Opłata cukrowa przy pierwszej sprzedaży napojów

W celu zwiększenia skuteczności opłaty od środków spożywczych (tzw. opłaty cukrowej) oraz stymulowania prozdrowotnych wyborów konsumentów zasadne jest wyeliminowanie ograniczeń oraz wątpliwości interpretacyjnych związanych ze stosowaniem obowiązujących przepisów ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1670, z późn. zm.) w zakresie opłaty cukrowej. Problemy, które zostały zidentyfikowane w okresie funkcjonowania obowiązujących przepisów ustawy o zdrowiu publicznym, obejmują omówione niżej zagadnienia. 1. W obowiązującym stanie prawnym duże trudności budzi ustalenie podmiotu obowiązanego do zapłaty opłaty, z uwagi na konieczność analizy całego łańcucha dostaw, w celu identyfikacji podmiotu, który jako pierwszy dokonuje sprzedaży do podmiotu prowadzącego sprzedaż detaliczną. 2. W związku z nieprecyzyjnymi przepisami ustawy o zdrowiu publicznym, obecnie opłacie nie podlegają m.in.: - napoje sprzedawane przez Internet (zastosowana definicja „sprzedaży detalicznej” nie obejmuje sprzedaży na odległość), - napoje sprzedawane do gastronomii (gastronomia świadczy usługi), - napoje sprzedawane innym podmiotom, które nie prowadzą sprzedaży detalicznej, - napoje będące przedmiotem czynności/zdarzeń innych niż sprzedaż napojów (np. nieodpłatne przekazanie). Brak obciążenia opłatą „cukrową” części napojów wprowadzanych na rynek krajowy powoduje nierówne traktowanie podmiotów. 3. Obowiązujące przepisy nie wskazują jednoznacznie, w jakich przypadkach cukry „naturalne” (np. występujące w soku) nie powinny być uwzględnianie przy ustalaniu wysokości opłaty od środków spożywczych. Istotne wątpliwości interpretacyjne w tym zakresie znajdują odzwierciedlenie również w niejednolitych w rozstrzygnięciach organu interpretacyjnego oraz sądów administracyjnych. 4. W obecnym stanie prawnym nie wszystkie koncentraty napojów podlegają opłacie od środków spożywczych. Opłatą objęte są wyłącznie koncentraty w postaci syropu. Ponadto, obowiązująca maksymalna wysokość opłaty (1,20 zł za litr) w przypadku koncentratów jest nieproporcjonalnie niska w stosunku do zawartości cukru w skoncentrowanym produkcie. 5. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy, opłacie nie podlegają suplementy diety. Wiele wysoko słodzonych syropów owocowych, które do czasu wprowadzenia opłaty cukrowej były sprzedawane jako żywność wzbogacona, obecnie jest wprowadzanych do obrotu jako suplementy diety. W konsekwencji, produkty o niekorzystnym profilu żywieniowym (z uwagi na wysoką zawartość cukru) są oferowane w kategorii, która przez konsumentów postrzegana jest jako wspierająca zdrowie (suplementy diety). 6. W obecnym stanie prawnym opłacie od środków spożywczych nie podlegają napoje zawierające co najmniej 20% soku oraz do 5g cukru. W celu unikania opłaty, w wielu napojach dokonano zmiany składu poprzez dodanie odpowiedniej ilości soku oraz obniżenie zawartości cukru na rzecz słodzików (np. aspartam, sukraloza, acesulfam k). Z uwagi na nieprecyzyjne przepisy, napoje takie nie podlegają opłacie pomimo zawartości substancji słodzących, które są objęte opłatą cukrową. 7. W obecnym stanie prawnym mieszanina wody i soku podlega opłacie, ponieważ sok uznawany jest, w takim napoju, za środek spożywczy zwierający cukry. Obowiązująca wykładnia przepisów ustawy w tym zakresie powoduje istotne wątpliwości interpretacyjne. 8. Obecnie opłacie podlegają m.in. nektary z owoców o wysokiej kwasowości, które zawierają powyżej 5g cukrów. Biorąc pod uwagę, iż wiele z tych nektarów zawiera w swoim składzie cenne składniki (polifenole, antyoksydanty, witaminy, składniki mineralne), zasadnym wydaje się dostosowanie ww. progu zawartości cukrów dla tych nektarów. 9. Obowiązujące przepisy ustawy nie dopuszczają, aby informacja o opłacie CUK-1 była opatrywana innym rodzajem podpisu niż podpis kwalifikowany. 10. Obecnie ustawa nie przewiduje możliwości zwrotu opłaty od napojów wyprowadzanych z kraju w ramach eksportu lub wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów (WDT), wobec czego napoje z zapłaconą opłatą są mniej konkurencyjne od wyrobów sprzedawanych w ramach WDT lub eksportu przez podmioty wyprowadzające z kraju wyroby nieobciążone opłatą. II. W obecnym stanie prawnym zakłady pracy chronionej oraz zakłady aktywności zawodowej są zobligowane do płacenia podatku od gier, podatku od towarów i usług, podatku akcyzowego, cła, podatków dochodowych i podatku od środków transportowych. Z uwagi na charakter opłaty od środków spożywczych, zasadne jest, aby ww. podmioty uiszczały również tą opłatę. Wprowadzenie takiego obowiązku wymaga nowelizacji ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych. III. W obecnym stanie prawnym nie jest możliwe opłacanie odsetek od zaległych opłat od środków spożywczych i dodatkowych opłat z rachunku VAT. Wprowadzenie takiej możliwości wymaga nowelizacji ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe.

