Obowiązkowa rezerwacja terminu odprawy dla ciężarówek na granicach

Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo celne oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej wprowadza obowiązek rezerwacji terminu odprawy granicznej pojazdów ciężarowych o dopuszczalnej masie całkowitej (DMC) powyżej 7,5 t na wybranych drogowych przejściach granicznych (odpłatnej usługi e-awizacji). Analiza obecnej sytuacji na przejściach granicznych, zwłaszcza na granicy z Ukrainą, gdzie obserwuje się znaczący wzrost obrotu towarowego w eksporcie wskazuje na konieczność wdrożenia rozwiązań mających na celu: - skrócenie czasu oczekiwania kierowców na odprawę graniczną, - wyeliminowanie wielogodzinnych kolejek samochodów ciężarowych przed przejściami granicznymi oraz - poprawienie bezpieczeństwa na drogach dojazdowych do przejść granicznych. Wielogodzinne kolejki przed przejściami granicznymi w oczekiwaniu na odprawę są głównym problemem zgłaszanym Krajowej Administracji Skarbowej zarówno przez środowisko przewoźników, jak i samorządy gmin przygranicznych. Do najważniejszych problemów zgłaszanych m. in. przez Zrzeszenie Międzynarodowych Przewoźników Drogowych w Polsce (ZMPD) można zaliczyć długi czas oczekiwania na przekraczanie granicy wschodniej, głównie z Ukrainą. Warto podkreślić, że dzienna strata dla przewoźnika drogowego związana z przestojem pojazdu ciężarowego na granicy to koszt ok. 300 EURO. W aktualnym stanie prawnym funkcjonująca usługa awizacji jest fakultatywna i umożliwia tworzenie rezerwacji wyłącznie przez użytkowników (z kontem) na Platformie Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych (PUESC). Większość transportów jest realizowana przez przewoźników/kierowców zagranicznych wykonujących przewozy tranzytowe spoza Polski i nieposiadających konta na PUESC (około 80 procent), przez co katalog potencjalnych użytkowników zewnętrznych tej usługi w praktyce okazał się ograniczony. Na przejściach granicznych z Ukrainą, z powodu zwiększenia obrotu towarowego (pomoc humanitarna, elementy infrastruktury krytycznej, paliwa, uzbrojenie, itp.), fakultatywność usługi nie zapewnia sprawnego przemieszczania znacznych ilości towarów. Nie wyeliminowała ona także wielogodzinnych kolejek pojazdów ciężarowych na drogach dojazdowych do przejść granicznych. Po zakończeniu wojny w Ukrainie nastąpi odbudowa tego kraju, co z pewnością przyczyni się do znacznego zwiększenia obrotu towarowego Polski i innych krajów Unii Europejskiej z Ukrainą. To z kolei będzie skutkować jeszcze większym niż obecnie ruchem pojazdów ciężarowych, które będą przekraczać polsko-ukraińską granicę.

Planowane jest wprowadzenie w ustawie z dnia 19 marca 2024 r. – Prawo celne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1373) obowiązkowej rezerwacji terminu odprawy granicznej pojazdów ciężarowych o dopuszczalnej masie całkowitej (DMC) powyżej 7,5 t na wybranych drogowych przejściach granicznych RP (odpłatnej usługi e-awizacji). Przejścia graniczne z obowiązkową e-awizacją zostaną określone w akcie wykonawczym do ww. ustawy. Proces rezerwacji terminu odprawy polegać będzie na tym, iż każdorazowy wjazd pojazdu o dopuszczalnej masie całkowitej (DMC) powyżej 7,5 t, na drogowe przejście graniczne będzie poprzedzony czynnością rezerwacji miejsca w kolejce dla pojazdu, który jest zarejestrowany w systemie informatycznym lub z wykorzystaniem aplikacji na urządzenie mobilne, a następnie dopuszczenia tak zgłoszonego pojazdu do strefy oczekiwania przed przejściem granicznym do momentu skierowania go na drogowe przejście graniczne. Usługa e-awizacji służyć ma rezerwacji terminu i miejsca przekroczenia granicy państwowej, a w miejscach, w których zostały utworzone strefy oczekujące również ma na celu zapewnienie wjazdu do tej strefy. Usługa e-awizacji będzie działała w ramach PUESC lub z wykorzystaniem aplikacji na urządzenie mobilne. Pojazd będzie mógł być zwolniony z obowiązku e-awizacji w pewnych sytuacjach, np. ze względu na ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa państwa lub zdrowia publicznego. W przypadku, gdy pojazd nie skorzysta lub skorzysta w nieprawidłowy sposób z e-awizacji, właściwe miejscowo organy Policji lub Straży Granicznej skierują pojazd do rezerwacji miejsca w kolejce. Proponowane rozwiązanie pozwoli na ograniczenie kolejek i kosztów dla branży transportowej. Ponadto przyczyni się do poprawy bezpieczeństwa na drogach publicznych. Jednocześnie będzie ono wspierało planowanie łańcucha dostaw po stronie firm/osób realizujących przewozy towarów w ruchu międzynarodowym w celu minimalizacji ryzyka strat związanych z opóźnieniami dostaw. Dodatkowo, poprzez cyfryzację procesów, nastąpi dalsza poprawa efektywności pracy służb granicznych i Służby Celno-Skarbowej. Zmiana ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, z późn. zm.) ma charakter dostosowawczy do proponowanej nowelizacji Prawa celnego, polegający na wpisaniu poboru opłaty elektronicznej w ramach usługi e-awizacji do katalogu zadań Krajowej Administracji Skarbowej i Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, jak również doprecyzowaniu przepisów związanych z dysponowaniem danymi osobowymi. Podobne rozwiązania funkcjonują już w Estonii i na Litwie, a w konsekwencji ich wprowadzenia wyeliminowano kolejki w ruchu granicznym, a firmom transportowym umożliwiono planowanie przejazdów.