Ogólnopolska Sieć Edukacyjna – wyższy budżet, modernizacja sieci i mniej biurokracji

Ogólnopolska Sieć Edukacyjna, zwana dalej „OSE”, powstała na mocy ustawy z dnia 27 października 2017 r. o Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1768), zwaną dalej „ustawą o OSE”. W ramach OSE szkoły mogą bezpłatnie korzystać z usług dostępu do szybkiego i bezpiecznego Internetu o gwarantowanej jakości, świadczonego w oparciu o sieć o najwyższym poziomie ochrony przed zagrożeniami w cyberprzestrzeni, co najmniej równym poziomowi zapewnianemu najbardziej krytycznym systemom państwowym i komercyjnym (np. systemowi bankowemu). Dzięki OSE środowisko szkolne – nauczyciele, uczniowie oraz personel administracyjny – otrzymuje dostęp do podstawowego narzędzia umożliwiającego wykorzystywanie technologii cyfrowych w procesie edukacyjnym czy zwyczajnie wykonywanie innych obowiązków służbowych, które gwarantuje również najwyższy poziom ochrony urządzeń końcowych. Przed wdrożeniem OSE zaledwie 10% szkół mogło korzystać z dostępu do bardzo szybkiego Internetu (choć o różnej gwarantowanej jakości). Rozwiązania z zakresu cyberbezpieczeństwa dostarczane na zasadach komercyjnych wraz z usługą dostępu do Internetu dopiero się rozwijały, zaś ich miesięczny koszt był często niemożliwy do sfinansowania przez organy prowadzące szkołę. Obecnie z usług OSE mogą korzystać wszystkie szkoły, a aktywnie korzysta 90% z nich. OSE była wdrażana w latach 2018–2023. W tym czasie zostały zakupione i wdrożone infrastruktura i systemy tworzące sieć szkieletową OSE (w tym komponent bezpieczeństwa) oraz zostały zakupione i zainstalowane w szkołach urządzenia umożliwiające odbiór usługi OSE oraz dystrybucję Internetu w szkole w podstawowym zakresie, tj. do pracowni komputerowej oraz w sposób bezprzewodowy w miejscu uzgodnionym z administracją szkoły. Wdrożenie OSE było finansowane ze środków Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa na lata 2014–2020. Z kolei bieżące funkcjonowanie OSE, w skład którego wchodzi m.in. utrzymanie sieci szkieletowej OSE, opłaty ponoszone na rzecz podmiotów trzecich, którzy udostępniają operatorowi OSE swoją infrastrukturę doprowadzoną do budynków szkół, czy też utrzymanie personelu operatora OSE uczestniczącego w wykonywaniu jego ustawowych zadań, finansowane jest ze środków krajowych. Poszczególne komponenty infrastruktury szkieletowej i bezpieczeństwa sieci OSE były uruchamiane sukcesywnie w latach 2019–2024. Każdemu z tych komponentów towarzyszy kilkuletni okres świadczenia przez ich producentów wsparcia, polegającego m.in. na aktualizacji oprogramowania sprzętowego celem przeciwdziałania ewentualnym nowym podatnościom. Po tym okresie producenci zaprzestają świadczenia tych usług, a dotychczasową infrastrukturę należy odtworzyć przez zakup nowych rozwiązań, obecnych na rynku w momencie odtwarzania. Jest to okoliczność towarzysząca działaniu każdej sieci teleinformatycznej. Bez takiego odtworzenia sieci stają się podatne na nowe zagrożenia, a przez to stają się niezdolne do pełnienia swoich funkcji. Dla niektórych z komponentów OSE upływają już okresy świadczenia wsparcia producenckiego, dla innych będą upływać w kolejnych latach i konieczne jest rozpoczęcie działań odtworzeniowych. W związku z regułami funduszowymi, wymagającymi tzw. utrzymania trwałości (liczonej od czasu zakończenia realizacji projektów, a nie faktycznego uruchomienia), oraz w związku z zakazem podwójnego finansowania tych samych wydatków, wydatki na odtworzenie infrastruktury szkieletowej i systemów bezpieczeństwa OSE nie mogą być przez kilka kolejnych lat ponoszone ze środków europejskich. Oznacza to, że jedynym źródłem finansowania tych wydatków mogą być tylko środki krajowe. Ustawa o OSE zawiera tzw. regułę wydatkową, która określa maksymalny limit wydatków z budżetu państwa, przeznaczonych na wykonywanie tej ustawy. Została ona określona w roku uchwalenia ustawy (2017 r.) i nie była dotychczas nowelizowana, choć od tamtej pory wystąpiło co najmniej kilka nieprzewidywalnych, powszechnie znanych zdarzeń o skutku makroekonomicznym (ogólnoświatowych i lokalnych), które spowodowały zarówno wzrost kosztów bieżących funkcjonowania OSE, jak i wzrost wartości wydatków majątkowych, które w 2017 r. były