Wpisy informacyjne w Schengen – uprawnienia organów bezpieczeństwa

Celem wprowadzenia zmian w ustawie z dnia 24 sierpnia 2007 r. o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w Systemie Informacyjnym Schengen oraz Wizowym Systemie Informacyjnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1355, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą o SIS i VIS”, jest dostosowanie do nowych przepisów w zakresie Systemu Informacyjnego Schengen, zwanego dalej „SIS”, tj. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/1190 z dnia 6 lipca 2022 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2018/1862 w odniesieniu do wprowadzania do Systemu Informacyjnego Schengen (SIS) wpisów informacyjnych służących interesom Unii i dotyczących obywateli państw trzecich, zwanego dalej „rozporządzeniem 2022/1190”. Rozporządzenie 2022/1190 wprowadza nową kategorię wpisów, tj. wpisy informacyjne służące interesom Unii i dotyczące obywateli państw trzecich, zwane dalej „wpisami informacyjnymi”. Biorąc pod uwagę międzynarodowy charakter poważnej przestępczości i terroryzmu, w aktualnym stanie prawnym, uzyskane przez państwa trzecie i organizacje międzynarodowe informacje o sprawcach poważnych przestępstw i aktów terrorystycznych lub o osobach podejrzanych o zaangażowanie w poważną przestępczość lub terroryzm, w szczególności gdy dana osoba jest obywatelem państwa trzeciego, są udostępniane wyłącznie Europolowi. W związku z powyższym, w dotychczas obowiązujących przepisach dotyczących funkcjonowania Systemu Informacyjnego Schengen została zidentyfikowana luka polegająca na tym, że wymiana informacji dotyczących poważnej przestępczości i terroryzmu, w szczególności informacji dotyczących zagranicznych bojowników terrorystycznych, była udostępniana w ograniczonym zakresie. Aby zlikwidować lukę w udostępnianiu tych informacji podjęto decyzję, by na wniosek Europolu państwa członkowskie mogły wprowadzać do SIS wpisy służące interesom Unii i dotyczące obywateli państw trzecich. Dodatkową kwestią wymagającą doprecyzowania w przepisach ustawy o SIS i VIS jest określenie organu właściwego do realizacji obowiązku sprawozdawczego, o którym mowa w art. 68 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1862 z dnia 28 listopada 2018 r. w sprawie utworzenia, funkcjonowania i użytkowania Systemu Informacyjnego Schengen (SIS) w dziedzinie współpracy policyjnej i współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych, zmiany i uchylenia decyzji Rady 2007/533/WSiSW oraz uchylenia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1986/2006 i decyzji Komisji 2010/261/UE (Dz. Urz. UE L 312 z 07.12.2018, str. 56, z późn. zm.), zwanego dalej „rozporządzeniem 2018/1862”, i art. 54 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1861 z dnia 28 listopada 2018 r. w sprawie utworzenia, funkcjonowania i użytkowania Systemu Informacyjnego Schengen (SIS) w dziedzinie odpraw granicznych, zmiany konwencji wykonawczej do układu z Schengen oraz zmiany i uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1987/2006 (Dz. Urz. UE L 312 z 07.12.2018, str. 14, z późn. zm.), zwanego dalej „rozporządzeniem 2018/1861”, tj. w zakresie realizacji praw osób, których dane dotyczą. Należy zaznaczyć, że przepisy tych rozporządzeń nie określają organów krajowych, na których spoczywa obowiązek gromadzenia określonych informacji wymienionych w art. 68 ust. 3 rozporządzenia 2018/1862 i art. 54 ust. 3 rozporządzenia 2018/1861, a tym samym nie ingerują w kompetencje państw członkowskich do określania właściwych organów w tych sprawach oraz w zadania poszczególnych organów wynikające z ich statusu ustrojowego w danym państwie. W związku z powyższym, w celu rozstrzygnięcia pojawiających się wątpliwości o charakterze kompetencyjnym w tym zakresie, proponuje się wskazanie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, zwanego dalej „Prezesem UODO” lub „PUODO”, jako organu właściwego do realizacji tego obowiązku na gruncie prawa krajowego. Zgodnie z art. 54 ust. 4 rozporządzenia 2018/1861 i art. 68 ust. 4 rozporządzenia 2018/1862 sprawozdania państw członkowskich, o których mowa w art. 54 ust. 3 rozporządzenia 2018/1861 i art. 68 ust. 3 rozporządzenia 2018/1862, są włączane do wspólnego sprawozdania o działalności dotyczącej skoordynowanego nadzoru, przesyłanego co roku przez Europejską Radę Ochrony Danych, zwaną dalej „EROD”, Parlamentowi Europejskiemu, Radzie UE i Komisji Europejskiej. Jednocześnie, skoordynowany nadzór nad SIS zapewniają krajowe organy nadzorcze i EROD, co wynika z art. 57 ust. 1 rozporządzenia 2018/1861 i art. 71 ust. 1 rozporządzenia 2018/1862. W Polsce organem nadzorczym w rozumieniu tych przepisów jest Prezes UODO, który współpracuje z EROD w ramach skoordynowanego nadzoru nad SIS. Biorąc pod uwagę powyższe, w projektowanej ustawie zaproponowano wskazanie PUODO jako organu właściwego w zakresie przygotowania sprawozdania i przekazania go do EROD. Sprawozdanie sporządza się na podstawie danych PUODO, centralnego organu technicznego KSI oraz Ministerstwa Sprawiedliwości.

