Wzmocnione wymogi dla Szefa Służby Cywilnej i zmieniona Rada

Sprawna administracja, której ważną częścią jest służba cywilna, musi skutecznie realizować zadania państwa. Regulacje prawne, które dotyczą jej funkcjonowania powinny dawać możliwość dostosowania się administracji do zachodzących zmian społecznych, gospodarczych i kulturowych. Służba cywilna nie jest postrzegana jako nowoczesna i elastyczna w swoich rozwiązaniach. Przepisy powinny przede wszystkim ułatwiać zagwarantowanie wysokiego poziomu merytorycznego członków korpusu służby cywilnej, ich niezależność od zmieniających się czynników politycznych oraz stanowić gwarant konstytucyjnych wartości, dla realizacji których powstała służba cywilna. W tym celu proponuje się zmianę przepisów ustawy o służbie cywilnej, która pozwoli na unowocześnienie zarządzania w służbie cywilnej, zaktualizuje i usprawni procesy, a także wprowadzi rozwiązania skutecznie funkcjonujące na rynku prywatnym. Proponowane rozwiązania stanowią również działania deregulacyjne. Projekt wprowadza zmiany w kilku obszarach: 1) Szef Służby Cywilnej – poszczególne zmiany w ustawie o służbie cywilnej osłabiły pozycję Szefa Służby Cywilnej. Obniżono wymagania, które musi spełniać osoba na tym stanowisku. Szef Służby Cywilnej nie dysponuje również mechanizmami, dzięki którym mógłby w pełni wykonywać zadania przewidziane w ustawie oraz monitorować wykonywania tych zadań przez poszczególne urzędy; 2) Rada Służby Publicznej – Rada posiada kompetencje wyłącznie w odniesieniu do służby cywilnej. Jej nazwa pozostaje zatem nieadekwatna do realizowanych zadań. Obowiązujące przepisy w bardzo ograniczony sposób przyznają również Radzie kompetencje doradcze; 3) nawiązanie stosunku pracy – komisja rekrutacyjna obecnie nie rekomenduje dyrektorowi generalnemu (kierownikowi) urzędu konkretnego kandydata do zatrudnienia, a przedstawia listę 5 najlepszych kandydatów. Taka rekomendacja mogłaby pomóc wybrać najlepszego kandydata. Obowiązujące przepisy dotyczące pierwszego zatrudnienia w służbie cywilnej sztywno określają jego okres. Zasadne jest uelastycznienie okresu pierwszego zatrudnienia, co będzie odpowiadało potrzebom urzędów, a także uwzględniało ich specyfikę. Obowiązujące przepisy nie przewidują także możliwości oddelegowania członka korpusu służby cywilnej do innego urzędu w taki sposób, aby nie doszło do zmiany pracodawcy. Jest to szczególnie widoczne w sytuacjach awaryjnych i kryzysowych, kiedy nie ma możliwości wzmocnienia urzędów osobami o odpowiednich kompetencjach i doświadczeniu z innych instytucji. Pracy w administracji nie cechuje również mobilność, która ogranicza transfer wiedzy i kompetencji między poszczególnymi jej rodzajami. Aby efektywnie stawić czoła wyzwaniom, jakie stoją dziś przed administracją publiczną, spojrzenie na aktualne problemy państwa z różnej perspektywy jest bardzo pożądane; 4) wyższe stanowiska w służbie cywilnej - instytucja powołania w obecnym kształcie nie sprzyja realizacji zasad zawodowego, politycznie neutralnego, bezstronnego i stabilnego korpusu służby cywilnej. Projektowana zmiana ma podnieść standardy obsadzania wyższych stanowisk w służbie cywilnej. Obsadzenie zgodnie z propozycją będzie następowało na podstawie wiedzy, umiejętności, doświadczenia i kompetencji kierowniczych; 5) obowiązki członka korpusu służby cywilnej – zaktualizowane zostaną regulacje dotyczące dodatkowego zatrudnienia dyrektorów generalnych urzędów, zakazu pełnienia funkcji w związkach zawodowych i podległości służbowej. Zmiany wynikają z luki prawnej, konieczności dostosowania rozwiązań krajowych do aktów prawa międzynarodowego oraz zachodzących zmian społecznych; 6) uprawnienia członka korpusu służby cywilnej – obowiązująca ustawa nie wprowadziła rozwiązań pozwalających na godzenie życia zawodowego z prywatnym (wlb). Praktyczne wątpliwości budzi, czy dane rozwiązanie może być stosowane w służbie cywilnej i czy nie narusza dyscypliny finansów publicznych. W związku z tym przepisy zostaną uzupełnione o rozwiązania wlb. Dodatkowo doprecyzowany zostanie przepis dotyczący nagród w służbie cywilnej. Obecnie sposób przyznawania nagród jest nieuregulowany, co powoduje zbyt dużą dowolność w tym zakresie. Uwagę na to zwróciła Najwyższa Izba Kontroli; 7) szkolenia i rozwój zawodowy - obecna kwalifikacja szkoleń nie jest precyzyjna. Przepisy w tym zakresie nie uwzględniają również specyfiki nowoczesnych form szkoleń np. webinariów, kształcenia na odległość; 8) zarządzanie ludźmi – zachodzi potrzeba deregulacji w zakresie niektórych rozwiązań związanych z zarządzaniem ludźmi, tak aby były one maksymalnie efektywne a jednocześnie nie generowały obciążenia biurokratycznego dla urzędów. W związku z tym uelastycznione zostaną rozwiązania dotyczące sporządzania oceny okresowej (skrócony zostanie termin jej sporządzenia i nie będzie określony tak sztywno, jak obecnie) oraz wartościowania stanowisk pracy, które po zmianach będzie fakultatywne. Oprócz zmian wyżej wymienionych kwestii nowelizacja wprowadza również zmianę dot. odznaki honorowej. W związku z tym, po roku obowiązywania rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie Odznaki Honorowej za Zasługi dla Służby Cywilnej, zaproponowano zmiany w procesie rozpatrywania wniosków o jej nadanie. Usprawni to prace nad rozpatrywaniem wniosków i położy większy nacisk na promowanie osób wyróżnionych.

Aby zrealizować cele projektu proponuje się następujące zmiany: 1) Szef Służby Cywilnej – zwiększą się wymogi stawiane osobie, która może być powołana na stanowisko Szefa Służby Cywilnej (m.in. będzie mógł być powołany wyłącznie spośród urzędników służby cywilnej, wymagany będzie brak członkostwa w partii politycznej w okresie ostatnich 5 lat). Po zmianie przepisów będzie miał możliwość wydawania dyrektorom generalnym urzędu zaleceń m.in. w zakresie zarządzania zasobami ludzkimi. Dzięki tym zmianom wzmocni się pozycja Szefa Służby Cywilnej; 2) Rada Służby Publicznej – przywrócona zostanie nazwa - Rada Służby Cywilnej. W ustawie znajdzie się przepis, że członkowie Rady są wybierani z dwóch grup – posłów lub senatorów i ekspertów. Poszerzą się również jej kompetencje – będzie wyrażała opinię w sprawach dotyczących powołania i odwołania Szefa Służby Cywilnej, czy w zakresie obserwowania procesu weryfikacji kandydatów na wyższe stanowiska w służbie cywilnej; 3) nawiązanie stosunku pracy– komisja rekrutacyjna będzie przedstawiała dyrektorowi generalnemu (kierownikowi) urzędu konkretną rekomendację dotyczącą wyboru najlepszego kandydata (ranking kandydatów). Okres pierwszego zatrudnienia zostanie uelastyczniony i będzie wynosił od 6 do 18 miesięcy. Usunięty zostanie również obowiązek sporządzenia