Dotacja dla przemysłu energochłonnego na koszty prądu

Projektowana ustawa ustanawia krajowe instrumenty wsparcia oparte na przyjętym w czerwcu 2025 r., przez Komisję Europejską komunikacie „Ramy środków pomocy państwa na rzecz wsparcia Paktu dla czystego przemysłu” (ramy pomocy państwa na potrzeby Paktu dla czystego przemysłu) (Dz. Urz. UE C/2025/3602 z 04.07.2025) (ang. Clean Industrial Deal State Aid Framework, dalej: „CISAF”) w zakresie sekcji 4.5. Wysokie koszty energii elektrycznej stanowią jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla konkurencyjności polskiego sektora energochłonnego rywalizującego na rynkach globalnych. Koszty energii w Europie są nawet 2-3 krotnie wyższe od kosztów ponoszonych przez podmioty działające w krajach azjatyckich czy USA. W ramach samej Europy polskie przedsiębiorstwa znajdują się w bardzo trudnym położeniu, ponosząc jedne z najwyższych kosztów energii w regionie. Według danych Eurostatu w 2. połowie 2025 r. najwyższe ceny energii w Euro/MWh dla wskazanej grupy największych przedsiębiorców odnotowano w Polsce (171,6), Irlandii (159,2) i na Węgrzech (158,5). Należy jednocześnie podkreślić, że utrzymujące się bardzo wysokie ceny energii w Polsce w 2025 r. nieznacznie spadły w stosunku do 2 połowy 2024 r., gdy wynosiły 185,6 Euro/MWh. Dane Eurostatu za I półrocze 2026 r. są niedostępne na dzień sporządzenia wniosku, prawdopodobnie będą dostępne w październiku 2026 r. Sektory energochłonne, zwłaszcza te które rywalizują na rynkach globalnych, mierzą się zatem obecnie z ogromnymi trudnościami. Rywalizacja z podmiotami z krajów trzecich, nieobciążonych w takim stopniu kosztami polityki klimatycznej oraz korzystającymi z dostępu do tanich surowców energetycznych, a także z podmiotami z innych krajów Europy, które intensywnie wspierają przemysł energochłonny w zakresie kosztów energii, staje się niemożliwa i prowadzi do postępującej redukcji działalności produkcyjnej w Polsce. Konieczne jest również podjęcie długoterminowych działań, mających na celu ograniczenie wyżej wskazanych ryzyk. Z tego względu, istotne jest pobudzenie ukierunkowanej aktywności inwestycyjnej przedsiębiorstw oraz stworzenie możliwości szerszej współpracy z podmiotami trzecimi dysponującymi doświadczeniem w realizacji przedsięwzięć związanych z transformacją energetyczną. Kluczowe jest stworzenie warunków sprzyjających nie tylko krótkoterminowemu utrzymaniu konkurencyjności przedsiębiorstw, ale zapewnienie trwałych efektów transformacji energetycznej, sprzyjających wzmacnianiu potencjału rozwojowego gospodarki, przy jednoczesnym zapewnieniu spójności realizowanych działań inwestycyjnych z faktycznymi potrzebami systemu elektroenergetycznego. Projektowane w ustawie mechanizmy wsparcia zgodne z zasadami pomocy publicznej, w szczególności oparte na komunikacie CISAF, powinny poprawić konkurencyjność branż polskiego przemysłu energochłonnego oraz wesprzeć realizację projektów inwestycyjnych w zakresie modernizacji produkcji przemysłu energochłonnego. Potrzeba poszukiwania źródeł finansowania powyższego celu jakim jest poprawa sytuacji polskiego sektora energochłonnego, w szczególności w kontekście projektowanych programów pomocowych, uzasadnia dokonanie zmian w ustawie z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 554, z późn. zm., dalej: „ustawa CIT”) zmierzających do podwyższenia stawki CIT wobec wyodrębnionej grupy podatników uzyskujących, w szczególności na tle obecnej sytuacji geopolitycznej i uwarunkowań rynkowych, niestandardowo znaczące zyski. Wątkiem wpisującym się w kontekst wprowadzanych rozwiązań, dodatkowo uzasadniającym stosowną nowelizację ustawy CIT, są wyjątkowe uwarunkowania jakie wystąpiły w określonych segmentach gospodarki (w szczególności sektora energetycznego i paliwowego) prowadząc do powstania ponadprzeciętnych wyników finansowych (nadzwyczajnych zysków). Eskalacja działań militarnych w regionie Zatoki Perskiej doprowadziła do faktycznej blokady Cieśniny Ormuz – strategicznego przesmyku, przez który przepływa blisko 20% światowej podaży ropy naftowej. Nagłe i drastyczne ograniczenie podaży surowca wywołało silną reakcję na rynkach towarowych: cena ropy gatunku Brent wzrosła z poziomu ok. 65 USD za baryłkę w styczniu 2026 r. do szczytowych 126 USD