Zmiany w systemie gwarantowania depozytów i restrukturyzacji banków

Projekt ustawy ma na celu poprawę środowiska prawnego i instytucjonalnego, w którym działają polskie podmioty rynku finansowego (Bankowy Fundusz Gwarancyjny, Narodowy Bank Polski, banki komercyjne i banki spółdzielcze oraz kantory), w tym dostosowanie ram prawnych do obecnych warunków społeczno-gospodarczych i tendencji występujących na rynku (deregulacja, decentralizacja i zwiększenie efektywności). Proponowane zmiany usprawnią procedury stosowane przez ww. podmioty, przede wszystkim procedury związane z działalnością Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (BFG) w obszarze przymusowej restrukturyzacji oraz gwarantowania depozytów oraz procedury związane z zadaniami Narodowego Banku Polskiego w zakresie nadzoru sprawowanego nad działalnością kantorów. Ponadto uzupełnią zidentyfikowane luki regulacyjne związane z brakiem wyraźnego wskazania statusu prawnego spreadu korygującego w umowie kredytu hipotecznego w związku z prowadzoną reformą wskaźników referencyjnych w Polsce czy z wykonywaniem ustawowych kompetencji przez BFG. Zmiany pozwolą także na jasne rozgraniczenie zakresu odpowiedzialności pomiędzy BFG a systemami ochrony instytucjonalnej, co pozwoli uniknąć sytuacji nakładania się kompetencji. Dodatkowo proponowane rozwiązania rozstrzygną wątpliwości interpretacyjne związane z działalnością kantorową prowadzoną za pośrednictwem agenta lub przy użyciu automatycznych urządzeń do wymiany walut, tj. walutomatów.

Projektowana ustawa wprowadza zmiany w ustawie z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Dz. U. z 2025 r. poz. 643, z późn. zm.), dalej „ustawa o BFG”, w związku z koniecznością: − uzupełnienia lub skorygowania wdrożenia niektórych przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2014/59 z dnia 15 maja 2014 r. ustanawiającej ramy na potrzeby prowadzenia działań naprawczych oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w odniesieniu do instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych oraz zmieniającej dyrektywę Rady 82/891/EWG i dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/24/WE, 2002/47/WE, 2004/25/WE, 2005/56/WE, 2007/36/WE, 2011/35/UE, 2012/30/UE i 2013/36/EU oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1093/2010 i (UE) nr 648/2012 (Dz. Urz. UE L 173 z 12.06.2014, str. 190, z późn. zm; − uzupełnienia lub skorygowania wdrożenia niektórych przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/879 z dnia 20 maja 2019 r. zmieniającej dyrektywę 2014/59/UE z dnia 15 maja 2014 r. w odniesieniu do zdolności do pokrycia strat i dokapitalizowania instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych oraz dyrektywę 98/26/WE (Dz. Urz. UE L 150 z 07.06.2019, str. 296, z późn. zm; − uwzględnienia w ustawie o BFG zmienionych w 2023 r. wytycznych Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego (EUNB) przewidujących wprowadzenie uprawnienia organów przymusowej restrukturyzacji (BFG) do dokonywania kontroli na miejscu i testowania wykonalności planów przymusowej restrukturyzacji w miejscu prowadzenia działalności przez podmiot podlegający przymusowej restrukturyzacji oraz możliwości weryfikacji przez BFG zgodności działania podmiotu z wytycznymi EUNB pod kątem możliwości przeprowadzenia skutecznej przymusowej restrukturyzacji; − doprecyzowania zasad udzielania wsparcia przez BFG i kontroli wykonania tego wsparcia przez beneficjenta; − wprowadzenia mechanizmów dochodzenia przez BFG odpowiedniego ukształtowania struktury kapitału w podmiocie podlegającym przymusowej restrukturyzacji, która umożliwi sprawną rekapitalizację a tym samym przeprowadzenie przymusowej restrukturyzacji; − uzupełnienia i doprecyzowania niektórych przepisów ustawy o BFG oraz innych ustaw na tle dotychczasowych doświadczeń i praktyki BFG związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem przymusowej restrukturyzacji, celem umożliwienia efektywniejszej realizacji ustawowych zadań na rzecz stabilności krajowego systemu finansowego. W związku z koniecznością zapewnienia stosowania przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 z dnia 8 czerwca 2016 r. w sprawie indeksów stosowanych jako wskaźniki referencyjne w instrumentach finansowych i umowach finansowych lub do pomiaru wyników funduszy inwestycyjnych i zmieniającego dyrektywy 2008/48/WE i 2014/17/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 596/2014 (Dz. Urz. UE L 171 z 29.06.2016, str. 1, z późn. zm.), dalej „rozporządzenie BMR”, w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nadzorze makroostrożnościowym nad systemem finansowym i zarządzaniu kryzysowym w systemie finansowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 819) zaproponowano zmiany związane z trwającą reformą wskaźników referencyjnych. Reforma ta zakłada m.in. wprowadzenie nowego wskaźnika referencyjnego stopy procentowej, którego danymi wejściowymi są informacje reprezentujące transakcje ON (overnight), które mają usunąć wątpliwości prawne związane z ustawowym mechanizmem wyznaczenia zamiennika kluczowego wskaźnika referencyjnego. W przypadku wydania przez ministra właściwego do spraw instytucji finansowych rozporządzenia wyznaczającego zamiennik za likwidowany kluczowy wskaźnik referencyjny określi ono oprócz zamiennika również korektę spreadu, istotne zmiany dostosowawcze oraz datę rozpoczęcia stosowania zamiennika . Kwestia zastosowania korekty spreadu budzi jednak wątpliwości w przypadku umów o kredyt hipoteczny. Zgodnie z ustawą z dnia 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami (Dz. U. z 2025 r. poz. 720), jeżeli strony nie uzgodniły stałej stopy oprocentowania takiego kredytu oprocentowanie ustala się jako wartość wskaźnika referencyjnego oraz wysokość marży, czyli na podstawie dwóch elementów. Modyfikacja umowy wynikająca z mocy ww. rozporządzenia wprowadzająca trzeci element, tj. korektę spreadu, może doprowadzić do ryzyka kwestionowania ważności zastosowania tej korekty jako sprzecznej z przepisami tej ustawy. W związku z tym proponuje się wprowadzenie na poziomie ustawy podstawy prawnej zastępowania w umowach o kredyt hipoteczny wartości wskaźnika referencyjnego, dla którego określono zamiennik, wartością zamiennika i korektą spreadu. W ustawie z dnia 27 lipca 2002 r. – Prawo dewizowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 1131)”: − w sposób jednoznaczny zostanie uregulowane wykonywanie działalności kantorowej za pomocą automatycznych urządzeń do wymiany walut (tzw. walutomatów); − zostaną doprecyzowane regulacje w zakresie wykonywania działalności kantorowej za pośrednictwem osób trzecich, w tym celu zostanie wprowadzona możliwość wykonywania działalności kantorowej za pośrednictwem agentów; − rozszerzeniu ulegnie krąg podmiotów, w stosunku do których nie będą miały zastosowania ograniczenia określone w art. 9 tej ustawy (katalog reglamentowanych czynności dokonywanych w ramach obrotu dewizowego), o spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, na zasadach analogicznych jak dla banków.