Projekt wprowadza zmiany w ustawie z dnia 11 września 2005 r. o zdrowiu publicznym, których celem jest uproszczenie systemu opłaty „cukrowej” oraz wyeliminowanie zidentyfikowanych ograniczeń i wątpliwości interpretacyjnych w obszarze opłaty. Zasadniczym celem projektowanych zmian w zakresie ustawy o zdrowiu publicznym jest: 1) przeniesienie obowiązku zapłaty opłaty – z podmiotów dokonujących sprzedaży detalicznej lub sprzedających napoje do punktów sprzedaży detalicznej – na producentów, importerów oraz podmioty nabywające wewnątrzwspólnotowo napoje. Przeniesienie obowiązku zapłaty opłaty na początek łańcucha dostaw w znacznym stopniu ułatwi ustalenie podmiotu obowiązanego do zapłaty; 2) zastąpienie pojęć „wprowadzenie na rynek” oraz „sprzedaż detaliczna”, które obecnie określają moment powstania obowiązku zapłaty opłaty, pojęciem „pierwszej sprzedaży” na terytorium kraju napojów. Proponuje się, aby pojęcie „pierwszej sprzedaży” obejmowało czynności: sprzedaży, darowizny, użycia na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej, wydania, przekazania lub wykorzystania na potrzeby reprezentacji, reklamy albo osobiste podmiotu; 3) doprecyzowanie przepisów poprzez jednoznaczne wskazanie, że opłata od środków spożywczych jest obliczana od łącznej ilości cukrów zawartych w napoju – dodanych i naturalnych, czyli od ilości cukrów wskazanej w informacji o wartości odżywczej umieszczanej na opakowaniu jednostkowym napoju; 4) doprecyzowanie, że opłatą od środków spożywczych są objęte są wszystkie koncentraty niezależnie od ich postaci, aby wyeliminować wątpliwości dotyczące objęcia opłatą tych produktów. Z uwagi na znacznie wyższą zawartość cukru w skoncentrowanym produkcie w stosunku do wyrobu gotowego do spożycia, proponuje się uzupełnienie regulacji o odrębną wysokość opłaty za litr lub kilogram koncentratu; 5) objęcie opłatą od środków spożywczych suplementów diety w postaci napoju, z wyłączeniem tych suplementów diety, które oferowane są do sprzedaży w opakowaniach nieprzekraczających 200 ml. Takie suplementy diety co do zasady sprzedawane są w aptece i wspomagają leczenie farmakologiczne, np. syrop prawoślazowy (Althaeae sirupus), syrop z rutyną, syrop z wyciągu z porostu islandzkiego; 6) objęcie opłatą od środków spożywczych napojów zawierających co najmniej 20% soku oraz do 5g cukrów, które jednocześnie zawierają kofeinę lub taurynę lub substancje słodzące; 7) wyłączenie spod opłaty od środków spożywczych napojów, które są mieszaniną wody i soku owocowego lub warzywno-owocowego lub owocowo-warzywnego lub warzywnego, z zastrzeżeniem, że nie dodano do tego napoju cukrów, substancji słodzących ani kofeiny lub tauryny; 8) wyłączenie spod opłaty od środków spożywczych nektarów z pigwy, rokitnika, aronii, czarnej porzeczki, agrestu lub wiśni, w których zawartość cukrów jest mniejsza lub równa 13g w przeliczeniu na 100 ml napoju oraz nie dodano do nich kofeiny lub tauryny lub substancji słodzących; 9) wprowadzenie możliwości podpisywania informacji o opłacie CUK-1 innymi podpisami niż podpis kwalifikowany; 10) wprowadzenie możliwości zwrotu opłaty „cukrowej” w przypadku wewnątrzwspólnotowej dostawy albo eksportu napojów. Jednocześnie, mając na uwadze zapewnienie skutecznego nadzoru organów podatkowych, proponuje się ograniczenie możliwości zwrotu opłaty do podmiotu, który dokonał zapłaty opłaty oraz pierwszego nabywcy, który nabywa napoje bezpośrednio od podmiotu obowiązanego do zapłaty opłaty, a następnie dokonuje ich wyprowadzenia poza terytorium kraju; II. Projekt wprowadza zmiany w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, której celem jest objęcie opłatą od środków spożywczych napojów sprzedawanych przez zakłady pracy chronionej oraz zakłady aktywności zawodowej. III. Projekt wprowadza zmiany w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, których celem jest umożliwienie opłacania odsetek od zaległych opłat od środków spożywczych i dodatkowych opłat z rachunku VAT, co jest korzystnym rozwiązaniem dla podmiotów obowiązanych do zapłaty opłaty.