Uwierzytelnione wejście do ksiąg wieczystych poprzez elektroniczny system identyfikacji

Potrzeba nowelizacji ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece[1], dalej: „ukwh”, podyktowana jest koniecznością zwiększenia ochrony danych osobowych osób fizycznych, których dane ujawnione są w księgach wieczystych. Udostępnianie numerów ksiąg wieczystych stanowi przetwarzanie danych osobowych, które dopuszczalne jest jedynie w przypadkach określonych stosownymi przepisami prawa. Dla potrzeb przeglądania księgi wieczystej za pośrednictwem systemu teleinformatycznego – elektronicznej księgi wieczystej – obecnie nie ma potrzeby podawania ani danych osobowych wnioskodawcy, ani uiszczania opłaty za przeglądanie. Jedynym warunkiem przeglądania księgi wieczystej, wymaganym przez przepisy, jest znajomość pełnego numeru księgi wieczystej. Podkreślenia wymaga, że księgi wieczyste zawierają dane wrażliwe, takie jak: imiona, nazwiska, obciążenia kredytowe. Poszczególne prawa i obowiązki ujawnione w księgach wieczystych, dotyczą w przeważającej mierze osób fizycznych. Udostępnianie numerów ksiąg wieczystych może prowadzić, m.in. do: kradzieży tożsamości, ujawnienia danych wrażliwych (np. PESEL, adres, zadłużenie), naruszenia prywatności właścicieli nieruchomości. Księga wieczysta zawiera szereg informacji dotyczących stosunków rodzinnych i majątkowych, co wiąże się z koniecznością wzmocnienia ochrony danych osobowych. Dodatkową okolicznością jest powzięcie informacji o działalności komercyjnych portali sprzedających dane z ksiąg wieczystych, która to działalność budzi poważne kontrowersje prawne i społeczne w szczególności, że komercyjne udostępnianie danych zawartych w księgach wieczystych stanowi działanie pozaprawne i stanowi czyn zabroniony polegający na nieuprawnionym kopiowaniu przez właścicieli serwisów internetowych danych z publicznie dostępnych rejestrów informatycznych, następnie bezprawnym przetwarzaniu danych osobowych w nich zgromadzonych, a ostatecznie oferowaniu komercyjnego dostępu do tych informacji. Niektóre prywatne portale, często zarejestrowane poza granicami Unii Europejskiej, oferują odpłatny dostęp do numerów ksiąg wieczystych nieruchomości znajdujących się w Polsce. Dane te są wykorzystywane m.in. przez firmy windykacyjne, deweloperów czy osoby prywatne zainteresowane zakupem nieruchomości. _______________ [1] Dz. U. z 2023 r. poz. 1984 oraz z 2024 r. poz. 1222)

Celem zabezpieczenia danych osób ujawnionych w księgach wieczystych oraz zapobiegnięcia masowemu pobieraniu tych danych przez osoby trzecie w celach komercyjnych, proponuje się utworzenie narzędzia uwierzytelnionej weryfikacji użytkowników, dzięki któremu zainteresowany podmiot będzie mógł logować się do systemu przy składaniu wniosku o dostęp do przeglądania księgi wieczystej i korzystać z danych w nim zawartych. Uwierzytelnienie będzie przebiegało za pośrednictwem Krajowego Węzła Identyfikacji Elektronicznej z wykorzystaniem środka identyfikacji elektronicznej, wydanego w systemie identyfikacji elektronicznej przyłączonym do tego węzła - uwierzytelniać się będzie osoba fizyczna. Proponuje się rozwiązania legislacyjne uprawniające Ministra Sprawiedliwości, jako administratora danych, do przetwarzania i gromadzenia danych osobowych użytkowników przeglądających księgi wieczyste (proj. art. 36[3] ust. 4 ukwh). Przewiduje się również uregulowanie kwestii możliwości udzielania przez Ministra Sprawiedliwości informacji o osobach wyszukujących daną księgę wieczystą, w ten sposób, że po skierowaniu wniosku o udzielenie informacji o osobach wyszukujących księgę wieczystą przez sąd, prokuratora, policję lub innych organ, który w ramach swoich ustawowych zadań może prowadzić czynności śledczo-dochodzeniowe, Minister Sprawiedliwości udzielać ww. informacji. Uzupełniająco proponuje się zmianę brzmienia art. 36[4] ust. 5 ukwh, poprzez doprecyzowanie, że Centralna Informacja umożliwiała będzie przeglądanie ksiąg wieczystych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego po wykazaniu tożsamości.