Ochrona działalności rolniczej przed konfliktami z mieszkańcami

Celem projektu jest zabezpieczenie realizacji funkcji produkcyjnych wsi oraz ograniczenie konfliktów społecznych na tym tle. Zakłada się przygotowanie przepisów uwzględniających specyfikę życia na obszarach wiejskich, chroniących prawa wszystkich mieszkańców, przy jednoczesnym podkreśleniu ważnej pozycji rolników ze względu na dostarczanie żywności i innych dóbr publicznych. Działania mają prowadzić do uporządkowania zasad współistnienia oraz zmniejszenia liczby sytuacji konfliktowych. Wprowadzane rozwiązania mają być czytelne, przewidywalne i sprzyjać zachowaniu równowagi interesów całej społeczności wiejskiej. Pomimo, że współczesna wieś ma charakter wielofunkcyjny jej podstawową funkcją pozostaje produkcja żywności – kluczowa dla bezpieczeństwa żywnościowego kraju. Jednocześnie obszary wiejskie dynamicznie się zmieniają – spada liczba gospodarstw i osób pracujących w rolnictwie, a rośnie liczba mieszkańców niezwiązanych z produkcją rolną. Dla przykładu, w 2020 r. działało 582,1 tys. gospodarstw utrzymujących zwierzęta, czyli o 36,9% mniej niż w 2010 r. Ze względu na swoją specyfikę, działalność rolnicza wiąże się z pewnymi tradycyjnymi uwarunkowaniami, które mogą powodować stałe lub okresowe uciążliwości dla sąsiadów. Na obszarach wiejskich zamieszkuje coraz więcej osób niezwiązanych zawodowo lub rodzinnie z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Obserwowana jest m.in. wzrastająca presja na ograniczenie skali hałasu w dni wolne od pracy oraz w porze wieczornej i nocnej, a także zapachów pochodzących z produkcji rolniczej, w szczególności zwierzęcej. Pojawiają się także konflikty przestrzenne, m.in. w sytuacji, gdy grunty przeznaczone na cele inne niż rolne (najczęściej pod budownictwo mieszkaniowe) stykają się z terenami przeznaczonymi na cele produkcji rolniczej. Do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi są kierowane zgłoszenia dotyczące postrzegania jako uciążliwych immisji wynikających z prowadzenia działalności rolniczej, w szczególności związanych z emisją hałasu lub odorów, stanowiących przyczynę konfliktów sąsiedzkich, których skutkiem jest kierowanie spraw do sądów. Informacje w tym zakresie były przekazywane przez Krajową Radę Izb Rolniczych, wojewódzkie izby rolnicze, przedstawicieli organizacji rolniczych, rolników, a także w ramach interpelacji poselskich. W 2025 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi spotykał się z samorządem i organizacjami rolniczymi, prowadząc konsultacje dotyczące zachowania funkcji produkcyjnych wsi. W związku z postępującymi zmianami społecznymi dotyczącymi, m.in. struktury społeczno-gospodarczej, liczby gospodarstw rolnych, liczby osób zatrudnionych w rolnictwie i występującymi coraz liczniej w związku z tymi zamianami konfliktami społecznymi, potrzebne jest wprowadzenie regulacji prawnej mającej na celu ochronę podstawowej funkcji wsi, jaką jest funkcja produkcyjna, a której zachowanie jest kluczowym elementem bezpieczeństwa Polski w wymiarze żywnościowym. Jednocześnie jasno określone reguły są niezbędne, by zapewnić zgodne i bezkonfliktowe funkcjonowanie społeczności wiejskiej.

Ze względu na konieczność zabezpieczenia żywnościowego kraju i harmonijnych warunków życia na wsi, w projekcie ustawy proponuje się następujące rozwiązania legislacyjne: 1) wprowadzenie zmiany do ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny polegającej na wskazaniu, że prowadzenie działalności rolniczej mieści się w granicach normalnego korzystania z nieruchomości i co do zasady nie powinno być uznawane za nadmierne oddziaływanie na sąsiadów. Wyjątek stanowiłyby sytuacje, w których w konkretnej sprawie ustalono, że działalność jest prowadzona niezgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej lub przepisami prawa; 2) wprowadzenie zmiany do ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, która pozwoli na wyłączenie karalności za zakłócanie spokoju lub spoczynku nocnego w wyniku prowadzenia działalności rolniczej, np. przez hałas generowany przez maszyny rolnicze czy zwierzęta; 3) zmianę ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, która w wyniku wprowadzenia regulacji polegającej na tym, że w akcie notarialnym dotyczącym nabycia nieruchomości poza granicami administracyjnymi miasta będzie zawarte oświadczenie nabywcy takiej nieruchomości, że jest świadomy możliwych zakłóceń korzystania z tej nieruchomości wywołanych działalnością rolniczą prowadzoną na nieruchomościach sąsiednich, zwiększy świadomość nabywców nieruchomości położonych poza granicami administracyjnymi miasta co do potencjalnych niedogodności związanych z immisjami pochodzącymi z działalności rolniczej; w efekcie, już w chwili nabycia nieruchomości, nabywcy otrzymają pełną i transparentną informację o możliwych skutkach transakcji – co z kolei może zapobiec wielu niepotrzebnym i kosztownym dla nich konfliktom.