Przyspieszenie rozpatrywania odwołań w zamówieniach publicznych

Celem projektu jest poprawa efektywności udzielania zamówień publicznych przez usprawnienie procesu zakupowego zmierzającego do zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego przede wszystkim dzięki usprawnieniu procesu rozpatrywania odwołań. Planowane są głównie zmiany przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1320, z późn. zm.), zwanej „ustawą Pzp”, mających wpływ na wzrost liczby odwołań rozpoznawanych przez Krajową Izbę Odwoławczą (dalej: „KIO” lub „Izba”), jak również przepisów mających wpływ na spowolnienia w procesie rozpatrywania odwołań, oraz przewiduje się zmiany prowadzące do przyśpieszenia rozpatrywania odwołań. Potrzeba podjęcia prac nad projektem ustawy wiąże się ze stale rosnącą liczbą odwołań wnoszonych do Prezesa KIO, co w skali całego systemu zamówień publicznych wpływa na wydłużanie się procesu udzielania zamówienia publicznego w coraz liczniejszych postępowaniach i prowadzi do opóźnień w zawieraniu umów, ale także powoduje przeciążenia organizacyjne związane z obsługą procesu rozpatrywania odwołań. Zasadne jest w związku z tym wprowadzenie w ustawie Pzp zmian, których skutkiem byłoby ograniczenie stałego wzrostu liczby wnoszonych odwołań zwłaszcza poprzez stworzenie podstaw do zwaloryzowania wysokości wpisów od odwołania, których poziom rokrocznie realnie obniża się ze względu na rosnący poziom inflacji. Potrzebne jest także wprowadzenie zmian w obrębie przepisów, których naruszenie stanowi najczęściej podstawę zarzutów stawianych w ramach wnoszonych odwołań. Ponadto planowane są zmiany związane z dalszą elektronizacją przesyłania korespondencji w związku z rozpatrywaniem odwołań. Ze względu na rosnącą liczbę odwołań obszarem wymagającym zmian powinien być również obieg pism i przekazywania informacji do KIO w związku z wszczęciem postępowania odwoławczego. Planuje się również wprowadzenie rozwiązań wspierających sprawniejsze wyznaczanie terminów posiedzeń i rozpraw zdalnych poprzez ograniczenie możliwości stacjonarnego udziału w rozprawach wyznaczonych jako zdalne. Planuje się ponadto zmiany w obszarze przepisów dotyczących funkcjonowania Izby i jej członków, w tym przepisów związanych z organizacją pracy organów Izby oraz jej członków. Podjęcia działań legislacyjnych wymaga kwestia rozbieżności w orzecznictwie KIO, które oddziałują negatywnie nie tylko na wizerunek KIO, ale również prowadzą do wzrostu liczby odwołań. Dodatkowo konieczna będzie zmiana doprecyzowująca w związku z pojawiającymi się rozbieżnościami w orzecznictwie dotyczącymi rozpatrywania skarg na postanowienia Prezesa KIO i postanowienia KIO w celu jednoznacznego określenia katalogu rozstrzygnięć. Dodatkowo niezbędne jest przyjęcie nowych rozwiązań w obszarze kompetencji Prezesa UZP zmierzających do ujednolicenia stosowania i interpretacji przepisów ustawy Pzp, zwłaszcza w odniesieniu do jednolitego europejskiego dokumentu zamówienia oraz w związku z przeprowadzaniem kontroli udzielania zamówień przez różne instytucje i organy. Zmiany powinny obejmować również waloryzację progów kwotowych warunkujących obowiązek przekazywania przez zamawiających Prezesowi UZP dokumentacji przeprowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego do obligatoryjnej kontroli zamówień współfinansowanych ze środków Unii Europejskiej.

