Narzędzia do reagowania na nielegalne treści w usługach elektronicznych

Jako główne cele projektowanej ustawy wskazać należy: - skuteczniejszą walkę z przestępstwami w internecie; - większą ochronę użytkowników; - wzmocnienie nadzoru nad platformami cyfrowymi. W prawie polskim nie istnieje szczególna podstawa prawna, która umożliwiałaby złożenie wniosku do sądu lub organu administracji o wydanie nakazu podjęcia działań przeciwko nielegalnym treściom udostępnianym w internecie, o których mowa w art. 9 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych oraz zmiany dyrektywy 2000/31/WE (akt o usługach cyfrowych). Do wyjątków należą: a) art. 53 ustawy z dnia 12 lipca 2024 r. - Prawo komunikacji elektronicznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1221 oraz z 2025 r. poz. 637 i 820), b) art. 32c ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz. U. 2025 r. poz. 902 i 1366 oraz z 2026 r. poz. 26) (wdrożenie Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/784 z dnia 29 kwietnia 2021 r. w sprawie przeciwdziałania rozpowszechnianiu w internecie treści o charakterze terrorystycznym), c) ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1803). Ad lit. a) W przypadku konieczności blokowania połączeń lub komunikatów elektronicznych przepis art. 53 ustawy z dnia 12 lipca 2024 r. Prawo komunikacji elektronicznej nadaje Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej uprawnienie do nałożenia na przedsiębiorcę telekomunikacyjnego, w drodze decyzji, obowiązku blokowania, nie później niż w terminie 6 godzin liczonych od otrzymania tej decyzji, połączeń lub komunikatów elektronicznych przesyłanych w związku ze świadczoną publicznie dostępną usługą telekomunikacyjną, albo obowiązku umożliwienia dokonania takiej blokady przez uprawnione podmioty. Decyzja o blokowaniu połączeń lub komunikatów elektronicznych wydana może być wyłącznie wówczas, gdy połączenia lub komunikaty mogą zagrażać obronności, bezpieczeństwu państwa oraz bezpieczeństwu i porządkowi publicznemu. Zgodnie z wykładnią ustawy, możliwość zastosowania blokady do połączeń oraz komunikatów elektronicznych oznacza, że możliwe jest zablokowanie wszelkich treści przekazywanych w związku ze świadczoną usługą telekomunikacyjną – w tym dostępu do treści internetowej. Ad lit. b) Art. 32c ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu dotyczy: 1) usunięcia lub zablokowania dostępności w systemie teleinformatycznym przez usługodawcę świadczącego usługi drogą elektroniczną, 2) zablokowania dostępności w systemie teleinformatycznym określonych danych informatycznych mających związek ze zdarzeniem o charakterze terrorystycznym lub uprawdopodabniającym popełnienie przestępstwa szpiegostwa lub określonych usług teleinformatycznych służących lub wykorzystywanych do spowodowania zdarzenia o charakterze terrorystycznym lub uprawdopodabniającego popełnienie przestępstwa szpiegostwa. Niniejsze działania mogą być podjęte w celu zapobiegania, przeciwdziałania i wykrywania przestępstw o charakterze terrorystycznym lub przestępstwa szpiegostwa. Ad lit. c) Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej określa prawa i obowiązki przedsiębiorców telekomunikacyjnych związane z zapobieganiem nadużyciom w komunikacji elektronicznej oraz ich zwalczaniem. Na podstawie art. 20 przedmiotowej ustawy CSIRT NASK prowadzi listę ostrzeżeń, na którą wpisuje domeny internetowe, które za podstawowy cel swojego działania mają wprowadzenie w błąd użytkowników internetu i doprowadzenie do wyłudzenia ich danych lub niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Brak szczególnej procedury do wydawania nakazów powoduje, że ochrona prawna obywateli Rzeczypospolitej Polskiej jest słabsza niż obywateli innych państw członkowskich Unii Europejskiej. W związku z powyższym, w ustawie o świadczeniu usług drogą elektroniczną proponuje się dodanie rozdziału 2a, będzie regulował nakazy podjęcia działań przeciwko nielegalnym treściom oraz nakazy usunięcia ograniczeń nałożonych przez dostawcę usługi hostingu.

