Rozliczanie przychodu przez emerytów i rencistów przed osiągnięciem wieku emerytalnego

Celem projektu jest ograniczenie corocznego obowiązku zawiadamiania przez emeryta lub rencistę organu rentowego o wysokości osiąganego przychodu poprzez oparcie rozliczenia na danych zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Ze względu na zakres gromadzonych danych w ZUS, z obowiązku tego nie zostałyby zwolnione osoby, które osiągają przychody za granicą albo pobierają uposażenie (służby mundurowe). Pośrednim skutkiem tej zmiany jest ograniczenie biurokracji oraz obowiązków po stronie odpowiednio pracodawców i zleceniodawców.

Obecny stan faktyczny i prawny. Obecnie, zgodnie z art. 127 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, z późn. zm.) każdy emeryt, który nie osiągnął wieku emerytalnego 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn oraz każdy rencista, osiągający przychody, zobowiązany jest zawiadomić organ rentowy do końca lutego każdego roku o wysokości przychodu uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Obowiązek ten dotyczy również emerytów i rencistów osiągających przychody z tytułu czynnej służby wojskowej w Wojsku Polskim oraz służby w Policji, organach bezpieczeństwa publicznego, jak też Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Państwowej Straży Pożarnej, Służbie Więziennej, Służbie Celno-Skarbowej i Służbie Ochrony Państwa. Przedmiotowym obowiązkiem objęte są także osoby wyłączone z obowiązku ubezpieczenia społecznego z tytułu ustalenia prawa do emerytury i renty lub wykonujące działalność niepodlegającą obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu ze względu na podleganie temu obowiązkowi z innego tytułu. Za działalność podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego uważa się zatrudnienie, służbę lub inną pracę zarobkową albo prowadzenie pozarolniczej działalności zarówno w kraju jak też za granicą. Powyższy przepis nakłada obowiązek informacyjny na emerytów i rencistów, który ma na celu umożliwienie organowi rentowemu realizowania jego funkcji kontrolnej w zakresie dotyczącym zmniejszania lub zawieszania pobieranych świadczeń. Obowiązek informowania organu rentowego o okolicznościach mających wpływ na zmianę prawa do świadczeń ciąży w takim samym stopniu na płatniku składek, jak i świadczeniobiorcy. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy oraz renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, ulega zawieszeniu w razie osiągania przychodu w kwocie wyższej niż 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (od 1 czerwca 2025 r. – 11651,00 zł). Natomiast w razie osiągania przychodu w kwocie przekraczającej 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (od 1 czerwca 2025 r. – 6273,60 zł), nie wyżej jednak niż 130% tej kwoty (wskazane powyżej 11651,00zł), świadczenie ulega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia, nie większą jednak niż kwota maksymalnego zmniejszenia ogłaszanego corocznie przez Prezesa ZUS (od 1 marca 2025 r. w przypadku emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy jest to 936,61 zł, a w przypadku renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy – 704,75 zł). Spodziewane korzyści. Przewiduje się, że wdrożenie projektowanych zmian przyczyni się przede wszystkim do: - automatyzacji i przyspieszenia procesów w przedmiocie zawieszania i zmniejszania świadczeń przez ZUS, - zmniejszenia obciążenia administracyjnego dla płatników składek, w tym dla przedsiębiorców, - zmniejszania obowiązków informacyjnych po stronie świadczeniobiorców Brak jest możliwości osiągnięcia celu projektu za pomocą innych środków niż przyjęcie projektowanej ustawy. Projektowane zmiany Wprowadzane rozwiązanie sprowadza się do nowelizacji przepisów art. 127 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, polegającej na ograniczeniu obowiązku zawiadamiania ZUS o wysokości osiąganego z tego tytułu przychodu, jedynie do emerytów i rencistów, którzy osiągają przychody za granicą albo pobierają uposażenie (służby mundurowe). Jednocześnie wprowadzona byłaby możliwość żądania przez organ rentowy wystawienia zaświadczenia potwierdzającego uzyskany przychód, jednakże tylko w przypadku powzięcia wątpliwości co do kompletności danych zgromadzonych w ZUS lub ich zgodności ze stanem faktycznym, albo jeśli posiadane dane byłyby niewystarczające do tego rozliczenia.