za baryłkę w marcu 2026 r. Zdarzenia te spowodowały skokowy wzrost cen surowca na rynkach światowych, a jednocześnie – co ma zasadnicze znaczenie z perspektywy projektowanej regulacji – nadzwyczajne zwiększenie marż handlowych na rynkach europejskich, w tym na rynku krajowym, wielokrotnie przekraczając historyczne średnie. Również wyniki finansowe spółek dystrybucji energii w ostatnich latach wynikają głównie z regulowanego systemu taryf zatwierdzanych przez Urząd Regulacji Energetyki, rosnących opłat dystrybucyjnych w rachunkach oraz stabilnego, monopolowego modelu biznesowego. System gwarantowanych marż w działalności dystrybucyjnej opiera się na taryfach regulowanych przez URE, co zapewnia spółkom zwrot z kapitału i stabilne przychody niezależnie od wahań koniunkturalnych. Także wyższe stawki opłat za przesyłanie i dystrybucję energii bezpośrednio zwiększają przychody operacyjne. Podkreślić należy, że segment dystrybucji tradycyjnie stanowi najbardziej stabilny filar podmiotów z branży energetycznej, podczas gdy przemysł energochłonny jest w zapaści, spowodowanej m.in. kosztami energii elektrycznej. Przedstawione uwarunkowania uzasadniają podjęcie przez ustawodawcę działań zaradczych i zabezpieczających, ukierunkowanych na zapewnienie źródeł finansowania (wpływów budżetowych), umożliwiających wsparcie polskiego sektora energochłonnego (w szczególności poprzez finansowanie programów pomocowych). Działanie to powinno mieć na celu także dalsze podtrzymanie podwyższonych wydatków na obronność, w okolicznościach destabilizacji sytuacji na wschodzie Europy spowodowanej agresją Rosji na Ukrainę[1], jak również pośrednio realizację celów założonych ustawą o podatku od nadzwyczajnych zysków poprzez wprowadzanie ewentualnych kolejnych działań osłonowych z uwagi na uwarunkowania geopolityczne w rejonie Zatoki Perskiej. __________________________ [1] Krajowe wydatki na obronność w 2023 r. wyniosły 3% PKB, w 2024 r. niecałe 4% PKB, plan na 2025 r. zakładał 4,7% PKB, natomiast realizacja założeń na kolejny rok oznacza, że w 2026 r. Polska wyda na obronność co najmniej 5% PKB, co nominalnie stanowi ponad 200 mld zł.

Rekomendowanym m. in. przez ramy CISAF w części 4.5 rozwiązaniem jest określenie zasad i warunków udzielania wsparcia dla działań służących poprawie dostępu do przystępnej cenowo energii elektrycznej dla odbiorców energochłonnych, które nastąpi w drodze projektowanej ustawy. Działania te powinny być realizowane m.in. przez obniżenie cen energii dla przemysłu energochłonnego (m. in. sekcja 4.5 CISAF). Pomoc dla beneficjentów będzie mogła objąć obniżenie średniej rocznej hurtowej ceny rynkowej dla nie więcej niż 50% jego rocznego zużycia energii elektrycznej. Całkowite roczne zużycie energii elektrycznej można mierzyć albo w roku, w którym powstaje koszt kwalifikowalny, albo w roku poprzednim. Zgodnie z komunikatem Komisji Europejskiej aby zachowana została zasada proporcjonalności udzielanej beneficjentom pomocy cena energii objęta pomocą, po uwzględnieniu dopłaty, nie może spaść poniżej 50 EUR/MWh. Aby uzyskać trwały wpływ, konieczna jest jednak realizacja inwestycji, które przyczynią się do zielonej transformacji i obniżą koszty systemu energetycznego w perspektywie średnio- i długoterminowej. W programie zostaną określone rodzaje inwestycji, co do których można wymiernie wykazać, że wnoszą dodatkowy wkład w obniżenie kosztów systemu elektroenergetycznego – odzwierciedlając potrzeby rynku i systemu w danym państwie członkowskim. Co najmniej 50% kwoty pomocy w ramach tego środka powinno być przeznaczone na inwestycje w nowe lub zmodernizowane aktywa realizowane przez beneficjentów wsparcia lub poprzez podmioty trzecie. Kwalifikująca się działalność będąca przedmiotem inwestycji musi zostać uruchomiona w ciągu 48 miesięcy od przyznania pomocy na podstawie niniejszej sekcji, chyba że wykazane zostanie państwu członkowskiemu, że dłuższy termin jest odpowiedni ze względów technicznych. Pojedyncze inwestycje mogą obejmować pomoc otrzymywaną przez kilka lat. Inwestycje mogą być realizowane na terenie beneficjenta lub zlecane osobom trzecim. Zdefiniowanie katalogu inwestycji wynika z zaleceń ram CISAF. Katalog ten może obejmować w szczególności: - zdolności wytwórcze energii odnawialnej, - rozwiązania