Ochrona małoletnich przed dostępem do treści pornograficznych w internecie

Dzieci i młodzież w Polsce mają zbyt łatwy dostęp do treści pornograficznych w sieci. Przeprowadzone w Polsce badania wykazują bardzo dużą skalę problemu, zwłaszcza w odniesieniu do chłopców. Zgodnie z tymi badaniami dostęp do treści pornograficznych w Polsce pozostaje zbyt łatwy – wskazuje na to 73,0% dzieci i 71,1% młodzieży w odniesieniu do dostępności tych treści w internecie. Niepokojąca jest przy tym średnia wieku, w którym dzieci pierwszy raz widziały treści pornograficzne, wynosząca niespełna 11 lat, natomiast wśród starszej młodzieży – 12 lat. Prawie co piąty (18,5%) z ankietowanych miał mniej niż 10 lat, kiedy po raz pierwszy zetknął się z treściami o charakterze seksualnym. Dwa razy częściej na treści pornograficzne trafiają dzieci, których rodzice nie ustalili zasad korzystania z internetu. Oznacza to, że tylko rodzice co drugiego dziecka rozmawiają z nim o tym, na jakie strony wchodzi w internecie. Badania wskazują również, że najczęściej młodzi ludzie doświadczają kontaktu z treściami pornograficznymi za pośrednictwem telefonów komórkowych. Równocześnie aż 80% dzieci deklaruje, że nie ma na swoich urządzeniach końcowych zainstalowanych programów kontroli rodzicielskiej. Zgodnie z diagnozą ujętą w dokumencie „Negatywne konsekwencje korzystania z pornografii” masowość zjawiska dawno już urosła do takich rozmiarów, że należy uznać, że pornografia, poprzez jej łatwą dostępność dla dzieci i młodzieży, stanowi poważny problem z zakresu zdrowia publicznego. Treści pornograficzne, w przeważającej części dostępne bezpłatnie w internecie, wymieniane są jako jeden z głównych czynników przyczyniających się do destabilizacji psychiki i zdrowia małoletnich. Co więcej treści pornograficzne są wysoko pozycjonowane w wynikach wyszukiwania, stąd dotarcie do nich jest bardzo łatwe. Należy mieć również na uwadze, że dla wielu małoletnich pornografia pozostaje jednym ze źródeł informacji o seksualności człowieka, co w połączeniu z brakiem należytego nadzoru nad korzystaniem z internetu przez dzieci skutkować może zachwianym postrzeganiem seksualności i ról płciowych w okresie dojrzewania i utrwaleniem potencjalnie patologicznych poglądów po wejściu w dorosłość. Dotychczasowe rozwiązania podejmowane w problematyce ochrony małoletnich przed dostępem do treści pornograficznych, w tym kampanie edukacyjne kierowane do rodziców, wymagają wsparcia w postaci systemu środków technicznych i organizacyjnych ze strony podmiotów umożliwiających uzyskanie dostępu do takich treści. Skuteczność obecnie stosowanych działań jest ograniczona przez zróżnicowanie i rozproszenie procedur, a zwłaszcza ze względu na pozostającą na zbyt niskim poziomie odpowiedzialność ze strony dostawców treści pornograficznych za rozpowszechnianie tych treści w internecie. Przywołane badania obrazują rosnący problem zbyt łatwego dostępu małoletnich do treści pornograficznych, braku lub niedostatecznej skuteczności mechanizmów ograniczania dostępu do takich treści. Treści pornograficzne nie są nielegalne w przypadku dostępu do nich ze strony osób dorosłych. Jednakże w przypadku osób małoletnich, zwłaszcza biorąc pod uwagę rozwój dzieci, uwzględniając ich niedojrzałość emocjonalną, niewykształconą umiejętność krytycznego myślenia oraz ograniczoną wiedzę o świecie, konieczne jest wprowadzenie mechanizmów ograniczających kontakt dzieci z nieodpowiednimi dla nich treściami. Z uwagi na negatywny wpływ, udowodniony w wielu badaniach, jaki na rozwój emocjonalny, poznawczy i społeczny dzieci i młodzieży mają treści pornograficzne, niezbędne jest podjęcie działań zmierzających do ograniczenia tego dostępu. Odpowiednie przepisy dotyczące ochrony małoletnich przed dostępem do treści pornograficznych w internecie pozwolą w znacznie większym stopniu ograniczyć skalę problemu, jakim jest negatywny wpływ tych treści na osoby małoletnie. Wdrożone rozwiązania ułatwią skuteczny nadzór nad treściami, do których dzieci nie powinny uzyskiwać dostępu, pomogą zapobiegać zwłaszcza przypadkowemu, pierwszemu kontaktowi z treściami pornograficznymi. Możliwe jest to wyłącznie przez wprowadzenie legislacji, która zwiększy odpowiedzialność dostawców usług świadczonych drogą elektroniczną, w tym zwłaszcza stron internetowych, za zamieszczane na tych stronach treści.