sprawozdania z procedury pierwszej oceny. Wprowadzone zostaną również rozwiązania zwiększające mobilność pracowniczą. Dzięki nowym rozwiązaniom prawnym możliwe będzie oddelegowanie członka korpusu służby cywilnej na czas realizacji zadania w innej jednostce do innego urzędu objętego przepisami ustawy o służbie cywilnej w taki sposób, aby nie doszło do zmiany pracodawcy. Narzędzie to będzie miało zastosowanie zarówno w trudnych sytuacjach kadrowych powstałych w sposób nagły i nieprzewidziany (np. powódź), jak również wtedy, gdy zmiana urzędu będzie podyktowana chęcią rozwoju zawodowego. Możliwy będzie również transfer pracowniczy między różnymi rodzajami administracji; 4) wyższe stanowiska w służbie cywilnej - stanowiska będą obsadzane na podstawie wiedzy, umiejętności, doświadczenia i kompetencji kierowniczych osób ubiegających się o te stanowiska. Nowelizacja wprowadzi elastyczne metody obsadzania tych stanowisk – w ramach awansu wewnętrznego, przeniesienia, konkurencyjnego naboru. Wprowadzone zostaną również minimalne wymogi dotyczące doświadczenia zawodowego wobec osób zatrudnianych na wyższych stanowiskach (staż pracy i doświadczenia będą traktowane równoznacznie). Uregulowana zostanie również kwestia ocen okresowych osób zajmujących te stanowiska. 5) obowiązki członka korpusu służby cywilnej – doprecyzowane zostanie, że zgody na dodatkowe zatrudnienie dyrektorowi generalnemu udziela Szef Służby Cywilnej. Uchylony zostanie przepis zakazujący pełnienia funkcji w związkach zawodowych przez osobę zajmująca wyższe stanowisko w służbie cywilnej. W ten sposób zostanie zapewniona zgodność ustawy o służbie cywilnej z konwencją MOP. Poszerzony zostanie również zakres podległości służbowej na osoby pozostające ze sobą we wspólnym pożyciu. Pozwoli to na objęcie zakazem podległości służbowej osób, które m.in. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, bez formalizacji swojego związku; 6) uprawnienia członka korpusu służby cywilnej – wprowadzone do ustawy zostaną rozwiązania z zakresu godzenia życia zawodowego z prywatnym, np. w zakresie możliwości udzielenia czasu wolnego bez konieczności jego odpracowania czy finansowania działań promujących zdrowy styl życia. Zmiany będą dotyczyć również funduszu nagród. Nowe przepisy będą zobowiązywały dyrektorów generalnych (kierowników) urzędów opracować zasady i kryteria przyznawania nagród. Dzięki temu rozwiązaniu zostanie ograniczona ich uznaniowość co do przyznania nagrody i ustalenia jej wysokości poszczególnym członkom korpusu służby cywilnej. Przepisy wprowadzą również obowiązek uzasadnienia przyznania nagrody; 7) szkolenia i rozwój zawodowy - nastąpi uproszczenie i uporządkowanie klasyfikacji szkoleń w służbie cywilnej. Klasyfikacja ta zostanie oparta na kryterium organizatora szkolenia; 8) zarządzanie ludźmi – skróci się cykl oceny okresowej do roku (obecnie – 24 miesiące) oraz uelastyczni i rozszerzy się czas na sporządzenie oceny (żeby nie było konieczności sporządzania jej w jednym konkretnym dniu). Wartościowanie stanowisk pracy będzie fakultatywne dla urzędów. Niektóre procesy kadrowe zostaną scyfryzowane. Dodatkowo uelastycznione zostaną przepisy dot. odznaki honorowej za zasługi dla służby cywilnej – uelastyczniony zostanie termin na rozpatrzenie wniosku o nadanie odznaki oraz będzie możliwość pośmiertnego przyznania odznaki.