Bezpieczeństwo i efektywność rynku energii elektrycznej

Projekt ustawy ma na celu wprowadzenie rozwiązań usprawniających funkcjonowanie rynku energii przez uregulowanie kluczowych obszarów, w których zidentyfikowano luki lub nieefektywności obowiązujących przepisów. W szczególności projekt wprowadza obowiązek opracowania i stosowania planów działania na wypadek zdarzeń zakłócających działanie systemów informacyjnych związanych z centralnym systemem informacji rynku energii (CSIRE) oraz doprecyzowuje zasady prowadzenia rozliczeń w sytuacjach niedostępności CSIRE oraz systemów współpracujących z przyczyn innych niż awaria tych systemów, wprowadzając mechanizmy zapewniające ciągłość procesów rynkowych. Ponadto ustanawia obowiązki w zakresie przekazywania przez uczestników rynku energii danych czasu rzeczywistego, danych grafikowych oraz danych strukturalnych na potrzeby operatora systemu przesyłowego (OSP), co ma na celu poprawę bezpieczeństwa i efektywności bilansowania Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (KSE). Proponowane regulacje upraszczają model rozliczeń tzw. płatnych stopni zasilania przez dostosowanie go do rzeczywistej roli operatorów systemów dystrybucyjnych (OSD) oraz ograniczenie obciążeń administracyjnych i liczby dokumentów. Plany działania na wypadek zdarzeń zakłócających działanie systemów informacyjnych związanych z CSIRE Celem projektowanych zmian ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2026 r. poz. 43, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą – Prawo energetyczne”, jest zapewnienie ciągłości funkcjonowania rynku energii elektrycznej oraz prawidłowości i spójności rozliczeń w przypadku zakłóceń działania centralnego systemu informacji rynku energii lub systemów z nim współpracujących innych niż awaria. Potrzeba wprowadzenia projektowanych regulacji wynika z konieczności doprecyzowania zasad prowadzenia rozliczeń w sytuacjach niedostępności CSIRE, w tym określenia warunków stosowania trybu zastępczego, obowiązków uczestników rynku w zakresie niezwłocznego informowania o niedostępności systemów oraz terminów ich usuwania. Projekt przewiduje także obowiązek uzupełniania danych i dokonywania korekt rozliczeń po przywróceniu funkcjonowania systemów, co ma na celu zapewnienie ostatecznej poprawności i przejrzystości rozliczeń oraz ograniczenie ryzyka sporów między uczestnikami rynku. Doprecyzowanie zasad prowadzenia rozliczeń w warunkach niedostępności CSIRE oraz systemów współpracujących Obowiązujące przepisy art. 4k ustawy – Prawo energetyczne przewidują wyłączenie obowiązku prowadzenia rozliczeń na podstawie danych zarejestrowanych w CSIRE wyłącznie w przypadku „awarii” tego systemu. Regulacja ta ma charakter ogólny i niewystarczająco precyzyjny, nie uwzględniając rzeczywistej, rozproszonej architektury systemów teleinformatycznych wykorzystywanych przez uczestników rynku energii. W praktyce brak możliwości prowadzenia rozliczeń może wynikać także z niedostępności systemów informacyjnych współpracujących z CSIRE, wykorzystywanych przez podmioty, o których mowa w art. 11zg ust. 1 ustawy – Prawo energetyczne, oraz operatora systemu przesyłowego elektroenergetycznego. Aktualne przepisy nie określają również szczegółowych zasad postępowania w sytuacjach niedostępności systemów, w tym obowiązków informacyjnych, maksymalnych terminów usuwania zakłóceń, zasad korzystania z danych alternatywnych ani obowiązku późniejszego uzupełnienia danych i korekty rozliczeń. Brak tych regulacji może prowadzić do niejednolitej praktyki rynkowej, ograniczenia przejrzystości procesów oraz ryzyka powstawania nieprawidłowości w rozliczeniach. Mechanizm odstąpienia od