Reforma struktur Inspekcji Transportu Drogowego

Wprowadzane projektowaną ustawą zmiany wynikają z ograniczonej skuteczności nadzoru nad rynkiem przewozów drogowych i ochrony uczciwej konkurencji oraz właściwej egzekucji przepisów UE, w szczególności w zakresie wspólnych zasad dostępu do zawodu przewoźnika drogowego i przepisów socjalnych odnoszących się do kierowców w transporcie drogowym. Istnieje pilna konieczność rozwiązania problemów, które uwidoczniły się w funkcjonowaniu Inspekcji Transportu Drogowego (dalej: Inspekcja), tj. dualizm struktur terenowych Inspekcji (równoległe istnienie 10 delegatur terenowych Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego (dalej: GITD) obok 16 wojewódzkich inspektoratów transportu drogowego (dalej: WITD). Delegatury terenowe GITD podlegają w całości Głównemu Inspektorowi Transportu Drogowego (dalej: Główny Inspektor), jako komórki organizacyjne GITD, będącego jego aparatem pomocniczym, natomiast WITD funkcjonują w ramach administracji zespolonej pod zwierzchnictwem wojewody (zespolenie organizacyjne, osobowe, finansowe, merytoryczne). Stosownie natomiast do przepisu art. 51 ust. 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 2201, z późn. zm.), dalej: u.t.d., Główny Inspektor koordynuje, nadzoruje i kontroluje działalność wojewódzkich inspektorów transportu drogowego oraz nadzoruje wykonanie w roku budżetowym planów rzeczowo-finansowych w części dotyczącej wojewódzkich inspektoratów transportu drogowego. Główny Inspektor sprawuje więc nad wojewódzkimi inspektorami również nadzór merytoryczny. Ponadto ma wpływ na powołanie i odwołanie przez wojewodę wojewódzkiego inspektora i jego zastępcy, gdyż wymaga to zgody Głównego Inspektora (art. 53 ust. 4 i 5 u.t.d.). Funkcjonowanie WITD w ramach administracji zespolonej powoduje dualizm organów nadzoru (właściwy miejscowo wojewoda i Główny Inspektor), oraz sytuację, w której kto inny finansuje inspekcję wojewódzką, a kto inny nakłada do wykonania cele merytoryczne. Brak bezpośredniego podporządkowania wojewódzkiej inspekcji transportu drogowego Głównemu Inspektorowi w praktyce powoduje trudności w pełnym, skutecznym wykonywaniu czynności polegających na zapewnieniu bezpieczeństwa oraz uczciwej konkurencji w transporcie drogowym. Obecnie inspektorzy zatrudnieni w GITD dedykowani są do wykonywania kontroli uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po drogach krajowych, na zasadach określonych w ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 320) oraz kontroli przestrzegania przepisów ruchu drogowego przez kierujących pojazdami. W celu wykonywania powyższych zadań niezbędne jest posiadanie zdanego egzaminu kwalifikacyjnego I stopnia. W WITD natomiast w celu realizacji pozostałych zadań nałożonych na Inspekcję, inspektorzy posiadają zdany egzamin kwalifikacyjny II stopnia. Podział inspektorów w zależności od miejsca zatrudnienia i rodzaju wykonywanego zadania przy przeprowadzaniu kontroli, w sytuacji wykrycia naruszenia, do którego stwierdzenia dani inspektorzy nie posiadają uprawnień, powoduje niejednokrotnie konieczność wsparcia przez inspektorów posiadających odpowiednie uprawnienia, co w konsekwencji powoduje wydłużenie czasu kontroli oraz angażowanie dodatkowych zespołów kontrolnych do przeprowadzenia jednej kontroli. Dodatkowo przypisanie możliwości wykonywania zdań przez inspektorów tylko na terenie jednego województwa utrudnia szybką i skuteczną reakcję na lokalnie powstające negatywne zjawiska związane z ruchem samochodów ciężarowych. Realizowanie kierunków działania wojewódzkich inspektorów, w tym realizacja polityki kontrolnej wymaga zapewnienia spójności finansowania oraz realizacji zadań jaką może zapewnić odzespolenie organów Inspekcji na szczeblu wojewódzkim. W obecnym stanie prawnym WITD otrzymują ramowy plan kontroli na dany rok od GITD, natomiast środki finansowe na realizację zadań od wojewodów, zatem budżety poszczególnych inspektoratów nie są uzależnione od realizowanych kontroli ani wykonywania innych powierzonych im zadań. Możliwość realizacji zadań w dużym stopniu jest uzależniona od posiadanych środków finansowych, zaś brak realizacji zadań powoduje oszczędności w wydatkowaniu środków finansowych. Połączenie funkcji określania zadań jak i planowania środków finansowych pozwoli na bardziej efektywne zarządzanie środkami finansowymi. Istnieje więc potrzeba zapewnienia efektywnego systemu zarządzania strukturami Inspekcji oraz likwidacji istniejącego dualizmu nadzoru.

Projekt ustawy zakłada: 1) wyłączenie wojewódzkich inspektorów ze struktur wojewódzkiej administracji zespolonej i zorganizowanie całej Inspekcji w ramach administracji niezespolonej podległej Głównemu Inspektorowi; 2) ujednolicenie struktur terenowych Inspekcji poprzez eliminację ich dualizmu (likwidacja 10 delegatur terenowych GITD). Ponadto projekt: 1) wprowadza zmiany w zakresie podziału zadań pomiędzy organami Inspekcji; 2) nadaje Głównemu Inspektorowi dodatkowe uprawnienia mające na celu zwiększenie nadzoru nad rynkiem transportu drogowego i kontrolą przestrzegania przepisów w zakresie przewozu drogowego wykonywanego pojazdami samochodowymi; 3) reguluje kwestie wyposażenia inspektorów Inspekcji w broń palną i umundurowanie; 4) wprowadza wymogi dla kandydatów na stanowisko wojewódzkiego inspektora, oraz jego zastępcy oraz zmienia zasady ich powoływania i odwoływania.