Przyspieszenie postępowań karnych poprzez porozumienia stron

Celem projektu jest rozszerzenie stosowania porozumień procesowych na gruncie postępowania karnego (konsensualizm) w sposób, który realizuje jednocześnie trzy zasadnicze cele: - zapewnienie pokrzywdzonemu naprawienia szkody w najlepszy z możliwych sposobów, - przyspieszenie i racjonalizacja postępowania karnego, redukcja jego kosztów oraz eliminacja zbędnego postępowania odwoławczego, - umożliwienie uzyskania sprawiedliwego wyroku w warunkach korzystnych także dla oskarżonego.

Najistotniejsze rozwiązania zawarte w projekcie: 1. wprowadzenie w postępowaniu przygotowawczym dwóch nowych instytucji umorzenia postępowania karnego przez prokuratora (projektowane dodanie art. 11a k.p.k. i art. 11b k.p.k.): a) umorzenie mediacyjne – umorzenie postępowania oparte na skutecznie przeprowadzonej mediacji podejrzanego z pokrzywdzonym w wąskiej grupie przestępstw oraz uzależnione od okoliczności sprawy i sytuacji sprawcy przestępstwa: - występek przeciwko mieniu bez użycia przemocy lub groźby bezprawnej, którego wartość nie przekracza 20 000 zł, z wyłączeniem art. 279-283 k.k. oraz występek z art. 157 § 3 k.k., art. 160 § 3 k.k. i art. 177 § 1 k.k., z wyłączeniem art. 178 § 1 k.k., - tylko w stosunku do podejrzanego niekaranego za przestępstwo umyślne, - konieczność zawarcia i wykonania ugody w postępowaniu mediacyjnym, - możliwość uzależnienia umorzenia postępowania od uiszczenia przez podejrzanego świadczenia w wysokości do 20 000 zł na rzez Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, - umorzenie postępowania nie będzie możliwe jeżeli sprzeciwiałoby się potrzebie realizacji celów kary, a w szczególności potrzebie zapobieżenia ponownemu popełnieniu przez podejrzanego czynu zabronionego, b) umorzenie w sprawach mniejszej wagi bez pokrzywdzonego – umorzenie postępowania w zakresie niektórych przestępstw, w których nie występuje pokrzywdzony: - występek z art. 270 § 2a i 3 k.k., art. 271 § 2 k.k. i art. 273 k.k., - tylko w stosunku do podejrzanego niekaranego za przestępstwo umyślne, - uiszczenie przez podejrzanego świadczenia w wysokości do 20 000 zł na rzez Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, - umorzenie postępowania nie będzie możliwe jeżeli sprzeciwiałoby się potrzebie realizacji celów kary, a w szczególności potrzebie zapobieżenia ponownemu popełnieniu przez podejrzanego czynu zabronionego; 2. wprowadzenie obowiązku dołączenia przez prokuratora – na wniosek oskarżonego – do aktu oskarżenia oświadczenia wskazującego warunki akceptacji wniosku oskarżonego o wydanie wyroku skazującego złożonego na etapie postępowania sądowego (projektowane dodanie art. 332 § 2a k.p.k.); 3. rozszerzenie możliwości wydania wyroku skazującego w trybie konsensualnym: a) wniosek o wydanie wyroku skazującego na posiedzeniu dołączony do aktu oskarżenia – poszerzenie o możliwość zastosowania także w sprawach o zbrodnie (obecnie tylko występki), z wyłączeniem przestępstw zagrożonych karą dożywotniego pozbawienia wolności (projektowana zmiana art. 335 § 2 k.p.k. i projektowane dodanie art. 335 § 2b k.p.k.), b) wniosek o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia postępowania dowodowego złożony przed rozprawą – poszerzenie o możliwość zastosowania także w sprawach o przestępstwa, które są zagrożone karą przekraczającą 15 lat pozbawienia wolności (obecnie przestępstwa zagrożone karą nieprzekraczającą 15 lat pozbawienia wolności), z wyłączeniem przestępstw zagrożonych karą dożywotniego pozbawienia wolności (projektowana zmiana art. 338a k.p.k.), c) wniosek o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia postępowania dowodowego złożony na rozprawie do chwili zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich oskarżonych – poszerzenie o możliwość zastosowania w sprawach o wszystkie przestępstwa (obecnie przestępstwa zagrożone karą nieprzekraczającą 15 lat pozbawienia wolności) (projektowana zmiana art. 387 § 1 k.p.k.), d) wprowadzenie możliwości złożenia wniosku o wydanie wyroku skazującego także w toku postępowania dowodowego na rozprawie w sprawach o wszystkie przestępstwa (projektowane dodanie art. 387a k.p.k.); 4. wprowadzenie zakazu dowodowego, zgodnie z którym oświadczenia procesowe złożone przez oskarżonego w trakcie i w związku z uzgadnianiem warunków wniosku o wydanie wyroku skazującego bez rozprawy, nie mogą być wykorzystane, o ile ostatecznie nie dojdzie do uzgodnienia warunków wniosku i jego złożenia, a oskarżony sprzeciwi się ich wykorzystaniu najpóźniej do chwili ich ujawnienia na pierwszej rozprawie głównej (projektowane dodanie art. 335 § 5 k.p.k.); 5. wprowadzenie szczególnych dyrektyw wymiaru kary w trybach konsensualnych w prawie materialnym (projektowane dodanie art. 53a k.k. – wymierzając karę sąd bierze pod uwagę fakt złożenia oraz treść wniosku o wydanie wyroku skazującego) oraz uzupełniających reguł zawartych w ustawie procesowej (projektowane dodanie art. 343c k.p.k. – mechanizm redukcji i uelastycznienia odpowiedzialności karnej z zastosowaniem gradacji uzależnionej od etapu postępowania karnego na jakim doszło do zawarcia skutecznego porozumienia procesowego, między innymi przez redukcję ustawowego zagrożenia karą pozbawienia wolności, możliwość zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary, odstąpienia od wymierzenia kary lub warunkowego zawieszenia wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności).