Automatyczne zezwolenie na pobyt dla obywateli wybranych krajów

Polska przekształciła się z państwa emigracyjnego w państwo imigracyjne. Z uwagi na rozwój gospodarczy, emigrację obywateli polskich oraz zmiany demograficzne, od wielu lat obserwowany jest napływ do Polski cudzoziemców, który następuje głównie ze względu na zapotrzebowanie polskiego rynku pracy. Powyższe przełożyło się na dynamiczny wzrost składanych przez cudzoziemców do wojewodów, będących organem I instancji w obszarze legalizacji pobytu, wniosków o wydanie zezwoleń pobytowych. Taki wzrost doprowadził do sytuacji, w której cudzoziemcy oczekują na wydanie decyzji kończących ich sprawy przez wiele miesięcy. Powyższe, istotne utrudnienie dotyczy także obywateli najbardziej rozwiniętych państw trzecich, w tym tych szczególnie istotnych dla polskiej gospodarki, z których pochodzą strategiczne inwestycje pozwalające na dalszy rozwój ekonomiczny naszego kraju i wzrost dobrobytu obywateli Polski. Nie mając pewności co do zakończenia postępowania administracyjnego w oczekiwanym terminie, cudzoziemcy często nie składają właściwych wniosków do wojewodów i wybierają rozwiązanie polegające na wielokrotnym ubieganiu się o wizy do Polski lub podróżują do naszego kraju w ramach ruchu bezwizowego (przy czym ich pobyt w takich przypadkach jest ograniczony do 90 dni w okresie ostatniego pół roku). Ponadto, cudzoziemcy oczekujący na wydanie zezwolenia pobytowego często nie mogą w tym czasie opuścić naszego kraju, nawet w ramach wykonywania obowiązków służbowych. W kontekście obywateli państw trzecich strategicznie ważnych dla rozwoju polskiej gospodarki, powyższe zjawisko należy uznać za szczególnie niekorzystne, gdyż zniechęca ono do podejmowania biznesowych decyzji o długookresowym zainwestowaniu w polską gospodarkę. Powyższe nabiera szczególnego znaczenia w kontekście planowanych zmian w obszarze energetycznym czy ambicji przyciągania inwestycji z obszaru wysokich technologii. Celem projektu jest zatem znaczące skrócenie realnego okresu oczekiwania przez obywateli wybranych państw trzecich, z których pobytem nie wiąże się ryzyko migracyjne, na rozpatrzenie wniosku złożonego do właściwego miejscowo wojewody o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy.

Dla realizacji głównego celu, projekt zakłada, że: • obywatele najbardziej rozwiniętych państw trzecich, w których ogólna sytuacja bezpieczeństwa jest zadowalająca, w postępowaniach dotyczących legalizacji pobytu będą korzystać z instytucji milczącego zakończenia postępowania, unormowanej w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691); • selekcji tych państw dokona Rada Ministrów w drodze rozporządzenia – przepis stanowiący delegację do wydania tego rozporządzenia wskaże kryteria selekcji tych państw, kierując się oceną poziomu ryzyka migracyjnego związanego z migracją obywateli poszczególnych państw do Polski oraz stanem współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa. To rozwiązanie będzie adresowane wyłącznie do państw, których obywatele korzystają z ruchu bezwizowego w UE; • milczące zakończenie postępowania będzie dotyczyć większości typów zezwoleń na pobyt czasowy; • milczące zakończenie postępowania nie będzie następować, gdy dane cudzoziemca będą figurować w SIS lub wykazie cudzoziemców, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niepożądany, a także gdy w wyniku procesu przekazywania informacji zidentyfikowane zostaną zagrożenia dla bezpieczeństwa lub porządku publicznego; • milczące załatwienie sprawy będzie następować w terminie 60 dni od dnia złożenia wniosku. W przypadku braków formalnych wniosku – w terminie 60 dni od usunięcia takich braków; • milczące załatwienie sprawy będzie dotyczyć wyłącznie postępowań toczących się przed wojewodami, tj. w I instancji administracyjnej i nie będzie dotyczyć postępowań odwoławczych toczących się przed Szefem Urzędu ds. Cudzoziemców; • w razie niezakończenia niezbędnych sprawdzeń dotyczących bezpieczeństwa do czasu załatwienia sprawy w nowym trybie, sprawdzenia te mają być kontynuowane. Do czasu ich pozytywnego zakończenia, cudzoziemiec nie otrzyma karty pobytu. W razie ustalenia, że zagrożenie istnieje, wojewoda wyda decyzję o cofnięciu zezwolenia. Zakłada się natychmiastową wykonalność takiej decyzji. W wyjątkowej sytuacji, gdy do czasu milczącego zakończenia postępowania nie został wykonany obowiązek osobistego stawiennictwa cudzoziemca, będzie musiało to nastąpić po milczącym zakończeniu postępowania, pod rygorem wydania decyzji o wygaśnięciu milczącej zgody. Konstrukcja milczącego załatwienia sprawy, która jest unormowana w kodeksie postępowania administracyjnego, znajduje zastosowanie, gdy przepis szczególny przewiduje, w odniesieniu do określonej kategorii spraw, możliwość zakończenia postępowania w taki sposób (tj. milcząco). Niezbędnym środkiem realizacji ww. założeń będzie zatem wprowadzenie do ustawy o cudzoziemcach takich przepisów, które będą aktywować te regulacje kodeksowe, określać termin, w jakim sprawę uważa się za załatwioną oraz określać szczególny dla danego postępowania tryb działania organu w przypadku milczącego załatwienia sprawy.