Usprawnienie upadłości osób fizycznych – zmiana procedury oddłużania

Projekt ustawy został przedstawiony przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego. Projektowane przepisy ustawy zmierzają do zwiększenia efektywności postępowań, których przedmiotem jest oddłużenie osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą oraz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, w ostatniej fazie tych postępowań, tj. na etapie wykonywania planu spłaty wierzycieli. Obecnie nadzór nad wykonywaniem przez upadłego planu spłaty wierzycieli sprawuje z urzędu sąd. Powoduje to szereg problemów. Plan spłaty wierzycieli realizuje przede wszystkim ich prywatny interes polegający na zaspokojeniu ich roszczeń. Interes ogólnospołeczny nie jest wiodący. Dlatego nadzór państwa nad prawidłowością wykonywania planu spłaty wierzycieli powinien mieć miejsce tylko wtedy, gdy żądają tego interesariusze, którzy najlepiej wiedzą czy przysługujące im roszczenia są spłacane przez dłużnika czy też zaprzestał on realizacji planu spłaty. Ponadto sprawowanie nadzoru nad wykonywaniem planu spłaty wierzycieli nie stanowi sprawowania wymiaru sprawiedliwości, nie powinno być więc prowadzone przez sądy, dla których jest to czynność czasochłonna i prowadzi do przewlekłości w innych sprawach upadłościowych i restrukturyzacyjnych. Zniesienie nadzoru sądu z urzędu nie niesie żadnego ryzyka po stronie wierzycieli, z uwagi na wyposażenie ich w środki ochrony prawnej, dzięki którym mogą inicjować czynności nadzoru sądowego nad wykonywaniem planu spłaty. Sąd jest zobowiązany uchylić plan spłaty, nawet jeśli jest on prawidłowo wykonywany, ale upadły nie złożył sprawozdania rocznego, o którym mowa w art. 370c ust. 4 lub art. 49118 ust. 3 Prawa upadłościowego. Rozwiązanie to jest nieefektywne, gdyż może doprowadzić do uchylenia planu spłaty nawet, gdy nie chcą tego wierzyciele. W praktyce zdarza się to z przyczyn niezawinionych przez upadłego, gdy jest on osobą wykluczoną cyfrowo i nie potrafi złożyć sprawozdania przez system teleinformatyczny do obsługi postępowania sądowego.

W projekcie proponuje się następujące zmiany: - obwieszczenia, w tym obwieszczenia o prawomocności orzeczenia, jak również ujawnienia informacji o prawomocności orzeczenia w postępowaniu upadłościowym, będzie mógł dokonać w systemie teleinformatycznym obsługującym postępowanie sądowe także asystent sędziego lub pracownik sekretariatu. - umorzenie zobowiązań upadłego nastąpi z upływem trzeciego miesiąca od upływu okresu, na który został ustalony plan spłaty wierzycieli. Wierzyciele będą mieli możliwość wnoszenia do sądu o zmianę lub uchylenie planu spłaty nie tylko w okresie realizacji planu, ale również w ciągu dodatkowych trzech miesięcy od upływu okresu, na który plan ustalono. - informacja na temat zasad przyszłego umorzenia zobowiązań upadłego będzie elementem obligatoryjnym postanowienia o ustaleniu planu spłaty wierzycieli, które podlega obwieszczeniu, w celu zwiększenia transparentności postępowania oraz pewności obrotu. Po uprawomocnieniu się postanowienia o ustaleniu planu spłaty wierzycieli nastąpi kolejne obwieszczenie zawierające informację o terminie (dniu), z upływem którego zobowiązania upadłego ulegną umorzeniu z mocy prawa. Dzięki temu możliwe będzie ustalenie terminu końcowego realizacji planu spłaty wierzycieli. - uchylone zostaną przepisy dopuszczające możliwość wniesienia skargi kasacyjnej od orzeczeń sądu drugiej instancji zarówno w przedmiocie umorzenia zobowiązań upadłego, jak i ustalenia lub zmiany planu spłaty wierzycieli. Zapewni to spójność systemową, gdyż postępowanie upadłościowe co do zasady ma charakter wykonawczy, a w postępowaniach wykonawczych (analogicznie w postępowaniu egzekucyjnym) nadzwyczajny środek zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej nie występuje. - zasady składania przez upadłego rocznych sprawozdań upadłego na temat jego sytuacji majątkowej i zawodowej zostaną ujednolicone, zarówno w odniesieniu do postępowań, w których ustalono plan spłaty wierzycieli, jak i postępowań, w których warunkowo umorzono zobowiązania upadłego. Sprawozdania nie będą podlegały nadzorowi sądu, który nie będzie sprawował nadzoru nad wykonywaniem planu spłaty z urzędu, a tylko na wiosek uczestników. Złożenie tych dokumentów nie będzie podlegało także kontroli formalnej na gruncie przepisów postępowania cywilnego. - w razie wcześniejszej spłaty wierzycieli w zakresie objętym planem spłaty wierzycieli, upadły będzie mógł wystąpić z wnioskiem o zmianę planu spłaty poprzez skrócenie okresu wykonania planu. Zobowiązania upadłego objęte planem spłaty wierzycieli ulegną umorzeniu z mocy prawa wraz z upływem trzech miesięcy od końca okresu wykonania planu, który jest przewidziany w jego treści. - obwieszczenia o umorzenie zobowiązania upadłego będzie mógł dokonać również pracownik sekretariatu lub asystent sędziego. Uchylone zostaną przepisy odsyłające do zasad zaskarżenia i obwieszczenia postanowienia o stwierdzeniu wykonania planu spłaty wierzycieli i umorzeniu zobowiązań upadłego, gdyż umorzenie zobowiązań będzie następowało z mocy prawa. - zaliczka na koszty postępowania zostanie zastąpiona zaliczką na zryczałtowane koszty postępowania. Sąd przyzna syndykowi zaliczkę na pokrycie kosztów postępowania przekraczających wysokość kosztów zryczałtowanych oraz zarządzi jej niezwłoczną wypłatę tymczasowo ze środków Skarbu Państwa, tylko wówczas gdy zwiększone koszty postępowania wynikają ze znacznego rozmiaru masy upadłości. - projektowane przepis reguluje wynagrodzenie syndyka w postępowaniu upadłościowym wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Zostanie ono ustalone w oparciu o wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. - obwieszczenia, w tym obwieszczenia o prawomocności orzeczenia oraz ujawnienia informacji o prawomocności orzeczenia w postępowaniu restrukturyzacyjnym, będzie mógł dokonać w systemie teleinformatycznym obsługującym postępowanie sądowe także asystent sędziego lub pracownik sekretariatu. - dane dotyczące upadłego, przestaną być ujawniane w Krajowym Rejestrze Zadłużonych po upływie 3 lat od dnia obwieszczenia informacji o dacie, w której zobowiązania upadłego uległy umorzeniu z mocy prawa.