Rozwiązania legislacyjne planowane w projekcie ustawy są ukierunkowane głównie na wyeliminowanie stałego istotnego wzrostu liczby odwołań i na usprawnienia w obszarze rozpatrywania odwołań. Planowane są zmiany w tych przepisach, których naruszenie stanowi najczęściej podstawę zarzutów podnoszonych w odwołaniach, to znaczy przepisów regulujących kwestię wyjaśniania rażąco niskiej ceny oferty. Z tymi zmianami będą wiązały się zmiany dotyczące ciężaru dowodu związanego z zarzutami dotyczącymi rażąco niskiej ceny tak na etapie postępowania odwoławczego jak i skargowego. Ponadto planowana jest waloryzacja wysokości wpisów od odwołań wnoszonych w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego lub w konkursach, jak również, w przypadku zamówień o największych wartościach, podniesienie wysokości wpisu do wysokości stanowiącej procent średniej wartość zamówień, zależną od rodzaju zamówienia. W kontekście powyższych zmian konieczna będzie zmiana delegacji do wydania przepisów wykonawczych regulujących m.in. wysokość wpisu od odwołania. Zmiany w tym zakresie będą pociągały za sobą konieczność wydania nowego rozporządzenia regulującego inne niż obecnie wysokości wpisu od odwołania jak również rodzaje kosztów postępowania odwoławczego oraz limity kosztów. Z uwagi na planowane zmiany wysokości wpisu od odwołania niezbędne będzie dokonanie zmiany wynikowej art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, który określa wysokość opłaty pobieranej od skargi na orzeczenie KIO. Zmiany wynikowe obejmą także przepisy regulujące zakres informacji przekazywanych wykonawcom w związku z wszczęciem procedury zamówieniowej, w szczególności w ramach pouczenia o przysługujących środkach ochrony prawnej. Przewidywane są również zmiany związane z usprawnieniem organizacji procedury odwoławczej, w tym jej dalszą elektronizacją. W szczególności planowane jest, aby w przypadku zarządzenia przez Prezesa Izby zdalnej rozprawy lub zdalnego posiedzenia – rozprawy i posiedzenia odbywały się wyłącznie przy użyciu środków komunikacji elektronicznej, a więc bez fizycznej obecności stron i uczestników postępowania odwoławczego na sali rozpraw. W kontekście planowanej zmiany niezbędne będzie także wprowadzenie zmian wynikowych w przepisach wykonawczych. W ramach usprawniania procesu rozpatrywania odwołań planuje się również dodanie w ustawie Pzp innych regulacji, w tym dotyczących przekazywania przez zamawiającego do Izby bez wezwania informacji służących weryfikacji przesłanek formalnych do wniesienia odwołania oraz przepisów dotyczących przekazywania przez strony i uczestników postępowania odwoławczego do Izby danych kontaktowych, takich jak adresy: do doręczeń elektronicznych oraz poczty elektronicznej. W tym zakresie przewiduje się zmianę polegającą na doprecyzowaniu przepisu odnoszącego się do informacji podawanych w odwołaniu w ten sposób, że podany powinien być tylko jeden adres do doręczeń elektronicznych oraz jeden adres poczty elektronicznej odwołującego albo jego przedstawiciela, niezależnie od tego czy odwołujący będzie działał samodzielnie czy przez pełnomocnika, jeżeli pełnomocnik będzie wyznaczony. Planowane rozwiązanie w zakresie podawania ww. danych korespondencyjnych, w szczególności przy odwołaniu, wpłynie znacząco na zmniejszenie liczby przetwarzanej korespondencji w KIO i wpłynie przez to pozytywnie na usprawnienie procedury rozpatrywania odwołania. Na usprawnienie procesu rozpatrywania odwołań ma również wpływ organizacja pracy Izby, w związku z czym planuje się wprowadzenie regulacji umożliwiających Prezesowi KIO upoważnienie członka KIO do podejmowania w jego imieniu poszczególnych czynności objętych zadaniami Prezesa KIO jak również przewiduje się doprecyzowanie, że wykonywanie zadań przez Prezesa KIO następuje stale, nie tylko podczas nieobecności Prezesa KIO, przy pomocy wiceprezesa KIO. Ponadto w celu zwiększenia efektywności postępowania skargowego, planowane jest doprecyzowanie przepisów w taki sposób, aby nie było żadnych wątpliwości, że sąd zamówień publicznych w każdym przypadku uwzględnienia skargi na postanowienie Prezesa Izby albo postanowienie Izby zobowiązany jest do merytorycznego rozpatrzenia odwołania. Przewiduje się również zmiany w zakresie kompetencji Prezesa UZP mające na celu zapewnianie jednolitego stosowania przepisów o zamówieniach publicznych. W szczególności dotyczy to nowych kompetencji Prezesa UZP związanych z wydawaniem, z urzędu lub na wniosek organu kontroli, objaśnień prawnych, obejmujących ogólne wyjaśnienie przepisów o zamówieniach publicznych dotyczące ich stosowania, a także wytycznych określających kierunki i sposób działania przy udzielaniu zamówień publicznych. Planowane jest także dodanie nowego uprawnienia Prezesa UZP w postaci możliwości wydawania wytycznych dotyczących stosowania jednolitego europejskiego dokumentu zamówienia, zawierających opis sposobu jego wypełniania. W związku z pojawiającymi się rozbieżnościami w orzecznictwie Izby, które oddziałują negatywnie nie tylko na wizerunek Izby, ale również prowadzą do wzrostu liczby odwołań, przewiduje się dodanie w ustawie Pzp nowej regulacji przewidującej wydawanie uchwał zgromadzenia ogólnego Izby rozstrzygających rozbieżności w orzecznictwie Izby. Dodatkowo planowane jest uzupełnienie przepisu dotyczącego członków Izby przewidującego, że członek Izby przy orzekaniu powinien również uwzględniać treść ww. uchwał. W kontekście zmian dotyczących kontroli uprzedniej prowadzonej przez Prezesa UZP planowane jest zwaloryzowanie kwot, od których zamawiający po zakończonym postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, ale jeszcze przed zawarciem umowy, obligatoryjnie przekazują dokumentację postępowania do Prezesa UZP w celu przeprowadzenia przez niego kontroli postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Zmiana pozwoli na usprawnienie procesu udzielania zamówień publicznych, w szczególności współfinansowanych ze środków Unii Europejskiej, a tym samym na sprawniejsze wydatkowanie środków unijnych.