kar w przypadku opóźnień we wdrożeniu CSIRE CSIRE stanowi kluczowy element docelowego, w pełni zdigitalizowanego modelu funkcjonowania detalicznego rynku energii elektrycznej, umożliwiający przetwarzanie i wymianę informacji rynku energii między użytkownikami systemu elektroenergetycznego. Proces jego wdrożenia ma charakter złożony i wieloetapowy. Pomimo wysokiego stopnia zaawansowania prac wdrożeniowych, są identyfikowane ryzyka opóźnień po stronie części uczestników rynku, wynikające w szczególności z uwarunkowań technicznych i organizacyjnych. W tym kontekście jest konieczne wprowadzenie rozwiązań, które z jednej strony zapewnią utrzymanie dyscypliny regulacyjnej, a z drugiej umożliwią elastyczne podejście do podmiotów napotykających przejściowe trudności we wdrożeniu. Projektowane przepisy wprowadzają w szczególności mechanizm umożliwiający Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki, zwanemu dalej „Prezesem URE”, odstąpienie od wymierzenia kar pieniężnych wobec operatorów systemów dystrybucyjnych elektroenergetycznych, którzy – przy spełnieniu określonych warunków – zakończą proces integracji z CSIRE w terminie do 19 kwietnia 2027 r. Przekazywanie danych czasu rzeczywistego, danych grafikowych oraz danych strukturalnych Istotnym czynnikiem powodującym trudności techniczne w bieżącym bilansowaniu systemu elektroenergetycznego są decyzje o nagłym zaprzestaniu lub wznowieniu dostaw energii elektrycznej przez moduły wytwarzania energii oraz magazyny energii elektrycznej bez poprawnego zgłoszenia właściwemu operatorowi systemu elektroenergetycznego. Zagraża to bezpieczeństwu funkcjonowania Krajowego Systemu Elektroenergetycznego, a ponadto niejednokrotnie powoduje istotny wzrost kosztów bilansowania. Brak zbilansowania KSE może powodować nieplanowane przepływy mocy do lub z systemów elektroenergetycznych sąsiednich państw, wpływając na ich stabilność pracy i tym samym zagrażać również funkcjonowaniu połączonych systemów elektroenergetycznych. Monitorowanie przekazywanych danych OSP może przyczynić się do redukcji zakresu stosowanych przez OSP interwencyjnych mechanizmów takich jak nierynkowa redukcja. OSP, decydując o środkach, które podejmie w celu zapewnienia bezpiecznej pracy sieci, na podstawie przekazywanych danych będzie miał możliwość skorygowania zakresu koniecznego nierynkowego redysponowania. Uproszczenie sposobu rozliczeń tzw. płatnych stopni zasilania i ograniczenie liczby dokumentów Potrzeba wprowadzenia zmian wynika z konieczności dostosowania modelu prawnego do rzeczywistego przebiegu procesu realizacji ograniczeń płatnych oraz zapewnienia jego większej przejrzystości i efektywności. Obecny model wynikający z art. 11 ust. 3b pkt 2 ustawy – Prawo energetyczne zakłada, że odbiorcy przyłączeni do sieci OSD realizują polecenie ograniczenia na rzecz OSP, natomiast wynagrodzenie jest wypłacane przez OSD działającego w imieniu OSP. Model ten nie odpowiada rzeczywistym relacjom między uczestnikami procesu, w szczególności z uwagi na to, że OSD pozostaje w stosunku umownym z odbiorcą i dysponuje danymi niezbędnymi do rozliczeń. Obowiązujące rozwiązania prowadzą do nadmiernego skomplikowania procesu, dublowania czynności i dokumentów oraz angażowania wielu podmiotów w obsługę tych samych operacji, co generuje dodatkowe obciążenia organizacyjne i ryzyko błędów oraz opóźnień w rozliczeniach. Projektowane zmiany porządkują zasady rozliczeń przez dostosowanie ich do rzeczywistego przebiegu procesu realizacji ograniczeń płatnych, w szczególności przez przypisanie realizacji rozliczeń podmiotowi dysponującemu informacjami o wykonaniu usługi oraz danymi niezbędnymi do ustalenia wynagrodzenia.

