Sprawozdania o transporcie towarów niebezpiecznych co dwa lata

Projekt ustawy o zmianie ustawy o przewozie towarów niebezpiecznych ma na celu: 1. wdrożenie przepisów art. 3 decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1254 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie zmiany dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/12/WE, 2009/33/WE i (UE) 2022/1999 oraz dyrektywę Rady 96/67/WE w odniesieniu do niektórych wymogów w zakresie sprawozdawczości w dziedzinach transportu drogowego i lotnictwa, 2. dostosowanie przepisów ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 643) do sytuacji prawnej spowodowanej wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 7 września 2023 r. w sprawie C-601/21, w którym TSUE orzekł o niezgodności z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych, uchylającą dyrektywę 2004/18/WE (Dz. Urz. UE L 94 z 28.03.2014, str. 65, z późn. zm.), 3. zmianę przepisów w zakresie egzaminowania kierowców przewożących towary niebezpieczne, przede wszystkim w zakresie wynagradzania komisji egzaminacyjnych ze względu na ich wadliwy charakter, 4. zmianę przepisów dotyczących sił zbrojnych ze względu na ich niejednolity i niespójny charakter.

Powyżej wymienione zagadnienia wymagają pilnej procedery legislacyjnej. Zastrzeżenia do obecnego brzmienia ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych, zwanej dalej „ustawą”, były zgłaszane przez inne resorty, Najwyższą Izbę Kontroli (m.in. kontrola NIK nr 52/2018/P/17/030/KIN), jednostki dozorowe, instytuty badawcze, urzędy marszałkowskie, a także przez organ pomocniczy Ministra Infrastruktury, tj. Zespół do spraw przewozu towarów niebezpiecznych. Zatem przedmiotowa ustawa wymaga kompleksowej nowelizacji jednak będzie to procedura długoterminowa i skomplikowana pod względem prawnym, jak i merytorycznym. Z uwagi na powyższe została podjęta decyzja o podzieleniu planowanych zmian na II etapy. W pierwszej kolejności wdrożone zostaną zmiany najpilniejsze, wymienione powyżej w punktach od 1 do 4.

Nie jest możliwe osiągnięcie celu przez działania pozalegislacyjne.

(Ad 1.) Projekt ustawy ma celu wdrożenie przepisów decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1254, która w art. 3 pkt 1 lit. b stanowi, iż „Od dnia 1 stycznia 2024 r. sprawozdania za każdy rok kalendarzowy, o których mowa w ust. 1 akapit pierwszy, przedkłada się Komisji co dwa lata, nie później niż 12 miesięcy po zakończeniu drugiego roku, oraz zawierają one następujące informacje”. Natomiast obecnie obowiązujący art. 105 ust. 1 ustawy wskazuje (zgodnie z ówczesnym brzmieniem dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/1999 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie ujednoliconych procedur kontroli drogowego transportu towarów niebezpiecznych), iż „Główny Inspektor Transportu Drogowego przekazuje Komisji Europejskiej za każdy rok kalendarzowy, nie później niż w terminie 12 miesięcy od dnia zakończenia tego roku, sprawozdanie dotyczące kontroli drogowego przewozu towarów niebezpiecznych zawierające następujące dane:”. Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) zmieniła termin, w jakim należy przekazać przedmiotowe sprawozdanie. Ponadto art. 3 decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) ograniczył zakres danych przekazywanych Komisji Europejskiej – nie należy przekazywać danej, o której mowa w art. 105 ust. 1 pkt 1 ustawy tzn. faktyczną lub szacunkową objętość towarów niebezpiecznych w przewozie drogowym (w tonach transportowanych lub w tonokilometrach).

(Ad 2.) Ze względu na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 7 września 2023 r. w sprawie C-601/21, w którym TSUE orzekł o niezgodności z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych, uchylającą dyrektywę 2004/18/WE (Dz. Urz. UE L 94 z 28.03.2014, str. 65, z późn. zm.) w projekcie ustawy przewidziano przepis w którym wskazano, że to minister właściwy ds. transportu dokona wyboru producenta zaświadczeń ADR w trybie określonym przepisami o zamówieniach publicznych. Należy podkreślić, że przepis wskazujący, że to minister właściwy ds. transportu dokona wyboru producenta blankietów zaświadczeń ADR już funkcjonował (był to art. 29 ustawy w brzmieniu pierwotnym) i obowiązywał do czasu jego uchylenia artykułem 69 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o dokumentach publicznych (Dz. U. w brzmieniu z 2019 r. poz. 53). Przy czym należy być świadomym, że osoba która posiada zaświadczenie ADR może również przewozić towary niebezpieczne dużego ryzyka, tzn. takie, które mogą być użyte, niezgodnie ze swoim przeznaczeniem, w zamachach terrorystycznych i spowodować w ten sposób poważne następstwa w postaci licznych ofiar, masowych zniszczeń lub, szczególnie w przypadku klasy 7 (materiały promieniotwórcze), społeczno-ekonomiczną dezorganizację. Należy zatem zachować najwyższą ostrożność przy wyborze producenta przedmiotowego dokumentu.

