Jasne zasady weryfikacji karalności osób pracujących z dziećmi

Celem proponowanych w projekcie ustawy rozwiązań jest usunięcie ujawnionych wątpliwości i trudności, które zostały zdiagnozowane na podstawie prowadzonego w Ministerstwie Sprawiedliwości od 15 lutego 2024 r. monitoringu funkcjonowania art. 21 ustawy z dnia 13 maja 2026 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (Dz. U. z 2024 r. poz. 560, z późn. zm.). Odnoszą się one przede wszystkim do: - rozumienia pojęcia „inna działalność”. Jest ono wykładane dwojako: jako ogólny przedmiot działalności danej jednostki/placówki albo, jako zadania i obowiązki powierzone danej osobie na innej podstawie niż stosunek pracy, który to jest także działalnością, ale potraktowaną przez ustawodawcę odrębnie, - braku jednoznacznego wskazania jak powinna przebiegać weryfikacja w sytuacji, gdy dana osoba sprawdzona pod kątem karalności przez swojego pracodawcę lub innego organizatora działalności wykonuje następnie działalność u kolejnego innego organizatora, - braku jednoznacznego określenia, czy obowiązek sprawdzenia pod kątem karalności jest wymagany w stosunku do osób, które pełnią funkcje publiczne, lub które wykonują zadania pod stałym nadzorem osoby, która sprawuje opiekę nad dzieckiem, w tym nauczyciela lub wychowawcy. Przepis art. 21 ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (Dz. U. z 2024 r. poz. 560, z późn. zm.), reguluje obowiązki pracodawców lub innych organizatorów działalności oraz osób, z którymi ma być nawiązany stosunek pracy lub które mają być dopuszczone do innej działalności przed nawiązaniem stosunku pracy lub przed dopuszczeniem do takiej działalności. Zasady sprawdzania przyszłego pracownika bądź osoby dopuszczanej do działalności odbywają się w oparciu o mechanizm obowiązujący od 1 października 2017 r. W tej dacie wszedł w życie art. 21, który w pierwotnym brzmieniu stanowił, że przed nawiązaniem z osobą stosunku pracy lub przed dopuszczeniem osoby do innej działalności związanej z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi pracodawcy lub inni organizatorzy w zakresie takiej działalności byli obowiązani do uzyskania informacji, czy dane tej osoby są zamieszczone w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym z dostępem ograniczonym lub w Rejestrze osób, w stosunku do których Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 wydała postanowienie o wpisie w Rejestrze. Ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1606), zmieniono m.in. przepisy art. 21 ustawy, a także rozszerzono katalog aktywności, które wymagają przed nawiązaniem stosunku pracy lub przed dopuszczeniem do innej działalności sprawdzenia czy dane osoby, z którą ma być nawiązany stosunek pracy lub która ma być dopuszczona do działalności, są zamieszczone w dwóch ww. rejestrach. Obecnie katalog określony w art. 21 ust. 1 ustawy wskazuje następujące aktywności: wychowanie, edukacja, wypoczynek, leczenie, świadczenie porad psychologicznych, rozwój duchowy, uprawianie sportu lub realizacja innych zainteresowań przez małoletnich, lub opieka nad nimi. Na mocy przedmiotowej nowelizacji (art. 21 ustawy) nałożono obowiązki także na osobę, z którą ma być nawiązany stosunek pracy lub która ma być dopuszczona do działalności związanej z ww. aktywnościami. Osoba ta ma obowiązek przedłożenia pracodawcy lub innemu organizatorowi informacji z Krajowego Rejestru Karnego w zakresie przestępstw określonych w rozdziale XIX i XXV Kodeksu karnego, w art. 189a i art. 207 Kodeksu karnego oraz w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, lub za odpowiadające tym przestępstwom czyny zabronione określone w przepisach prawa obcego. W ustawie nowelizującej przewidziano także procedurę sprawdzania karalności w stosunku do cudzoziemców. Z uwagi na wątpliwości, o których mowa na wstępie niniejszej części projektu OSR, podjęte zostały działania legislacyjne, mające na celu ich wyeliminowanie. Należy jednak podkreślić, że weryfikacja czy dana osoba posiada historię związaną z popełnieniem określonego czynu zabronionego na szkodę dziecka jest jedną z podstawowych metod w profilaktyce krzywdzenia.