Projekt ustawy uprawnia prokuratora, Policję, organ Krajowej Administracji Skarbowej, uprawnionego z tytułu praw autorskich lub praw pokrewnych, usługobiorcę oraz Straż Graniczną w zakresie przestępstwa określonego w art. 189a Kodeksu karnego (handel ludźmi) do złożenia wniosku o wydanie nakazu podjęcia działań przeciwko nielegalnym treściom polegającego na uniemożliwieniu dostępu do nielegalnych treści występujących w usłudze świadczonej przez dostawcę usług pośrednich, których rozpowszechnianie może wyczerpywać znamiona czynu zabronionego, a także nawołujących do popełnienia czynu zabronionego. W projekcie enumeratywnie wymienione zostały czyny zabronione, których dotyczy procedura nakazowa, tj. art. 119 § 1, art. 148a § 1, art. 151, art. 156a, art. 189a, art. 190 § 1, art. 190a § 2, art. 191a § 1, art. 200 § 3 i 5, art. 200a, art. 200b, art. 202 § 1, 3–4c, art. 224a, art. 256 § 1–2, art. 257, art. 286 § 1 i 2 lub art. 287 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r. poz. 383), art. 116 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, art. 12c pkt 5 ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1162 oraz z 2025 r. poz. 427 i 799) lub art. 305 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej. Wydanie nakazu może dotyczyć także treści odnoszących się do nielegalnej sprzedaży towarów lub nielegalnego świadczenia usług, które mogą wyczerpywać znamiona czynu zabronionego określonego w art. 54, art. 56, art. 62, art. 63a lub art. 87 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2025 r. poz. 633); Kryteria, które zostały przyjęte przy enumeratywnym odesłaniu do konkretnych czynów zabronionych, są trzy: 1) zakwalifikowanie danego przestępstwa jako przestępstwa internetowego rozumianego jako przestępstwo związane z internetem według sposobu działania (modus operandi) sprawcy; 2) przestępstwo internetowe jest związane z rozpowszechnianiem treści; 3) uniemożliwienie dostępu do treści nie powoduje negatywnych skutków dla dyskursu obywatelskiego i procesów wyborczych. Za organy właściwe do rozpatrzenia wniosku uznane zostały Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji – w zakresie treści występujących w usłudze świadczonej przez platformę udostępniania wideo oraz Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej – w zakresie innych treści. Postępowanie w przedmiocie nakazu uniemożliwienia dostępu do nielegalnej treści będzie skorelowane z postępowaniem w przedmiocie nakazania przywrócenia dostępu do treści, do której dostęp został bezzasadnie ograniczony. Usługobiorca będzie mógł złożyć wniosek do organu właściwego o wydanie nakazu usunięcia ograniczeń nałożonych przez dostawcę usługi hostingu na usługobiorcę, jeżeli ograniczenia zostały nałożone ze względu na fakt, że informacje przekazane przez usługobiorcę stanowią potencjalnie nielegalną treść. Stronami postępowania przed organem właściwym do rozpatrzenia wniosku będą wnioskodawca, dostawca usług pośrednich oraz usługobiorca, który umieścił treść będącą przedmiotem wniosku. W wyniku przeprowadzonego postępowania, organ właściwy do rozpatrzenia wniosku będzie mógł wydać decyzję, w której: 1) nakaże uniemożliwienie dostępu do nielegalnych treści występujących w usłudze świadczonej przez dostawcę usług pośrednich, których rozpowszechnianie może wyczerpywać znamiona czynu zabronionego lub nawołujących do popełnienia takiego czynu zabronionego, jeżeli stwierdzi, że dowody zgromadzone w postępowaniu w sposób niebudzący wątpliwości świadczą o nielegalnej treści; 2) nakaże usunięcie ograniczeń nałożonych przez dostawcę usługi hostingu na usługobiorcę, jeżeli na podstawie dowodów zgromadzonych w postępowaniu stwierdzi, że informacje umieszczone przez usługobiorcę nie stanowią nielegalnej treści lub w sposób oczywisty doszło do nałożenia ograniczenia w wyniku błędu dostawcy usługi hostingu; 3) odmówi nakazania uniemożliwienia dostępu do treści występujących w usłudze świadczonej przez dostawcę usług pośrednich, których rozpowszechnianie może wyczerpywać znamiona czynu zabronionego lub nawołujących do popełnienia takiego czynu zabronionego, jeżeli stwierdzi, że dowody zgromadzone w postępowaniu w sposób niebudzący wątpliwości nie świadczą o nielegalnej treści; 4) odmówi nakazania usunięcia ograniczeń nałożonych przez dostawcę usługi hostingu na usługobiorcę, jeżeli na podstawie dowodów zgromadzonych w postępowaniu stwierdzi, że informacje umieszczone przez usługobiorcę stanowią nielegalną treść lub że nie doszło do błędu dostawcy usługi hostingu przy nałożeniu ograniczenia. Od decyzji będzie przysługiwał sprzeciw do sądu powszechnego. Decyzjom tym nie będzie nadawany rygor natychmiastowej wykonalności. Brak możliwości zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności w przypadku wydania nakazu uniemożliwienia dostępu do nielegalnej treści jest uzasadniony zapewnieniem skuteczniejszej kontroli sądowej decyzji podejmowanych przez Prezesa UKE lub Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Takie rozwiązanie jest korzystne dla autora zakwestionowanej treści, daje bowiem czas na wniesienie sprzeciwu do sądu powszechnego, bez ponoszenia negatywnych konsekwencji związanych z wykonaniem decyzji administracyjnej. Analogicznie do wydanej decyzji w zakresie usunięcia ograniczeń nałożonych przez dostawcę usług pośrednich na usługobiorcę, proponowany przepis umożliwi wniesienie sprzeciwu od decyzji bez konieczności wykonania jej przed rozstrzygnięciem sądu. W przypadku braku skutecznych środków, które mogą doprowadzić do wykonania decyzji nakazującej uniemożliwienie dostępu do nielegalnych treści występujących w usłudze świadczonej przez dostawcę usług pośrednich w stosunku do nielegalnych treści występujących w usłudze zwykłego przekazu, organ właściwy do rozpatrzenia wniosku będzie mógł zgłosić domenę internetową umożliwiającą dostęp do nielegalnych treści, których rozpowszechnianie może wyczerpywać znamiona czynu zabronionego lub nawołujących do popełnienia tego czynu zabronionego w celu wpisania do rejestru domen internetowych wykorzystywanych do rozpowszechniania nielegalnych treści. Rejestr będzie dostępny wyłącznie dla Prezesa UKE, Przewodniczącego KRRiT oraz przedsiębiorców telekomunikacyjnych w rozumieniu art. 2 pkt 40 ustawy z dnia 12 lipca 2024 r. – Prawo komunikacji elektronicznej, świadczącego usługi dostępu do internetu w rozumieniu art. 2 pkt 76 lit. a tej ustawy.