Nowy system elektroniczny do przewozu odpadów

Z dniem 20 maja 2024 r. weszło w życie rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2024/1157 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie przemieszczania odpadów, zmiany rozporządzeń (UE) nr 1257/2013 i (UE) 2020/1056 oraz uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 (Dz. Urz. UE L 2024/1157 z 30.04.2024, z późn. zm.), dalej jako „rozporządzenie (UE) 2024/1157”, które uchyliło rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów (Dz. Urz. UE L 190 z 12.07.2006, str. 1, z późn. zm.), dalej jako „rozporządzenie (WE) 1013/2006”. W wyniku przeprowadzonych analiz stwierdzono następujące problemy: 1) przepisy rozporządzenia (UE) 2024/1157 wprowadzają nowe rozwiązania, nieujęte w obecnie obowiązującej ustawie z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów (Dz. U. z 2024 r. poz. 746), dalej jako „ustawa mpo”, tj.: a) obligatoryjne przekazywanie oraz wymiana informacji i dokumentów związanych z legalnym transgranicznym przemieszczaniem odpadów za pośrednictwem centralnego systemu wymiany informacji (DIWASS), prowadzonego przez Komisję Europejską, b) jednoznaczne wskazanie, że zezwolenie wstępne w trybie art. 14 rozporządzenia może obejmować odpady wymienione w załączniku IV do rozporządzenia (UE) 2024/1157 lub w wykazie odpadów, o którym mowa w art. 7 dyrektywy 2008/98/WE (a zatem również odpady niesklasyfikowanych w załącznikach do rozporządzenia (UE) 2024/1157), podczas gdy aktualna ustawa mpo umożliwia wydanie zezwolenia wstępnego wyłącznie dla odpadów wymienionych w załączniku III, IV i IVA do rozporządzenia WE 1013/2006 (co wyklucza odpady niesklasyfikowane), c) ustalenie minimalnego katalogu sankcji, obejmującego m.in. cofnięcie lub tymczasowe zawieszenie zezwolenia na prowadzenie działalności związanej z gospodarowaniem odpadami i ich przemieszczaniem w zakresie, w jakim działalność ta wchodzi w zakres stosowania rozporządzenia (UE) 2024/1157, co nie jest przewidziane w aktualnej ustawie o mpo, d) jednoznaczne wskazanie w rozporządzeniu (UE) 2024/1157, że w roli odbiorcy odpadów oraz instalacji odzysku lub unieszkodliwiania mogą występować dwa oddzielne podmioty; 2) zdiagnozowano, że niektóre rozwiązania zastosowane w ustawie mpo nie sprawdzają się w praktyce i generują następujące problemy: a) brak jednoznacznego wskazania możliwości zastosowania przepisów rozporządzenia (UE) 2024/1157 w odniesieniu do wszystkich jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, b) brak ograniczenia w ustawie mpo instytucji finansowych, które mogą ustanawiać gwarancję finansową; zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2024/1157 gwarancja finansowa może zostać ustanowiona przez instytucję finansową w kraju trzecim, gdzie może istnieć ryzyko trudności w wykorzystaniu sumy gwarancyjnej na zagospodarowanie odpadów w przypadku ich nielegalnego przemieszczania, c) nałożenie na przedsiębiorców zbędnych obowiązków przekazywania informacji, które są dostępne online, np. danych z Krajowego Rejestru Sądowego, d) brak możliwości zmiany wydanych zgód na przemieszczenie odpadów w zakresie niemającym wpływu na ich zagospodarowanie, np. w zakresie pakowania odpadów na czas ich transportu, trasy przewozu odpadów, co powoduje konieczność ponownego przeprowadzenia całej procedury uzyskana zgody, e) nałożenie na Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, dalej jako „GIOŚ”, obowiązku zgłaszania sprzeciwu wobec zgłoszeń, które mimo wezwania do uzupełnienia dokumentów nie zostały prawidłowo dokonane, podczas gdy rozporządzenie (UE) 2024/1157 określa, że w takich przypadkach organ może zadecydować, że zgłoszenie jest nieważne i nie będzie dalej rozpatrywane, f) brak regulacji umożliwiających GIOŚ podejmowanie w trybie uproszczonym rozstrzygnięć w przypadkach nielegalnego przemieszczania odpadów i tym samym brak możliwości dotrzymania trzydziestodniowego terminu określonego w rozporządzeniu (UE) 2024/1157 na zwrot odpadów, g) brak regulacji umożliwiających GIOŚ dochodzenie zwrotu poniesionych kosztów zagospodarowania odpadów, w przypadkach gdy GIOŚ przejmuje odpowiedzialność za zwrot i zagospodarowanie odpadów, h) brak trybu kierowania wezwania do podmiotów zaangażowanych w przemieszczanie odpadów do przedstawienia dowodów, dokumentów i informacji w terminie określonym przez ten organ w celu ustalenia czy substancja lub przedmioty przemieszczane są odpadami (art. 61 ust. 4 rozporządzenia (UE) 2024/1157) , i) istnieje konieczność ustalenia dolnej granicy kary w przypadku stwierdzenia nielegalnego przemieszczania odpadów, w kwocie wyższej niż koszty uzyskania zezwolenia na transgraniczne przemieszczanie odpadów w systemie legalnym.

