Wyższe gwarancje i porządek w systemie poręczeń Skarbu Państwa

Celem nowelizacji ustawy z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne (Dz. U. z 2024 r. poz. 291), zwanej dalej „ustawą o poręczeniach i gwarancjach”, jest przede wszystkim: - zaktualizowanie przepisów dotyczących działalności poręczeniowej i gwarancyjnej Skarbu Państwa, - wyeliminowanie z ustawy o poręczeniach i gwarancjach tzw. przepisów martwych, - wyeliminowanie luk i nieścisłości w przepisach, które utrudniają ich stosowanie i interpretację, - uporządkowanie i uzupełnienie przepisów odnoszących się do działalności poręczeniowej i gwarancyjnej Banku Gospodarstwa Krajowego, zwanego dalej „BGK”, prowadzonej w ramach rządowych programów poręczeniowo-gwarancyjnych, w szczególności ułatwiających BGK wykonywanie zobowiązań z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji i dochodzenie zwrotu wydatkowanych z tego tytułu kwot. Występowanie w ustawie o poręczeniach i gwarancjach szeregu przepisów, które utraciły swoje znaczenie prawne i które nie funkcjonują, przepisów, które rodzą wątpliwości interpretacyjne i jako takie wymagają doprecyzowania oraz stworzenia podstawy prawnej dla prowadzenia określonych czynności (np. ewaluacji skuteczności programów rządowych) - to główne przyczyny rewizji ustawy o poręczeniach i gwarancjach i uzasadnienie dla wprowadzanych zmian.

W projekcie przewidziano: - rezygnację z przepisu stanowiącego, iż poręczenia i gwarancje są jedynymi dopuszczalnymi formami ustanawiania odpowiedzialności majątkowej przez organy państwa i BGK w ramach rządowych programów poręczeniowo-gwarancyjnych za zobowiązania innych podmiotów, z uwagi na brak uzasadnienia dla dalszego utrzymywania takiego ograniczenia, - wyłączenie BGK z procedury udzielania poręczeń i gwarancji w imieniu i na rachunek Skarbu Państwa z uwagi na nieefektywność przyjętego rozwiązania i powrót do początkowej struktury udzielania poręczeń i gwarancji przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych i Radę Ministrów, - przyjęcie podstawowego założenia obejmowania poręczeniem i gwarancją Skarbu Państwa przedsięwzięć o charakterze inwestycyjnym, finansowanych środkami pochodzącymi z kredytu, pożyczki lub emisji obligacji. Przedsięwzięcia te powinny zapewniać rozwój i utrzymanie infrastruktury, ochronę środowiska, rozwój techniczny i technologiczny, wsparcie przemysłu obronnego, a także realizację programów rządowych, umożliwiających wykonanie strategicznych zadań gospodarczych w ramach polityki Rządu. Przewiduje się, iż poręczeniami i gwarancjami obejmowane będą w szczególności przedsięwzięcia zapewniające transformację energetyczną kraju, wdrażające główne założenia polityki klimatycznej Unii Europejskiej (zero- i niskoemisyjność) lub wspierające cyfryzację kraju, - podwyższenie maksymalnego progu procentowego z 50% do 80% kwoty zobowiązania, którą Skarb Państwa, reprezentowany przez Radę Ministrów lub ministra właściwego do spraw finansów publicznych, będzie mógł obejmować poręczeniem i gwarancją, w przypadku projektów, które nie będą musiały spełniać kryterium przedsięwzięcia o szczególnym znaczeniu dla gospodarki narodowej, bezpieczeństwa lub obronności państwa. Tak niski pułap procentowy spowodował, że w okresie kilkunastu lat obowiązywania ww. regulacji została udzielona tylko jedna gwarancja dotycząca 50% zobowiązań kredytowych. Podwyższenie tego pułapu procentowego do 80% zobowiązań może przyczynić się do wzrostu zainteresowania takim wsparciem i wypełni istniejącą obecnie lukę, - uchylenie przepisu warunkującego skuteczność poręczenia i gwarancji od wniesienia opłaty prowizyjnej. Brak zapłaty opłaty prowizyjnej, która pobierana jest w niektórych przypadkach corocznie, nie powoduje, że gwarancja traci swoją ważność i nie chroni gwaranta przed uchyleniem się od odpowiedzialności wobec beneficjenta gwarancji w przypadku niezapłacenia takiej opłaty, - wprowadzenie gwarancji (w miejsce obecnie funkcjonujących poręczeń) wypłaty odszkodowania za zniszczone, uszkodzone lub skradzione eksponaty wystawowe, z uwagi na postulowane oczekiwania właścicieli oraz uprawnionych posiadaczy eksponatów w tym zakresie, przede wszystkim ze względu na charakter prawny gwarancji jako zobowiązania o charakterze abstrakcyjnym, które lepiej zabezpiecza ich uzasadnione interesy. Umożliwi to organizowanie na terenie Rzeczypospolitej Polskiej wystaw o szczególnej wartości, które z uwagi na duże koszty nie mogą zostać objęte ubezpieczeniem, - likwidację zasobu majątkowego