Pracownicy prywatnych kopalń zyskają świadczenia górnicze w razie upadłości

Ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1822) wprowadziła z dniem 1 stycznia 2026 r. do ustawy z 7 września 2007 r. o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1383 oraz z 2025 r. poz. 1822), zwanej dalej „ustawą”, rozwiązania pozwalające przedsiębiorstwom górniczym samodzielnie prowadzić likwidację należących do nich zakładów górniczych. Jednocześnie wprowadzono pakiet świadczeń osłonowych dla pracowników przedsiębiorstw objętych systemem wsparcia w rozumieniu art. 2 pkt 6 ustawy, zwanym dalej „systemem wsparcia”, obejmujący urlopy górnicze i urlopy dla pracowników zakładów przeróbki mechanicznej węgla (w wysokości 80 % wynagrodzenia) oraz jednorazowe odprawy pieniężne w wysokości 170 tys. zł netto. W obecnym stanie prawnym definicja „przedsiębiorstwa górniczego” odnosi się m.in do prowadzących wydobycie węgla kamiennego spółek Skarbu Państwa albo spółek, w których Skarb Państwa lub spółki węglowe mają akcje albo udziały, co sprawia, że pracownicy zakładów należących do w pełni prywatnych podmiotów nie mogą korzystać z form ochrony przewidzianych ustawą. W praktyce problem ten zgłaszano m.in. w odniesieniu do Przedsiębiorstwa Górniczego „SILESIA” sp. z o.o. w restrukturyzacji, wskazując, że pakiet osłonowy określony w ustawie, po rozszerzeniu o rozwiązania określone w ustawie z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego oraz niektórych innych ustaw, nie obejmuje pracowników kopalni należącej do tej spółki. Celem projektowanych regulacji jest zapewnienie, aby pracownicy zakładów górniczych mieli równy dostęp do świadczeń osłonowych określonych ustawą, niezależnie od tego, czy są zatrudnieni w podmiotach publicznych, czy prywatnych.

Projektowane rozwiązanie zakłada objęcie wsparciem pracowników prywatnych kopalń wyłącznie w sytuacji ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy, do którego należy taka kopalnia, oraz tylko wtedy, gdy zostaną oni przeniesieni do przedsiębiorstwa górniczego objętego systemem wsparcia, które przejmie obowiązki pracodawcy. Takie podejście pozwoli na ograniczenie liczby rozwiązań stosunków pracy w razie upadłości podmiotu prywatnego oraz zmniejszenie kosztów transformacji społecznej w regionach górniczych, przy jednoczesnym zachowaniu zasad pomocy publicznej. Utrzymanie obecnych przepisów pozostawiłoby pracowników prywatnych kopalń bez pełnego dostępu do świadczeń i ochrony w sytuacjach kryzysowych. Wypłacanie wsparcia (na potrzeby świadczeń osłonowych przewidzianych w projektowanej nowelizacji, tj. jednorazowych odpraw pieniężnych oraz świadczeń wypłacanych w okresie korzystania przez pracownika z urlopu górniczego i urlopu dla pracowników zakładów przeróbki mechanicznej węgla) bezpośrednio prywatnym przedsiębiorcom prowadziłoby do ryzyka naruszenia zasad pomocy publicznej i mogłoby wykraczać poza zakres działań, które mają koncentrować się na ochronie zatrudnienia. Z kolei oparcie interwencji wyłącznie na wypłaceniu uprawnionym pracownikom świadczeń osłonowych, bez możliwości ich przeniesienia do innego podmiotu, nie zapewniłoby ciągłości zatrudnienia i byłoby mniej korzystne społecznie niż połączenie świadczeń osłonowych z możliwością alokacji.