Instytucje społeczne mogą zaskarżać umorzenie śledztwa

Projektowana ustawa ma na celu zmianę ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 46, z późn. zm.), dalej jako: „k.p.k.” polegającą na rozszerzeniu uprawnień instytucji społecznych, które złożyły zawiadomienie o przestępstwie poprzez umożliwienie im wniesienia zażalenia na postanowienie o umorzeniu śledztwa. Brak tego uprawnienia nie znajduje dostatecznego uzasadnienia i jest wątpliwe z aksjologicznego punktu widzenia. Obecnie, prawo do złożenia zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa posiadają: pokrzywdzony oraz instytucja wymieniona w art. 305 § 4 k.p.k. i osoba wymieniona w art. 305 § 4 k.p.k., jeżeli wskutek przestępstwa doszło do naruszenia jej praw, natomiast prawo do zaskarżenia postanowienia o umorzeniu śledztwa mają strony, a zatem pokrzywdzony i podejrzany, a ponadto instytucja państwowa lub samorządowa, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie, jak też osoba składająca zawiadomienie o przestępstwie wymienionym w katalogu zawartym w tym przepisie (w tym ostatnim przypadku jednak tylko wtedy, gdy postępowanie karne wszczęto w wyniku zawiadomienia tej osoby, a ponadto wskutek tego przestępstwa doszło do naruszenia jej praw). Z kręgu podmiotów uprawnionych do zaskarżenia postanowienia o umorzeniu śledztwa wyłączono instytucję społeczną.

Projektowana ustawa w art. 1 zakłada zmianę brzmienia pkt 2 w przepisie art. 306 § 1a pkt 2 k.p.k., który obecnie przyznaje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o umorzeniu śledztwa instytucji państwowej lub samorządowej, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie, a pomija instytucję społeczną. Zgodnie z omawianą propozycją zmiany ustawy, w pkt 2 art. 306 § 1a k.p.k. zostanie wskazane, że na postanowienie o umorzeniu śledztwa przysługuje zażalenie instytucji wymienionej w art. 305 § 4 k.p.k., czyli instytucji państwowej, samorządowej lub społecznej, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie (analogicznie jak w przypadku postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa - art. 306 § 1 pkt 2 k.p.k.). W projekcie ustawy przewidziano też przepis przejściowy. W art. 2 projektowanej ustawy proponuje się regulację intertemporalną, zgodnie z którą do postanowień o umorzeniu śledztwa wydanych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepis art. 306 § 1a pkt 2 k.p.k. w brzmieniu dotychczasowym.