Projekt ustawy przewiduje: 1) wprowadzenie do słowniczka pojęć używanych w ustawie następujących definicji: wpis informacyjny, obywatel państwa trzeciego i Europol; 2) wskazanie organów uprawnionych do wprowadzania wpisów informacyjnych, tj. Policji, Służby Celno-Skarbowej, Straży Granicznej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Służby Ochrony Państwa, Żandarmerii Wojskowej oraz Centralnego Biura Antykorupcyjnego; 3) wskazanie organów uprawnionych do wglądu do danych SIS dotyczących wpisów informacyjnych, tj.: Policji, Straży Granicznej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Żandarmerii Wojskowej, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby Celno-Skarbowej, Służby Ochrony Państwa, ministra właściwego do spraw wewnętrznych, sądu oraz prokuratury; 4) określenie procedury postępowania z wnioskiem Europolu o dokonanie wpisu informacyjnego przy pośrednictwie Jednostki Krajowej Europolu, która będzie odpowiedzialna za koordynację wymiany informacji, w tym odebranie i przekierowanie takiego wniosku do organów uprawnionych do wprowadzania wpisów informacyjnych, zgodnie z ich zakresem właściwości; 5) obowiązek organów uprawnionych do wprowadzania wpisów informacyjnych do dokonywania uzupełnienia, zmiany lub usunięcia wpisu informacyjnego po uzyskaniu informacji uzupełniających przekazanych przez Europol o istotnych dodatkowych lub zmienionych danych w odniesieniu do wpisu informacyjnego dokonanego przez ten organ; 6) obowiązek organów uprawnionych do wprowadzania wpisów informacyjnych do sprawdzenia i w razie konieczności dokonania korekty lub usunięcia wprowadzonych przez siebie danych w przypadku przekazania przez Europol informacji wskazujących na to, że dane wprowadzone do SIS są niezgodne ze stanem faktycznym lub są przechowywane niezgodnie z prawem; 7) wskazanie Jednostki Krajowej Europolu jako organu właściwego do prowadzenia sprawozdawczości, o której mowa w art. 37a ust. 9 rozporządzenia 2018/1862; 8) nałożenie na organy uprawnione do wglądu do danych SIS obowiązku polegającego na bezzwłocznym informowaniu biura SIRENE o odnalezieniu na skutek wglądu do danych SIS osoby, której dotyczy wpis informacyjny lub przedmiotu z nią powiązanego; 9) nadanie nowego brzmienia upoważnieniu ustawowemu określonemu w art. 4 ust. 9 ustawy o SIS i VIS; 10) wskazanie Prezesa UODO, jako organu właściwego do składania Europejskiej Radzie Ochrony Danych sprawozdania, o którym mowa w art. 54 ust. 3 rozporządzenia 2018/1861 i art. 68 ust. 3 rozporządzenia 2018/1862, oraz określenie źródła danych wykorzystywanych do sporządzenia sprawozdania, poprzez wskazanie, że są to: - dane własne Prezesa UODO, - dane przekazane przez centralny organ techniczny KSI, którym jest Komendant Główny Policji, - dane przekazane przez Ministra Sprawiedliwości.