Projektowane rozwiązania obejmują: 1. Zmiany w ustawie – Prawo energetyczne 1.1. CSIRE Istotą projektowanych rozwiązań jest zapewnienie ciągłości funkcjonowania rynku energii oraz prawidłowości rozliczeń w sytuacjach zakłóceń w działaniu centralnego systemu informacji rynku energii (CSIRE) i systemów z nim współpracujących. Projekt wprowadza doprecyzowane zasady prowadzenia rozliczeń w trybie zastępczym, obowiązki szybkiego raportowania i usuwania niedostępności systemów, a także obowiązek uzupełniania danych i korygowania rozliczeń po przywróceniu ich działania. Jednocześnie nakłada na kluczowe podmioty rynku obowiązek opracowania i stosowania planów działania na wypadek zdarzeń zakłócających działanie systemów informacyjnych związanych z CSIRE i innych systemów informatycznych. Plany te mają określać zasady postępowania w przypadku zakłóceń, obowiązki uczestników rynku energii oraz środki i procedury zapewniające ciągłość realizacji procesów rynku energii, prawidłowy obieg informacji i spójność danych wykorzystywanych na rynku. 1.2. Przekazywanie danych czasu rzeczywistego, danych grafikowych oraz danych strukturalnych Projektowane przepisy wprowadzą obowiązek przekazywania danych czasu rzeczywistego, danych grafikowych lub danych strukturalnych, których zakres będzie dostosowany do źródła jak i podmiotu obowiązanego do ich przekazywania. Szczegółowe kryteria spełnienia wymagań ich przekazywania i realizacji zostaną doprecyzowane w instrukcjach ruchu i eksploatacji sieci przesyłowej i sieci dystrybucyjnych. Ponadto, operator systemu elektroenergetycznego będzie miał możliwość, na okres niedłuższy niż 24 godziny, ograniczenia albo wstrzymania świadczenia usług przesyłania albo dystrybucji energii elektrycznej, przez ograniczenie wprowadzania energii elektrycznej do sieci elektroenergetycznej, poboru energii elektrycznej z tej sieci albo odłączenia od sieci elektroenergetycznej modułu wytwarzania energii lub magazynu energii elektrycznej, który dokona rażącego naruszenia w tym zakresie. Takie ograniczenie będzie mógł zastosować każdorazowo w przypadku wystąpienia rażącego naruszenia. Przepisy zostaną również uzupełnione o możliwość nałożenia przez Prezesa URE sankcji administracyjnej. 1.3. Uproszczenie sposobu rozliczeń tzw. płatnych stopni zasilania i ograniczenie liczby dokumentów Zmiana art. 11 polega na przyjęciu, że w procesie ograniczeń płatnych operator systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego działa w imieniu własnym, lecz na rzecz operatora systemu przesyłowego elektroenergetycznego. Rozwiązanie to umożliwia prowadzenie rozliczeń bezpośrednio między OSD a odbiorcą oraz ograniczenie liczby dokumentów związanych z realizacją tych rozliczeń. 2. Zmiany w ustawie z dnia 20 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw Projekt przewiduje w szczególności wprowadzenie rozwiązań przejściowych, które dopuszczają czasowe prowadzenie rozliczeń na podstawie danych niezarejestrowanych w CSIRE w sytuacji, gdy brak możliwości korzystania z systemu wynika z opóźnień w terminowym przystąpieniu do CSIRE po stronie OSD. Jednocześnie wprowadza mechanizm pozwalający Prezesowi URE na odstąpienie od wymierzenia kar pieniężnych wobec operatorów, którzy – przy spełnieniu określonych warunków – zakończą wdrożenie CSIRE w terminie 19 kwietnia 2027 r. Środkami realizacji zaproponowanych regulacji są przepisy wprowadzające szczególne regulacje przejściowe oraz mechanizmy łagodzące reżim sankcyjny, które łącznie pozwalają na zachowanie ciągłości rozliczeń, ograniczenie ryzyk regulacyjnych oraz zapewnienie proporcjonalnego podejścia do odpowiedzialności w okresie wdrażania CSIRE.