Obowiązkowe doskonalenie zawodowe urzędników konsularnych i elektroniczna platforma usług

Celem projektowanej ustawy jest zwiększenie efektywności wykonywania funkcji konsularnych w zakresie ochrony interesów Rzeczypospolitej Polskiej i jej obywateli za granicą. Proponowane zmiany w ustawie z dnia 25 czerwca 2015 r. – Prawo konsularne (określanej dalej jako „UPK”) uwzględniają wyniki dokonanego przeglądu jej przepisów w świetle blisko dziesięcioletniej praktyki ich stosowania – zarówno z perspektywy Ministerstwa Spraw Zagranicznych, jak również urzędów konsularnych [1]. Dostrzeżono problemy w następujących obszarach: - system nabywania uprawnień konsularnych oraz szkoleń konsularnych – obecnie obowiązujące regulacje w tym zakresie w praktyce wymagają odbycia szkolenia przedegzaminacyjnego i przedwyjazdowego oraz złożenia egzaminu konsularnego niemal przed każdym wyjazdem na placówkę, co przedłuża proces wyjazdowy oraz jest nadmiernym obciążeniem dla kandydatów na urzędnika konsularnego, jak i samego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, - wykonywanie funkcji konsularnych przez konsulów – konieczność racjonalizacji niektórych działań i czynności podejmowanych w związku z wykonywaniem funkcji konsularnych; wskazano na nieefektywność procesów dotyczących m.in. przyjmowania depozytu konsularnego i rzeczy znalezionych należących uprzednio do obywateli polskich, odsyłania dokumentów wydanych przez polskie organy, wydawania zaświadczeń uprawniających do przywozu lub przewozu broni na lub przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz zaświadczeń dotyczących możliwości sprowadzenia zwłok i szczątków z zagranicy, a także udzielania pomocy konsularnej i egzekucji niespłaconych w terminie zobowiązań wynikających z udzielania obywatelowi polskiemu pomocy finansowej na powrót do kraju, - postępowania przed konsulem – obowiązujące przepisy w niewystarczającym stopniu odpowiadają na potrzeby związane z rozwojem usług elektronicznych służących do obsługi interesantów; ponadto dotychczasowa praktyka konsularna zweryfikowała potrzebę wprowadzenia lub modyfikacji szczegółowych rozwiązań proceduralnych m. in. w zakresie zawieszenia i wznowienia postępowania oraz obliczania terminów, - konsulów honorowych – brak jest instytucji zawieszenia konsula honorowego w trakcie kadencji. Ponadto dostrzega się potrzebę wprowadzenia niewielkich zmian w ustawach szczególnych uwzględniających kwestie bezpośrednio dotyczące wykonywania funkcji konsularnych. ………… [1] W lipcu 2024 r. Departament Konsularny Ministerstwa Spraw Zagranicznych przeprowadził kwerendę w urzędach konsularnych dotyczącą postulatów de lege ferenda w odniesieniu do przepisów UPK. Odpowiedzi udzielone przez ponad 40 urzędów konsularnych pozwoliły na określenie zakresu spraw, w których ingerencja ustawodawcy wydaje się zasadna.

Zakłada się: 1) modyfikację przepisów UPK dotyczących statusu urzędnika konsularnego, w tym wprowadzenie systemu obowiązkowego ustawicznego doskonalenia zawodowego urzędnika konsularnego, a w konsekwencji – uzależnienie zachowania uprawnienia do wykonywania funkcji konsularnych od spełniania obowiązku ustawicznego doskonalenia zawodowego; 2) dodanie w UPK przepisów stanowiących podstawę prawną usprawnienia funkcjonowania tworzonej elektronicznej platformy usług konsularnych (określanej dalej jako „ePUK”) jako systemu teleinformatycznego prowadzonego przez ministra właściwego do spraw zagranicznych, służącego do załatwiania spraw przed konsulem przy użyciu indywidualnego konta strony postępowania przed konsulem (z uwzględnieniem unormowań dotyczących zastosowania ePUK w odniesieniu do poszczególnych funkcji konsularnych); 3) modyfikację przepisów UPK i ustaw szczególnych dotyczących funkcji konsularnych, w tym m.in.: a) doprecyzowanie niektórych czynności podejmowanych przez konsula, b) zniesienie instytucji depozytu konsularnego z uwagi na niską skalę jej dotychczasowego zastosowania oraz wątpliwości interpretacyjne, c) racjonalizację czynności podejmowanych przez konsula w odniesieniu do przyjmowania znalezionych rzeczy i dokumentów celem zmniejszenia kosztów przesyłek tych rzeczy i dokumentów, ponoszonych przez Skarb Państwa, d) dostosowanie (aktualizację) przepisów dotyczących znalezionych dokumentów paszportowych do ustawy z dnia 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych, e) zniesienie obowiązku uzyskiwania przez konsula pisemnego upoważnienia do wykonywania czynności udzielanego przez ministra właściwego do spraw zagranicznych, a w zakresie czynności określonych w art. 28 ust. 1, art. 31 oraz art. 32 UPK – przez ministra właściwego do spraw zagranicznych w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości, f) dostosowanie (aktualizację) katalogu czynności wykonywanych przez konsula na podstawie odrębnych ustaw do obowiązującego stanu prawnego lub ich odpowiednią modyfikację, g) dostosowanie przepisów dotyczących udzielania pomocy konsularnej do obecnych realiów społecznych i technologicznych, h) usprawnienie procesu egzekucji niespłaconych w terminie zobowiązań obywatela polskiego, które wynikają z udzielenia mu pomocy finansowej przez konsula lub państwo członkowskie Unii Europejskiej; 4) modyfikację przepisów UPK dotyczących trybu postępowania przed konsulem, w tym: a) ustanowienie podstawy prawnej składania wniosku o wykonanie czynności przez konsula za pośrednictwem ePUK, b) wprowadzenie instytucji zawieszenia postępowania przed konsulem, c) doprecyzowanie przepisów dotyczących terminów załatwiania spraw przed konsulem, d) dostosowanie terminów przewidzianych w przepisach dotyczących wznowienia postępowania przed konsulem do wyznaczonych przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące wznowienia postępowania; 5) modyfikację przepisów UPK dotyczących opłat konsularnych i wydatków, w tym: a) ustanowienie podstawy prawnej uiszczania opłaty konsularnej za pośrednictwem ePUK, b) doprecyzowanie przepisów przewidujących ulgi i zwolnienia w zakresie opłaty konsularnej; 6) modyfikację przepisów UPK dotyczących konsulów honorowych, polegającą na wprowadzeniu instytucji zawieszenia konsula honorowego przez ministra właściwego do spraw zagranicznych na okres niezbędny do wyjaśnienia, czy wystąpiły okoliczności powodujące utratę przez niego przymiotu posiadania wysokiego autorytetu lub dawania rękojmi wykonywania działań zgodnie z interesami Rzeczypospolitej Polskiej.