uwzględnione w szacunkach na potrzeby reguły wydatkowej, ale na dużo niższym poziomie. W 2024 r. źródła współfinansowania OSE zostały uzupełnione o Fundusz Szerokopasmowy, o którym mowa w art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 7 maja 2010 r. o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 311 i 1019). Niestety, obecnie obowiązujące maksymalne limity wydatków z budżetu państwa oraz możliwości wsparcia OSE środkami Funduszu Szerokopasmowego są niewystarczające do poniesienia w kolejnych latach wszystkich niezbędnych wydatków na bieżące funkcjonowanie OSE oraz odtworzenie infrastruktury szkieletowej i systemów bezpieczeństwa OSE, jak również wymianę urządzeń OSE zainstalowanych w szkołach. Jak wspomniano wyżej, bez tych wydatków sieć OSE przestanie spełniać swoją funkcję, a użytkownicy OSE realnie stracą dostęp do jej usług. Projektowana ustawa znosi to ryzyko. Ponadto obowiązująca reguła wydatkowa określa skutki wykonywania ustawy dla budżetu państwa jedynie do 2027 r. W związku z zasadnością kontynuacji funkcjonowania OSE oraz zgodnie z art. 50 ust. 1c ustawy z dnia 29 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, Rada Ministrów jest obowiązana przedstawić Sejmowi projekt zmiany ustawy określającej maksymalne limity wydatków budżetu państwa na OSE na kolejnych 10 lat budżetowych wykonywania ustawy. Projektowaną ustawą zostanie wykonany ww. obowiązek. Potencjał OSE oraz operatora OSE, zbudowany przez 8 lat funkcjonowania OSE, uzasadnia rozszerzenie obowiązku operatora OSE wyposażania szkół w minimalny zakres infrastruktury sieci LAN o uprawnienie do całościowej modernizacji sieci LAN w szkołach (w tym zakresie istotnie wspierając założenia programu „Cyfrowy uczeń”). Nowe uprawnienie będzie mogło zostać zastosowane wyłącznie po stwierdzeniu posiadania środków na jego wykonanie, np. w przypadku wystąpienia oszczędności w zakupach odtworzeniowych czy działalności bieżącej operatora OSE, albo w przypadku pozyskania środków zewnętrznych (np. środków unijnych). Projektowana ustawa nadaje te uprawnienia. Ponadto w toku dotychczasowego wykonywania ustawy o OSE stwierdzono także potrzebę technicznego doprecyzowania przepisów, brak potrzeby dalszego funkcjonowania dotychczasowych reguł uruchamiania usług OSE w szkołach, które były przewidziane na zakończony już okres organizacji OSE, a obecnie są zbędną biurokracją, a także nieaktualne odesłania do źródeł ustalania informacji o istniejących lub planowanych sieciach, które stanowią dla operatora OSE podstawę do ustalenia, czy może wykonać swoje uprawnienie do samodzielnego doprowadzania infrastruktury dostępu do Internetu do budynku szkoły (co do zasady jest to zabronione, a operator OSE ma obowiązek wykorzystywać infrastrukturę, która została już lub będzie doprowadzona do szkół przez operatorów telekomunikacyjnych). Projektowana ustawa dokona tych doprecyzowań oraz usprawni proces uruchamiana usług OSE w podmiotach, które jeszcze z OSE nie korzystały. Art. 342 ust. 13 ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz. U. z 2025 r. poz. 620, 1746 i 1794) wprowadził obowiązek odpowiedniego stosowania ustawy o OSE do jednostek Ochotniczych Hufców Pracy, realizujących zadania z zakresu kształcenia zawodowego, wychowania oraz aktywizacji społeczno-zawodowej młodzieży. Projektowana ustawa zmienia definicję OSE w sposób odzwierciedlający tę zmianę.

Projektowana ustawa: 1) nowelizuje tzw. regułę wydatkową dla roku 2027, przez zwiększenie maksymalnego limitu wydatków z budżetu państwa oraz wydłuża regułę wydatkową o lata 2028–2036; 2) przyznaje operatorowi OSE uprawnienie do przeprowadzania kompleksowych modernizacji sieci LAN w szkołach; 3) znosi biurokratyczne obowiązki z zakresu uruchamiania usług OSE w szkołach dotyczące m.in. publikowania harmonogramu zawierającego możliwe terminy uruchomienia usług OSE w danej lokalizacji, oraz wydawania przez ministra właściwego do spraw informatyzacji zgody na świadczenie usług OSE o parametrach niższych niż podstawowy gwarantowany standard, a także aktualizuje odesłanie do źródeł informacji o istniejącej i planowanej infrastrukturze telekomunikacyjnej przez odesłanie do Systemu Informacyjnego o Dostępie do Usług Stacjonarnego Internetu Szerokopasmowego.