Mając na uwadze okoliczności wskazane w części 1, konieczne jest wprowadzenie zmian w przepisach ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, które usuną pojawiające się wątpliwości. Wobec powyższego m.in.: 1) projektodawca proponuje wprowadzenie do ustawy słownika, w którym zostanie wyjaśnione znaczenie pojawiających się w pojęć, w tym tych, które dotychczas budziły największe wątpliwości, tj. „innego organizatora” oraz „innej działalności”. Pozwoli to na właściwą identyfikację adresatów obowiązków określonych w ustawie; 2) w związku z obowiązkami wynikającymi z przepisów o ochronie danych osobowych, celem projektu ustawy jest nałożenie przez projektodawcę na pracodawcę lub innego organizatora obowiązku informowania osoby, z którą ma być nawiązany stosunek pracy lub która ma być dopuszczona do działalności, o konieczności dokonania jej sprawdzenia w odpowiednich Rejestrach. Jednocześnie projektuje się przyznanie pracodawcy lub innemu organizatorowi uprawnienia do żądania przedłożenia określonych danych osobowych. Na podstawie analiz poszczególnych aktów prawnych zawierających regulacje dotyczące wykonywania działań z dziećmi, oraz uwzględniając uwarunkowania psychologiczne i emocjonalne dzieci, projektodawca proponuje modyfikację katalogu przestępstw, za których skazanie powinno wykluczać od pracy z dziećmi. Są to: - przestępstwa umyślne przeciwko życiu i zdrowiu, - przestępstwa przeciwko wolności z wyłączeniem przestępstw określonych w art. 192 i 193 Kodeksu karnego oraz odpowiadającym tym przestępstwom czynom zabronionym określonym w przepisach prawa obcego, - przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, - przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece, z wyłączeniem przestępstw określonych w art. 206 i 209 Kodeksu karnego oraz odpowiadającym tym przestępstwom czynom zabronionym określonym w przepisach prawa obcego, - przestępstwa określone w rozdziale 7 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii oraz odpowiadającym tym przestępstwom czynom zabronionym określonym w przepisach prawa obcego. W przepisach projektu ustawodawca przewidział również szczególną regulację dla rodziców lub opiekunów dopuszczanych do innej działalności organizowanej przez jednostkę, do którego uczęszcza małoletnie dziecko tego rodzica lub opiekuna. W tej sytuacji proponuje się odstąpić od wykonywania obowiązków związanych z przedkładaniem informacji z Rejestru z dostępem ograniczonym oraz z Rejestru osób, w stosunku do których Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 lub informacji z Krajowego Rejestru Karnego, na rzecz zobligowania rodzica lub opiekuna do złożenia pod rygorem odpowiedzialności karnej stosownego oświadczenia o tym, że: jego dane nie są zamieszczone w Rejestrze z dostępem ograniczonym oraz w Rejestrze osób, w stosunku do których Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15, a także, że nie był prawomocnie skazany za przestępstwa wymienione, o których mowa powyżej lub odpowiadające im czyny zabronione w przepisach prawa obcego. Projektodawca w projektowanej regulacji przewiduje także inne wyjątki od obowiązków weryfikacji karalności, które są oparte na ocenie występowania ryzyka skrzywdzenia dziecka. I tak nie są wymagane w sytuacjach: 1) gdy pracodawcą lub innym organizatorem jest rodzic lub opiekun tego małoletniego; 2) przed dopuszczeniem do innej działalności funkcjonariusza publicznego, o którym mowa w art. 115 § 13 Kodeksu karnego, adwokata lub radcy prawnego; 3) wobec osoby zatrudnionej na podstawie stosunku pracy lub dopuszczonej do innej działalności, po wykonaniu obowiązków związanych z przedłożeniem informacji z Rejestru z dostępem ograniczonym oraz z Rejestru osób, w stosunku do których Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 lub informacji z Krajowego Rejestru Karnego, gdy w ramach tego stosunku pracy lub tej innej działalności ma być ona następnie dopuszczona do innej działalności przez kolejnego innego organizatora, na podstawie porozumienia zawartego między tym kolejnym innym organizatorem a pracodawcą tej osoby lub innym organizatorem; 4) gdy inna działalność jest wykonywana pod stałym i faktycznym nadzorem osoby uprawnionej do sprawowania opieki nad małoletnim, w tym także nauczyciela lub wychowawcę; 5) w stosunku do osoby prowadzącej praktyczną naukę zawodu, o której mowa w art. 120 ust. 3a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe. Projektodawca zamierza także wprowadzić zmianę przepisu, na podstawie którego zostanie przyznane upoważnionemu pracownikowi obiektu hotelarskiego prawo domagania się od gościa hotelowego przedstawienia dokumentu potwierdzającego tożsamość małoletniego, który z nią przebywa, a w razie jego braku – ustnego oświadczenia, w którym osoba ta wskaże imię i nazwisko małoletniego oraz określi relację do małoletniego. Tym samym usunięta zostanie wątpliwość co do uprawnień pracownika do podejmowania takiego działania. Projektowana nowelizacja zawiera także dokonanie zmiany w ustawie z dnia z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 276) przez dodanie przepisu, na mocy którego określone osoby zostaną zwolnione od obowiązku uiszczenia opłaty za wydanie z Rejestru informacji, a mają to być: 1) wolontariusze, którzy wykonują świadczenia na zasadach określonych w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie; 2) uczniowie lub studenci odbywający obowiązkowe praktyki w ramach programu nauczania szkoły lub studiów na uczelni wyższej. Projektodawca w procedowanej regulacji zawarł także odpowiednią zmianę w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737), która jest powiązana ze zmianami wprowadzonymi w przepisach ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich. Zostanie ujednolicony katalog przestępstw, które wykluczają od pracy z dziećmi, znajdujący się w zmienianym przepisie ustawy - Prawo oświatowe, analogicznie jak w nowelizowanej ustawie o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich. Ponadto w związku ze zwolnieniem osoby prowadzącej praktyczną naukę zawodu od obowiązków przedłożenia informacji z Rejestru z dostępem ograniczonym oraz z Rejestru osób, w stosunku do których Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 lub informacji z Krajowego Rejestru Karnego, jednocześnie dążąc do zapewnienia ochrony małoletnich, projektodawca nałożył na te osoby obowiązek złożenia stosownego oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej - analogicznie jak w przypadku rodziców lub opiekunów małoletniego.