie zmian w ustawie o Krajowym Rejestrze Karnym stanowi wyraz decyzji o rozszerzeniu listy środków kompensacyjnych, które będzie można orzec wobec podmiotu zbiorowego. W wyniku zmian wprowadzanych w ustawie o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary koniecznym jest uzupełnienie katalogu wskazanego w art. 1 ust. 3 ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym o obowiązek naprawienia szkody, obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz nawiązkę. Zmianą wynikową jest także wprowadzenie analogicznych zmian w art. 12 w ust. 1a pkt 4 oraz ust. 2a pkt 1.