Skarbu Państwa, na który składają się akcje i udziały uzyskane w wyniku dochodzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, w imieniu Skarbu Państwa, wierzytelności z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji oraz akcje i udziały w spółkach stanowiące własność Skarbu Państwa, które zostały wyodrębnione przez Radę Ministrów do 17 lipca 2009 r., zgodnie z ustawą z dnia 22 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne oraz ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji (Dz. U. poz. 144). Zasób utworzony został jako zabezpieczenie wypłat na realizację zobowiązań z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji. Od wielu lat nie spełnia on zamierzonego celu, jakim było zasilanie rachunku rezerw poręczeniowych i gwarancyjnych środkami ze sprzedaży tych walorów. W następstwie likwidacji zasobu ww. rachunek zostanie zamknięty. Płatności z tytułu poręczeń i gwarancji będą dokonywane jedynie z budżetu państwa, a opłaty prowizyjne wpłacane z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji staną się dochodem budżetu państwa, - wprowadzenie przepisów regulujących przeprowadzanie przez BGK badań ewaluacyjnych rządowych programów poręczeniowo-gwarancyjnych, które służą weryfikacji efektywności dystrybuowanej pomocy prowadzonej w oparciu o środki publiczne. Z przeprowadzanymi badaniami ewaluacyjnymi udzielonych poręczeń i gwarancji, dotyczących zobowiązań zaciągniętych przez podmioty będące przedsiębiorcami, będą wiązały się określone konsekwencje, takie jak: 1) wyłączenie BGK w procesie ewaluacji z reżimu przepisów dotyczących konieczności uzyskiwania zgód na kontakt z badanymi przez poszczególne kanały komunikacji; dotyczy to przepisów ustawy z dnia 12 lipca 2024 r. – Prawo komunikacji elektronicznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1221, z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2024 r. poz. 1513), 2) zwolnienie BGK z obowiązku zachowania tajemnicy bankowej w odniesieniu do informacji o podmiotach, które uzyskały poręczenie lub gwarancję BGK, przekazywanych podmiotom przeprowadzającym badania ewaluacyjne, jeżeli informacje takie są niezbędne do przeprowadzenia takiego badania, poprzez zmianę ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.– Prawo bankowe (Dz. U. z 2024 r. poz.1646, z późn. zm.), - umożliwienie wykonywania czynności w ramach prowadzonej przez BGK windykacji wierzytelności z tytułu poręczeń lub gwarancji przez pracowników banków współpracujących z BGK, nie będących adwokatami lub radcami prawnymi, dla zapewnienia operacyjnej sprawności tego procesu oraz w celu ograniczenia kosztów związanych z powierzaniem dochodzenia roszczeń z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji, - wprowadzenie przepisu przesądzającego, że w przypadku pomocy, o której mowa w art. 34a ust. 2 ustawy o poręczeniach i gwarancjach, udzielonej niezgodnie z zasadami dopuszczalności jej udzielania, BGK jest podmiotem właściwym do dochodzenia zwrotu kwoty stanowiącej równowartość takiej pomocy w zakresie, w jakim pomoc taka stanowi pomoc niezgodną z prawem, wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia udzielenia takiej pomocy, a także przesądzającego, że roszczenia z tego tytułu ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat od dnia udzielenia pomocy, - wyeliminowanie nieścisłości interpretacyjnej polegającej na ograniczeniu przepisem ustawy o poręczeniach i gwarancjach prawa do wstąpienia przez BGK w prawa zaspokojonego wierzyciela jedynie w przypadku wykonania zobowiązań z tytułu poręczenia lub gwarancji spłaty kredytu, podczas gdy poręczeniem lub gwarancją BGK mogą być objęte także transakcje leasingowe, faktoringowe, należytego wykonania umowy czy wniesienia wadium, - doprecyzowanie przepisów w zakresie tytułu prawnego do naliczania i dochodzenia odsetek od należności Skarbu Państwa z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji oraz gwarancji obejmujących zobowiązania zaciągnięte w celu zasilenia funduszy utworzonych, na mocy odrębnych ustaw, w BGK. Projektowana nowelizacja ustawy przewiduje zmiany w następujących ustawach: w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 1646, z późn. zm.), w ustawie z dnia 14 marca 2003 r. o Banku Gospodarstwa Krajowego (Dz. U. z 2025 r. poz. 503, z późn. zm.), w ustawie z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 561, z późn. zm.) oraz w ustawie z dnia z dnia 16 grudnia 2005 r. o Funduszu Kolejowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1133).