(Ad 3) Projekt zakłada zmiany w systemie egzaminowania kierowców przewożących towary niebezpieczne. Przede wszystkim zostanie zmieniony system wynagradzania komisji egzaminacyjnej za przeprowadzenia egzaminu dla kierowców przewożących towary niebezpieczne, dalej „kierowcy”. Zgodnie bowiem z obecnie obowiązującym stanem prawnym za przeprowadzenie egzaminu osobom wchodzącym w skład komisji przysługuje wynagrodzenie, którego koszt ponosi podmiot prowadzący kurs, w którego ośrodku szkolenia przeprowadzono egzamin. (art. 21 ust. 5 ustawy). Co oznacza, że to ośrodek szkolenia, w którym odbywają się kursy dla kierowców, wypłaca wynagrodzenie dla komisji egzaminacyjnej. Jest to sytuacja niepożądana i do resortu infrastruktury docieraj sygnały o nieprawidłowościach w tym zakresie (np. niewypłacanie komisji wynagrodzenia, częściowe wypłacanie, brak poszanowania komisji przy wręczaniu należnego wynagrodzenia). Odnosząc się do kwot obecnie określonych w przepisach rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 czerwca 2024 r. w sprawie egzaminów dla kierowców przewożących towary niebezpieczne (Dz.U. z 2024 r. poz. 964) należy wskazać, że nie były one zmienione od ponad 12 lat i są to 200 zł dla przewodniczącego oraz 150 zł dla członka komisji. Co prawda, zgodnie z delegacją ustawową określoną w art. 31 pkt 5 ustawy „wysokość wynagrodzenia członków komisji egzaminacyjnej, która nie może być wyższa niż 10 % kwoty przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym wydanie rozporządzenia, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, mając na uwadze czas trwania egzaminu i wykonywane przez członków komisji egzaminacyjnej czynności”. Oznacza to, że według stanu na dzień dzisiejszy wynagrodzenie może wynosić maksymalnie 818 zł. Niemniej zmiana kwoty wynagrodzenia może nastąpić jedynie w ramach nowelizacji ww. rozporządzenia, ponieważ ustawa nie przewiduje mechanizmu waloryzacji w tej kwestii. Z uwagi na powyższe problemy projekt ustawy przewiduje, aby opłata dla przewodniczącego komisji (przedstawiciela Marszałka Województwa) była wpłacana przed egzaminem na konto Urzędu Marszałkowskiego a stawka za ten egzamin była określana przez Sejmik Województwa.

(Ad 4.) Projekt zakłada także wprowadzenie przepisów doprecyzowujących uprawnienia Ministra Obrony Narodowej i Szefa Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych w odniesieniu do koordynowania spraw związanych z przewozem towarów niebezpiecznych w tym także przemieszczenia wojsk sojuszniczych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z potrzebami, zgłaszanymi przez dowódców jednostek wojsk sojuszniczych realizujących zadania na terytorium kraju w zakresie szkolenia i pozyskiwania uprawnień wymaganych przepisami ADR istnieje potrzeba nowelizacji obowiązującej ustawy poprzez wprowadzenie przepisów rozszerzających uprawnienia Szefa Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych do organizacji egzaminowania i wydawania stosownych w tym zakresie uprawnień, nie tylko dla kierowców Sił Zbrojnych RP ale także odpowiednio żołnierzy i personelu cywilnego sił zbrojnych państw sojuszniczych, realizujących zadania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe wpisuje się w realizację zobowiązań w obszarze mobilności wojskowej (tzw. „Military Mobility Pledge”) podjętych przez Rząd Rzeczypospolitej Polskiej w ramach Rady Unii Europejskiej, Rady Północnoatlantyckiej, dotyczących działań na rzecz poprawy swobody przemieszczania wojsk (ang. Freedom of Movement), oraz implementacją narodowego planu mobilności wojskowej w ramach projektu PESCO Military Mobility. Uproszczenia i ujednolicenia transgranicznych wojskowych procedur transportowych zwiększy zdolności obronne kraju poprzez sprawniejsze oraz bezpieczniejsze przemieszczanie wojsk. Zaproponowane zmiany przepisów projektu ustawy nawiązują również do umowy o wzmocnionej współpracy obronnej ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki podpisanej w dniu 15 sierpnia 2020 r. Żołnierze oraz personel Sił Zbrojnych Kanady oraz Sił Zbrojnych Stanów Zjednoczonych Ameryki (tylko dwóch członków Sojuszu Północnoatlantyckiego NATO nie jest stronami umowy ADR) przebywający na terytorium RP zobowiązani są do przestrzegania przepisów umowy ADR oraz uzyskiwania stosownych zaświadczeń ADR umożliwiających prowadzenie pojazdów przewożących towary niebezpieczne. Celem projektowanych zmian ustawy jest umożliwienie egzaminowania kierowców sił zbrojnych państw obcych w języku urzędowym lub w języku angielskim przez komisję egzaminacyjną powołaną przez Szefa Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych. Żołnierze oraz członkowie personelu cywilnego sił zbrojnych państw obcych wyznaczeni do kierowania pojazdami przewożącymi towary niebezpieczne będą mogli wziąć udział w egzaminach poprzedzonych specjalistycznymi kursami. Wiedza specjalistyczna przekazana na kursach oraz sprawdzenie kwalifikacji kandydatów na przedmiotowych kierowców przez komisję egzaminacyjną, ograniczy ryzyko zaistnienia wypadku związane z przewozem towarów niebezpiecznych oraz rozmiar ewentualnych szkód, a tym samym poprawi bezpieczeństwo uczestników ruchu drogowego. Projekt zmiany ustawy dodatkowo uściśla zapisy umożliwiające kierowcy, który zdał egzamin z wynikiem pozytywnym posiadanie zarówno zaświadczenia ADR wydanego przez Szefa Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych jak i zaświadczenia wydanego przez marszałka województwa, po uiszczeniu opłaty przez żołnierza lub pracownika wojska. Ponadto zostanie dopuszczona możliwość upoważnienia przez Ministra Obrony Narodowej własnych jednostek badawczych – tak jak jest to przewidziane obecnie np. dla ministra właściwego ds. gospodarki (art. 9 § 2a ustawy).