w zakresie magazynowania energii, - środki mające na celu zwiększenie elastyczności strony popytowej, - ulepszenia efektywności energetycznej mające wpływ na popyt na energię elektryczną, - realizację inwestycji w zakresie elektrolizerów do produkcji wodoru odnawialnego lub niskoemisyjnego, - inwestycje w elektryfikację. Istotnym elementem rozważanego modelu jest przewidziana w CISAF możliwość angażowania podmiotów trzecich w realizację przedsięwzięć dekarbonizacyjnych. Szczególną wartość dodaną może nieść zaangażowanie podmiotów dysponujących odpowiednim doświadczeniem technicznym, organizacyjnym lub finansowym. Celem takiego podejścia jest stworzenie warunków umożliwiających efektywną realizację indywidualnych projektów, wykorzystując kompetencje podmiotów posiadających doświadczenie w prowadzeniu inwestycji związanych z transformacją energetyczną, przy jednoczesnym zapewnieniu systemowej spójności prowadzonych działań. Zapewnienie odpowiedniej koordynacji pozwoli na uniknięcie fragmentaryzacji i osiągnięcie spójności realizowanych inwestycji z potrzebami systemu, zapewniając realizację postulatów związanych z szeroko rozumianym bezpieczeństwem energetycznym. W tym kontekście rozważa się stworzenie dedykowanego mechanizmu, który zapewniałby koordynację realizacji inwestycji dekarbonizacyjnych, mając na uwadze kontekst systemowy. Planowany budżet operacyjny na realizację instrumentu obniżenia cen energii dla przemysłu energochłonnego (sekcja 4.5 CISAF) wynosi 4,8 mld PLN w zakładanym podziale: 2027 r. – 800 mln PLN, 2028 r. – 1,6 mld PLN, 2029 r. – 1,6 mld PLN, 2030 r. – 800 mln PLN. Zakładany budżet na wydatki związane z obsługą programu to 45 mln PLN. Finansowaniu powyższego celu – jakim jest poprawa sytuacji polskiego sektora energochłonnego (przy uwzględnieniu także potrzeb związanych z podtrzymaniem podwyższonych wydatków na obronność oraz ewentualnymi kolejnymi działaniami osłonowymi z uwagi na uwarunkowania geopolityczne) dedykowane są zmiany proponowane w ustawie CIT polegające na podwyższeniu stawki CIT wobec wyodrębnionej grupy podatników uzyskujących, w szczególności na tle obecnej sytuacji geopolitycznej i uwarunkowań rynkowych, niestandardowo znaczące zyski. 1. Projektowana zmiana obejmie podmioty prowadzące działalność koncesjonowaną w rozumieniu ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2026 r. poz. 43, z późn. zm., dalej: „Prawo energetyczne”) oraz ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. z 2026 r. poz. 69), oraz działalność niekoncesjonowaną w zakresie: 1) wydobycia gazu ziemnego lub ropy naftowej, 2) obrotu paliwem gazowym lub obrotu gazem ziemnym z zagranicą, 3) handlu ropą naftową, 4) wytwarzania paliw ciekłych, z wyłączeniem tzw. blendingu, 5) obrotu paliwami ciekłymi, 6) dystrybucji energii elektrycznej przez największe podmioty (tj. te, które nie są uprawnione do stosowania wyłączenia, o którym mowa w art. 9d ust. 7 pkt 1 Prawa energetycznego), 7) przesyłania energii elektrycznej. Proponowane rozwiązania skierowane będą do największych podmiotów wykonujących ww. działalność (z przychodami powyżej 50 mln euro) niezależnie od ich struktury organizacyjnej dla celów podatkowych. Tym samym znajdą one zastosowanie również do podatkowych grup kapitałowych (PGK), w których skład wchodzi spółka prowadząca działalność objętą zakresem przedmiotowym regulacji. 2. Propozycja podatkowa zakłada czasowe podwyższenie obowiązującej 19% stawki CIT (przy jednoczesnej gradacji jej wysokości w poszczególnych latach) do poziomu: - 30% podstawy opodatkowania w pierwszym roku podatkowym rozpoczynającym się po wejściu w życie projektowanych zmian (2027 r.), - 26% podstawy opodatkowania w drugim roku podatkowym rozpoczynającym się po wejściu w życie projektowanych zmian (2028 r.), - 23% podstawy opodatkowania w trzecim roku podatkowym rozpoczynającym się po wejściu w życie projektowanych zmian (2029 r.). W 2030 r. (począwszy od czwartego roku podatkowego rozpoczynającego się po wejściu w życie projektowanych zmian) nastąpi powrót do podstawowej stawki CIT. Efektem projektowanej zmiany będzie poprawa wyniku sektora finansów publicznych, w tym również ograniczenie ryzyka przekroczenia w przyszłości przez państwowy dług publiczny określonych w ustawach poziomów.