W odniesieniu do problemów przedstawionych w pkt 1 proponuje się następujące rozwiązania legislacyjne: Ad. 1. a) określenie, że przekazywanie dokumentów, zarówno między właściwymi organami i przedsiębiorcami, jak i między właściwymi organami odbywa się za pośrednictwem systemu DIWASS, a nie rejestrowanego doręczenia elektronicznego, b) wprowadzenie regulacji umożliwiającej wydanie zezwolenia wstępnego, obejmującego odpady wymienione w załączniku IV do rozporządzenia (UE) 2024/1157 lub w wykazie odpadów, o którym mowa w art. 7 dyrektywy 2008/98/WE, c) zmiana ustawy o odpadach wprowadzająca możliwość cofnięcia posiadaczowi odpadów, który narusza przepisy rozporządzenia (UE) 2024/1157, zezwolenia na zbieranie odpadów lub zezwolenia na przetwarzanie odpadów; d) zapewnienie, że informacja na temat odbiorcy odpadów, uzyskana od wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska przed wydaniem zgody na przywóz odpadów na terytorium kraju, będzie dotyczyć odbiorcy odpadów lub instalacji odzysku lub unieszkodliwiania, w której będą przetwarzane odpady; Ad. 2. a) wskazanie, że przepisy projektowanej ustawy mają zastosowanie również do wszystkich jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, b) wprowadzenie ograniczenia podmiotów ustanawiających gwarancje finansowe do instytucji finansowych zatwierdzonych przez Komisję Nadzoru Finansowego lub przez organ państwa członkowskiego Unii Europejskiej uprawniony do nadzorowania instytucji bankowych lub ubezpieczeniowych, c) niepowielanie w przepisach krajowych regulacji unijnych dotyczących dokumentów i informacji żądanych przez GIOŚ od odbiorcy odpadów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wynikających z załącznika II do rozporządzenia (UE) 2024/1157 lub znajdujących się w publicznie dostępnych rejestrach, d) rozszerzenie katalogu informacji i danych, które zostaną określone w zgodzie na przemieszczenie odpadów, a których zmiana nie skutkuje koniecznością dokonania nowego zgłoszenia, lecz wymaga dokonania zmiany zgody w drodze decyzji na wniosek zgłaszającego, e) umożliwienie GIOŚ pozostawienia bez rozpatrzenia zgłoszenia, które nie zostało dokonane prawidłowo, pomimo wezwania zgłaszającego przez organ do uzupełnienia brakujących informacji i dokumentów, f) umożliwienie GIOŚ wezwania podmiotu, któremu można przypisać odpowiedzialność za nielegalne przemieszczanie odpadów już na początkowym etapie postępowania administracyjnego, do zwrotu lub zagospodarowania tych odpadów, g) wprowadzenie uprawnienia do roszczenia zwrotnego przysługującego GIOŚ, które to roszczenie będzie skierowane wobec podmiotu odpowiedzialnego za przemieszczenie odpadów niezgodnie z planem lub nielegalne przemieszczenie odpadów i stanowić przychód NFOŚiGW, h) umożliwienie GIOŚ oraz organom uprawnionym do kontroli przemieszczania odpadów wezwania każdego podmiotu uczestniczącego w międzynarodowym przemieszczaniu towarów do udowodnienia, że przewożone materiały nie stanowią odpadów lub przemieszczanie odpadów nie jest nielegalne, i) podwyższenie dolnej granicy kar za nielegalne przemieszczanie odpadów.