W związku ze wskazanymi problemami z niekontrolowanym dostępem małoletnich do treści pornograficznych, celem wzmocnienia ochrony małoletnich proponuje się wprowadzenie przepisów rangi ustawowej, które uzupełnią inne metody ochrony małoletnich takie jak kampanie edukacyjne czy publiczne lub komercyjne narzędzia kontroli rodzicielskiej. Projektowana ustawa przewiduje nałożenie nowych obowiązków na dostawców usług świadczonych drogą elektroniczną, w tym przede wszystkim na dostawców stron internetowych (gdzie są lub potencjalnie mogą być prezentowane treści pornograficzne). W przypadku występowania w danej usłudze świadczonej drogą elektroniczną treści pornograficznych, czyli treści, które zgodnie z wieloma badaniami są najczęstszym powodem wielu problemów wśród małoletnich, w tym zwłaszcza ze względu na charakter silnie uzależniający, będzie obowiązkowa weryfikacja wieku, celem uniemożliwienia małoletnim dostępu do takich usług. Weryfikacja wieku nie będzie mogła być oparta o mechanizm deklaracji wieku, wykorzystywać danych biometrycznych ani danych o aktywności użytkownika w sieci. Musi zostać zaprojektowana w zgodzie z wymogami prywatności i ochrony danych osobowych. W przypadku niewywiązywania się z powyższych obowiązków, organ nadzorczy – Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej, zwany dalej „Prezesem UKE” – będzie uprawniony do przeprowadzania kontroli, a w tym do nałożenia kary. Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa – Państwowy Instytut Badawczy, zwana dalej „NASK-PIB”, będzie prowadzić rejestr domen umożliwiających dostęp do treści pornograficznych bez uprzedniego mechanizmu weryfikacji wieku. Dostęp do usługi wpisanej do rejestru podlegać będzie blokowaniu przez dostawców usługi dostępu do sieci internet. Do zadań NASK-PIB będzie należeć również analiza zagrożeń związanych z bezpieczeństwem dzieci w internecie i publikowanie komunikatów dotyczących tych zagrożeń. Projektowana ustawa będzie przewidywać prawo sprzeciwu od wpisu do rejestru jako narzędzie ochrony interesów dostawców usług, a w przypadku odmowy uwzględnienia sprzeciwu przez Prezesa UKE będzie przysługiwać skarga do sądu powszechnego. Projektowana ustawa nie będzie szczegółowo określać mechanizmów weryfikacji wieku, przewidując określone wytyczne, które spełniać musi wdrożona przez usługodawcę weryfikacja wieku, w tym poszanowania ochrony danych osobowych. Mechanizmy, jakie są już stosowane, to m.in. wykorzystanie weryfikacji przy pomocy bankowości elektronicznej, karty kredytowej, portfeli tożsamości cyfrowej, w tym opracowany przez Komisję Europejską EU Digital Identity Wallet1). Weryfikacja będzie musiała spełniać także wymogi określone w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylającym dyrektywę 1999/93/WE (Dz. Urz. UE L 257 z 28.08.2014 r. str. 73, z późn. zm.2)).